Theo thông tin từ Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường, quy định mới cho phép phía Trung Quốc tăng quyền kiểm tra và giám sát đối với doanh nghiệp nước ngoài xuất khẩu thực phẩm vào thị trường này.
Cụ thể, GACC có thể tiến hành kiểm tra lại doanh nghiệp, đánh giá lại toàn bộ hệ thống quản lý an toàn thực phẩm. Nếu phát hiện vi phạm, doanh nghiệp có thể bị yêu cầu khắc phục, tạm dừng nhập khẩu hoặc bị hủy đăng ký trong trường hợp vi phạm nghiêm trọng.
Các trường hợp có nguy cơ bị hủy đăng ký bao gồm hệ thống quản lý an toàn thực phẩm không đảm bảo, cung cấp tài liệu giả, không hợp tác điều tra hoặc chuyển nhượng mã đăng ký trái phép.
Không chỉ dừng ở cấp doanh nghiệp, phía Trung Quốc còn có thể áp dụng biện pháp tạm dừng nhập khẩu đối với cả một quốc gia nếu phát hiện rủi ro liên quan đến an toàn thực phẩm. Trong thời gian đó, các đăng ký mới cũng sẽ không được tiếp nhận.
Theo quy định mới, trách nhiệm giám sát sẽ không chỉ thuộc về doanh nghiệp xuất khẩu mà còn đặt lên cơ quan quản lý của nước xuất khẩu. Cơ quan có thẩm quyền của Việt Nam sẽ phải trực tiếp giám sát doanh nghiệp xuất khẩu, giới thiệu doanh nghiệp đăng ký với GACC, kiểm tra điều kiện an toàn thực phẩm và báo cáo kết quả khắc phục nếu xảy ra vi phạm.
Trong trường hợp phát hiện rủi ro, phía Việt Nam cũng phải chủ động tạm dừng xuất khẩu và triển khai biện pháp khắc phục trước khi phía Trung Quốc đưa ra cảnh báo hoặc lệnh siết nhập khẩu.
Điều này cho thấy yêu cầu từ thị trường Trung Quốc hiện không còn dừng ở kiểm tra từng lô hàng mà đang chuyển dần sang kiểm soát toàn bộ chuỗi sản xuất, từ vùng nguyên liệu, cơ sở đóng gói cho tới hệ thống quản lý và truy xuất nguồn gốc.
Trong bối cảnh đó, các địa phương trồng sầu riêng lớn bắt đầu tăng tốc rà soát và siết quản lý mã số vùng trồng.
Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Vĩnh Long, địa phương hiện có gần 123.000 ha dừa và hơn 98.100 ha cây ăn trái các loại. Toàn tỉnh đã được cấp 1.006 mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói, gồm 733 mã số vùng trồng phục vụ xuất khẩu, 202 mã số vùng trồng nội địa và 71 mã số cơ sở đóng gói.
Tuy nhiên, công tác giám sát sau cấp mã số hiện vẫn gặp nhiều khó khăn do lực lượng cán bộ còn mỏng, nhiều vị trí phải kiêm nhiệm nhiều công việc cùng lúc. Liên kết giữa các bên trong chuỗi sản xuất chưa thực sự chặt chẽ, trong khi nguy cơ tồn dư hóa chất và thuốc bảo vệ thực vật như Cadimi hay vàng O vẫn thường xuyên xảy ra nếu không kiểm soát tốt.
Đáng chú ý, nhu cầu kiểm nghiệm chất lượng nông sản xuất khẩu hiện tăng mạnh nhưng Vĩnh Long vẫn chưa có đơn vị kiểm nghiệm đủ điều kiện phục vụ địa phương. Đây được xem là một trong những điểm nghẽn lớn khi thị trường xuất khẩu ngày càng siết tiêu chuẩn kỹ thuật.
Trước áp lực đó, Sở Nông nghiệp và Môi trường Vĩnh Long cho biết đang xây dựng kế hoạch tập huấn, hướng dẫn nông dân quy trình canh tác sầu riêng bảo đảm an toàn thực phẩm và kiểm soát Cadimi.
Địa phương cũng đang rà soát các phòng phân tích, kiểm nghiệm chất lượng nhằm hoàn thiện hồ sơ đăng ký tham gia kiểm tra các chỉ tiêu an toàn thực phẩm đối với trái cây tươi xuất khẩu sang Trung Quốc.
Ông Châu Văn Hòa đã yêu cầu Sở Nông nghiệp và Môi trường khẩn trương rà soát, chuyển đổi các mã số vùng trồng nội địa sang mã số phục vụ xuất khẩu. Theo yêu cầu, chậm nhất đến ngày 15/6, toàn bộ mã số vùng trồng đang hoạt động phải hoàn thành việc chuyển đổi.
Bên cạnh đó, từ nay đến ngày 25/5, địa phương phải hoàn thiện hồ sơ xây dựng mã số vùng trồng theo hướng thực chất, tránh tình trạng làm hình thức hoặc thiếu kiểm soát.
UBND tỉnh cũng yêu cầu khẩn trương thống kê toàn bộ diện tích sản xuất, mã số vùng trồng và từng loại cây trồng, đồng thời nghiên cứu chính sách hỗ trợ doanh nghiệp, hợp tác xã trong quá trình xây dựng mã số vùng trồng phục vụ xuất khẩu.
Ngoài ngành nông nghiệp, lực lượng công an địa phương cũng được yêu cầu phối hợp rà soát việc sử dụng mã số vùng trồng nhằm phát hiện và xử lý các trường hợp vi phạm.
Trong nhiều năm qua, Trung Quốc là thị trường xuất khẩu lớn nhất của nhiều mặt hàng trái cây Việt Nam, đặc biệt là sầu riêng. Tuy nhiên, cùng với sự gia tăng về nhu cầu nhập khẩu, nước này cũng liên tục nâng các hàng rào kỹ thuật liên quan đến an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc và kiểm dịch.
Giới chuyên môn nhận định Quy định 280 cho thấy xu hướng quản lý nhập khẩu của Trung Quốc đang ngày càng tiệm cận với các thị trường khó tính như Mỹ, EU hay Nhật Bản. Điều này sẽ tạo áp lực lớn hơn lên doanh nghiệp và địa phương, nhưng đồng thời cũng buộc ngành nông nghiệp phải chuyển sang mô hình sản xuất chuyên nghiệp và minh bạch hơn.
Trong bối cảnh đó, bài toán của ngành sầu riêng hiện không còn nằm ở việc mở rộng diện tích hay tăng sản lượng, mà là khả năng duy trì chất lượng ổn định, kiểm soát an toàn thực phẩm và xây dựng hệ thống quản lý đủ tiêu chuẩn để giữ thị trường xuất khẩu lâu dài.