Khúc dạo đầu của sắc vàng hoàng kim
Phú Diễn những ngày cuối năm như một bức tranh sơn dầu được vẽ bằng những gam màu ấm áp nhất. Khi đất trời Hà Nội chậm rãi chuyển mình, nắng hanh hao của buổi sớm mai đủ để làm bừng lên sắc vàng rực rỡ trên những vườn bưởi lâu năm... Giữa màu xanh đậm của tán lá, những trái bưởi tròn đầy như những viên ngọc hoàng kim được thiên nhiên ưu ái treo lặng lẽ trên cành, khẽ đung đưa theo nhịp gió đông.
Những ngày giáp Tết Bính Ngọ 2026, thủ phủ bưởi tại phường Phúc Diễn như bừng sáng trong sắc vàng hoàng kim, báo hiệu một mùa thu hoạch rộn ràng nhất trong năm.
Từ sáng sớm, khi sương còn đọng trên lá và hơi lạnh vẫn vương trên cành, Phú Diễn đã rộn ràng nhịp thu hoạch. Tiếng người gọi nhau, tiếng lách cách của kéo cắt, tiếng lá xào xạc... tất cả tạo thành một bản đồng ca náo nức. Giữa không gian ấy, mùi tinh dầu bưởi từ vỏ quả bị chạm vào, từ lá bưởi khô dưới chân người đi, tỏa ra nồng nàn, thanh khiết. Đó là thứ mùi vị đặc trưng mà người ta chỉ có thể tìm thấy ở Phú Diễn – nơi mỗi gốc cây đều mang trong mình "gen di sản" của vùng đất kinh kỳ.
Mùa bưởi về không chỉ là một tín hiệu nông nghiệp, mà là một dấu hiệu văn hóa. Nhìn những tán bưởi trĩu quả, mỗi cây cho từ 200 đến 300 quả vàng rộm, người ta hiểu rằng một năm cũ sắp qua đi với bao nhọc nhằn, và một mùa xuân mới đang gõ cửa với những hy vọng về sự đủ đầy, viên mãn.
"Chất Tết" trong vị đắng tao nhã và hương thơm thanh khiết
Trái bưởi Phú Diễn mang một dáng vẻ mộc mạc đến lạ lùng. Nó không to sừng sững như bưởi Năm Roi, không hồng rực như bưởi da xanh miền Nam. Bưởi Diễn chuẩn chỉ phải là loại quả vừa tầm, da nhẵn, vỏ mỏng như giấy. Sắc vàng của bưởi Diễn cũng rất riêng: không rực rỡ phô trương mà ấm áp, hiền hòa, gợi cảm giác yên bình của những làng quê Bắc Bộ xưa cũ.
Người sành bưởi Hà Nội có cái thú chơi bưởi rất cầu kỳ. Bưởi hái xuống không ăn ngay mà phải để "xuống nước", vỏ héo nhăn lại, tinh dầu lặn vào trong, lúc đó vị bưởi mới đạt đến độ thượng thừa. Khi bổ ra, múi bưởi hồng nhạt, tôm bưởi mọng nước nhưng ráo tay. Vị bưởi Diễn ngọt thanh như đường phèn, nhưng đọng lại nơi đầu lưỡi luôn là một chút hậu vị hơi đắng nhẹ.
Người ta bảo, chính vị đắng ấy là "chiều sâu" của trái bưởi Diễn. Nó như dư vị của cuộc đời, có ngọt có đắng, nhưng cái đắng ấy tan nhanh để nhường chỗ cho vị ngọt hậu bền bỉ. Hương bưởi cũng vậy, nó không nồng gắt mà dịu nhẹ, lan tỏa trong không gian thờ tự, hòa quyện với mùi nhang trầm tạo nên một "mùi Tết" không thể lẫn vào đâu được. Trong ký ức của nhiều thế hệ, bưởi hiện diện trên mâm ngũ quả như một lời chúc thầm lặng cho năm mới bình an, sung túc.
Những "nhà nông đô thị" và cuộc chiến giữ hồn đất
Nghề trồng bưởi ở Phú Diễn đòi hỏi sự kiên nhẫn và tinh tế đến mức cực đoan. Người trồng phải hiểu cây như hiểu một người bạn lâu năm. Có những vườn bưởi đã tồn tại hàng chục năm, gắn với ký ức của cả một gia đình, thậm chí là của cả dòng họ. Những gốc bưởi thân xù xì, tán rộng là "chứng nhân" cho bao biến thiên của làng quê: từ một vùng ngoại ô yên ả đến một phường phố nhộn nhịp của Thủ đô năm 2026.
Chị Nguyễn Thị Thủy, chủ vườn bưởi Phi Thảo: Với những người nông dân phố thị, mỗi gốc bưởi không chỉ là giá trị kinh tế mà còn là nhịp cầu nối giữ gìn hồn cốt của làng quê giữa làn sóng đô thị hóa.
