Từ mô hình không khói thuốc đến chuẩn mực môi trường làm việc

Việc Sở Y tế Lâm Đồng tổ chức lớp tập huấn hướng dẫn xây dựng môi trường làm việc không khói thuốc cho cán bộ các sở, ban, ngành thời gian gần đây không chỉ dừng lại ở một hoạt động chuyên môn thường kỳ. Từ góc nhìn rộng hơn, đây là minh chứng cho cách một địa phương cụ thể hóa quy định pháp luật bằng hành động thực tiễn, chuyển tri thức y tế thành nhận thức của đội ngũ công chức và từng bước định hình các chuẩn mực ứng xử trong môi trường công sở.

Trong khuôn khổ lớp tập huấn, các nội dung liên quan đến tác hại của thuốc lá truyền thống cũng như những nguy cơ từ thuốc lá điện tử thế hệ mới được phân tích một cách hệ thống. Học viên không chỉ được cập nhật quy định pháp luật hiện hành, các mức xử phạt vi phạm hành chính, mà còn được hướng dẫn cụ thể về mô hình xây dựng và duy trì cơ quan không khói thuốc. Đáng chú ý, mỗi cán bộ tham dự được xác định vai trò là một hạt nhân tuyên truyền tại đơn vị mình, góp phần lan tỏa nhận thức và trách nhiệm chung. Cách tiếp cận này cho thấy sự chuẩn bị bài bản, có mục tiêu, có lộ trình và có con người chịu trách nhiệm rõ ràng.

Thực tiễn triển khai thời gian qua cũng cho thấy Lâm Đồng là một trong những địa phương duy trì khá hiệu quả môi trường làm việc không khói thuốc. Nhiều cơ quan đã hình thành không gian làm việc lành mạnh; việc nhắc nhở, kiểm tra được thực hiện nghiêm túc; các quy định không dừng lại ở hình thức mà từng bước đi vào nề nếp. Trong khi đó, tại không ít nơi khác, tình trạng hút thuốc trong khuôn viên công sở vẫn còn diễn ra, làm giảm hiệu quả của các quy định đã ban hành.

Sự khác biệt không nằm ở điều kiện kinh tế hay đặc thù địa phương, mà ở cách tiếp cận vấn đề. Lâm Đồng lựa chọn bắt đầu từ giáo dục và truyền thông – một khâu then chốt nhưng không phải nơi nào cũng triển khai đầy đủ. Khi cán bộ các ngành được tập hợp để cùng trao đổi, cùng cam kết và cùng chia sẻ trách nhiệm, quá trình thay đổi hành vi trở nên tự nhiên và bền vững hơn, thay vì áp đặt bằng mệnh lệnh hành chính đơn thuần.

Một điểm đáng chú ý khác là việc địa phương này chủ động chuyển các quy định pháp lý thành văn hóa công sở. Không chỉ treo biển cấm hút thuốc, mà tạo ra môi trường để các quy định ấy được tôn trọng: vai trò nêu gương của người đứng đầu, sự nhắc nhở mang tính xây dựng giữa đồng nghiệp và cơ chế xử lý vi phạm rõ ràng, minh bạch. Khi đó, việc không hút thuốc trong công sở dần trở thành hành vi ứng xử bình thường.

Đặc biệt, cơ chế “lan tỏa từ bên trong” thông qua đội ngũ cán bộ sau tập huấn đã tạo nền tảng cho tính bền vững của mô hình. Chính những người làm việc trực tiếp trong môi trường công sở là lực lượng hiệu quả nhất để duy trì và củng cố chuẩn mực không khói thuốc.

Từ thực tiễn này, câu hỏi đặt ra là: nếu một địa phương có thể triển khai hiệu quả, điều gì ngăn cản việc nhân rộng ở các địa phương khác? Khung pháp lý đã đầy đủ, từ Luật Phòng, chống tác hại thuốc lá đến các văn bản hướng dẫn chuyên ngành. Cách làm không đòi hỏi nguồn lực lớn, nhưng cần sự lựa chọn nghiêm túc trong việc bắt đầu. Và chính từ những lựa chọn như vậy, các chuẩn mực mới trong môi trường làm việc có thể từng bước được hình thành và lan tỏa.

Từ thực tiễn của Lâm Đồng, có thể thấy việc nhân rộng mô hình môi trường làm việc không khói thuốc hoàn toàn khả thi nếu được triển khai bằng những giải pháp cụ thể. Trước hết, đào tạo và thống nhất nhận thức cần được coi là bước khởi đầu bắt buộc. Các địa phương có thể tổ chức những lớp tập huấn tương tự, với sự tham gia của cán bộ nhiều sở, ngành. Khi nhận thức được hình thành đồng đều, hành động mới có thể triển khai thống nhất và bền vững.

Tiếp đó, xây dựng môi trường làm việc không khói thuốc cần được đưa vào hệ thống tiêu chí đánh giá thi đua của cơ quan, đơn vị. Nếu chỉ dừng ở mức khuyến khích tự nguyện, kết quả khó duy trì lâu dài. Ngược lại, khi được gắn với các tiêu chí thi đua – khen thưởng như nhiều nội dung xây dựng văn hóa công sở hiện nay, động lực thực hiện sẽ rõ ràng và hiệu quả hơn.

Yếu tố nêu gương cũng giữ vai trò then chốt. Thực tiễn cho thấy, ở đâu người đứng đầu nghiêm túc thực hiện, ở đó tập thể dễ dàng hình thành thói quen tích cực. Sự gương mẫu của lãnh đạo không chỉ tạo kỷ cương, mà còn là nền tảng cho mọi chuyển biến trong môi trường công vụ.

Bên cạnh đó, cần duy trì cơ chế kiểm tra nội bộ một cách thường xuyên, nhẹ nhàng nhưng nhất quán. Việc nhắc nhở kịp thời, xử lý rõ ràng, đúng mực sẽ giúp các quy định đi vào nề nếp mà không tạo áp lực không cần thiết. Một cơ quan có kỷ luật chính là một cơ quan có văn hóa.

Đặc biệt, việc hỗ trợ người hút thuốc trong quá trình bỏ thuốc cũng cần được chú trọng. Không ít trường hợp mong muốn thay đổi nhưng gặp khó khăn. Các hình thức tư vấn, cung cấp tài liệu, chương trình hỗ trợ phù hợp sẽ giúp quá trình xây dựng môi trường không khói thuốc trở nên nhân văn và bền vững hơn.

Nhìn một cách tổng thể, mô hình của Lâm Đồng không phải là điều gì quá đặc thù hay khó triển khai. Đó là sự vào cuộc nghiêm túc, có tổ chức, có phân công trách nhiệm, có truyền thông, có kiểm tra và có cơ chế lan tỏa. Những yếu tố này hoàn toàn nằm trong khả năng thực hiện của mọi địa phương.

Xây dựng môi trường làm việc không khói thuốc không chỉ nhằm bảo vệ sức khỏe cho đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức và người lao động, mà còn thể hiện một nền công vụ văn minh, lấy con người làm trung tâm. Khi một địa phương làm được và làm tốt, việc nhân rộng trên phạm vi cả nước là bước đi hợp lý và tự nhiên.

Đây cũng là thời điểm thích hợp để chuyển một mô hình địa phương thành cách làm chung, góp phần hình thành những chuẩn mực lâu dài cho môi trường công sở an toàn, thân thiện và đáng tin cậy – nền tảng cho một xã hội phát triển bền vững.