Thế nhưng, thiên nhiên không phải lúc nào cũng chiều lòng người. Năm vừa qua, đợt lũ lớn vào tháng 10 đã khiến Phú Diễn chao đảo. Nhiều vườn bị ngập sâu, nước rút chậm khiến rễ bưởi – vốn nhạy cảm với nước – bị tổn thương nghiêm trọng. Chị Nguyễn Thị Thủy, chủ vườn bưởi Phi Thảo, chia sẻ với đôi mắt nhìn xa xăm vào hàng cây già: “Lũ về đúng lúc cây đang nuôi quả, cái công chăm bón cả năm có lúc tưởng như đổ xuống sông xuống biển. Sản lượng giảm gần một nửa, nhưng với chúng tôi, bưởi Tết là linh hồn của làng. Quả nào không đạt chuẩn, chúng tôi kiên quyết không đưa ra chợ xuân. Bưởi Diễn để thờ, để biếu, không thể làm qua loa được”.
Chính cái tâm niệm "không làm qua loa" ấy đã giữ cho danh tiếng bưởi Phú Diễn đứng vững trước làn sóng đô thị hóa. Giữa những tòa nhà cao tầng mọc lên san sát, những mảnh vườn xanh mướt vẫn được gìn giữ như những "lá phổi xanh" và những "ốc đảo văn hóa". Việc chăm bưởi không chỉ là lao động kiếm sống, mà là cách người Phú Diễn giữ nhịp sống chậm, giữ lại cái nếp xưa của người Hà Nội giữa vòng xoáy công nghiệp.
Hành trình của sắc vàng: Từ vườn xưa đến triệu mái nhà
Gần Tết, việc thu hoạch được tiến hành cẩn trọng như một nghi lễ. Người hái dùng kéo cắt sát cuống, nâng niu từng quả để tránh trầy xước. Sau đó, mỗi quả bưởi được lau sạch bằng khăn mềm, phân loại kỹ càng. Những quả tròn đẹp nhất, nặng trên 1,5 kg thường được dành riêng để làm quà biếu, mang theo cả danh dự của nhà vườn.
Trái bưởi Phú Diễn chuẩn chỉ mang vẻ đẹp mộc mạc với lớp vỏ mỏng, căng bóng và sắc vàng ấm áp – hiện thân của sự viên mãn và đủ đầy trên mâm ngũ quả ngày Tết của người Hà thành.
Giá bưởi Diễn năm 2026 dao động từ 25.000 đến 100.000 đồng/quả. Với nhiều người, mức giá này có vẻ cao, nhưng nếu hiểu được sự nhọc nhằn của người nông dân "trông trời, trông đất, trông mây" và giá trị tâm linh của nó, người ta sẽ thấy con số ấy hoàn toàn xứng đáng. Từ Phú Diễn, bưởi theo xe hàng tỏa về các chợ Tết, từ những khu phố cổ thâm nghiêm đến những khu đô thị mới hiện đại.
Trong không gian mua bán nhộn nhịp cuối năm, sắc vàng của bưởi nổi bật giữa sắc hồng của đào, sắc thắm của mai. Với người xa quê, chỉ cần nhìn thấy bưởi Phú Diễn là thấy thấp thoáng hình ảnh Tết quê nhà, thấy nhớ mùi khói bếp và sự quây quần của gia đình trong buổi chiều Tất niên. Món quà biếu bưởi Diễn vì thế mà trở nên tinh tế, không phô trương nhưng thể hiện sự trân trọng và chu đáo vô cùng.
Giữ làng trong từng gốc bưởi
Với người Phú Diễn, giữ nghề trồng bưởi cũng chính là giữ làng, giữ lấy hồn cốt của cha ông. Dù diện tích đất nông nghiệp ngày càng thu hẹp, dù áp lực kinh tế từ việc bán đất xây nhà luôn hiện hữu, nhưng những người như chị Thủy vẫn kiên quyết bám trụ với vườn. “Chúng tôi mong con cháu sau này vẫn biết cầm cái kéo cắt bưởi, vẫn nhớ rằng Tết là phải có mùi bưởi Diễn”, chị Thủy bộc bạch.
Theo mùa bưởi về Phú Diễn những ngày giáp Tết, người ta như được gột rửa mọi toan tính thường nhật. Mùi hương bưởi thoảng trong gió lạnh cuối năm gợi nhắc về sự đoàn viên, về cội nguồn bền bỉ. Và từ những trái bưởi vàng óng ấy, hương sắc Tết Việt vẫn được truyền nối theo cách giản dị nhưng mãnh liệt nhất.
Khúc giao thời đang đến rất gần. Trong sự tĩnh lặng của những vườn cổ, bưởi vẫn đang thầm thì kể câu chuyện của đất đai, của lòng người Hà Nội. Để rồi, dù thời gian có trôi đi, dù thành phố có đổi thay, mùi bưởi Phú Diễn vẫn sẽ mãi là một "mã văn hóa" đánh thức mùa xuân trong trái tim mỗi người con đất Việt.
Xuân Thanh