Mỗi độ xuân về, khi sương mỏng còn vương trên triền núi và những búp trà đầu tiên bật dậy sau mùa đông dài, giới yêu trà lại thấp thỏm chờ đợi lứa trà xuân đầu tiên trong năm. Không phải ngẫu nhiên mà trà xuân luôn được xem là “mùa vàng” của người làm trà và là khoảnh khắc được mong ngóng nhất của người thưởng trà. Đằng sau sự chờ đợi ấy không chỉ là cảm xúc, mà còn là những lý do khoa học và giá trị nội chất khó mùa nào sánh kịp.
Trà xuân không chỉ đậm dưỡng chất và chất chống oxy hóa, mà còn là biểu tượng của khởi đầu mới, điều khiến người yêu trà luôn háo hức chờ đợi.
Trước hết, trà xuân là kết tinh của một chu kỳ sinh học đặc biệt. Sau mùa đông lạnh, cây trà bước vào trạng thái “ngủ đông” tự nhiên. Quãng thời gian nghỉ ngơi ấy giúp cây tích lũy dưỡng chất, phục hồi nội lực và cân bằng hệ sinh trưởng. Khi tiết trời ấm dần, mầm trà mập mạp trồi lên, chứa đựng lượng axit amin và hợp chất hữu cơ cao hơn hẳn các vụ khác trong năm.
Chính hàm lượng axit amin dồi dào là yếu tố tạo nên hương vị đặc trưng của trà xuân. Trong điều kiện mùa xuân có nắng nhẹ, biên độ nhiệt giũa ngày và đêm chênh lệch tương đối lớn, tốc độ phân hủy axit amin diễn ra chậm hơn tốc độ tổng hợp. Kết quả là búp trà giữ được vị ngọt thanh, dịu nhẹ, ít đắng chát. Khi pha, nước trà trong xanh, hương thơm tươi mới và hậu vị sâu lắng, mang cảm giác “dày hương, đượm vị” mà người sành trà có thể nhận ra ngay từ ngụm đầu tiên.
So với trà hè hay trà thu, trà xuân gần như không có vị gắt. Nếu trà hè mạnh mẽ, trà thu đằm sâu, thì trà xuân lại tinh tế và thanh khiết. Sự thanh khiết ấy không chỉ đến từ khí hậu ôn hòa mà còn từ nhịp sinh trưởng chậm rãi của cây trà đầu năm. Chính nhịp chậm đó giúp các hợp chất thơm tích lũy nhiều hơn, tạo nên một tổng thể cân bằng giữa hương – sắc – vị.
Ở các vùng trà nổi tiếng như Hà tĩnh, Thái Nguyên, Lai Châu hay cao nguyên Mộc Châu, mùa xuân còn mang một ý nghĩa đặc biệt. Những đồi chè xanh non trải dài dưới lớp sương sớm không chỉ báo hiệu vụ thu hoạch đầu năm mà còn mở ra kỳ vọng về một mùa sản xuất thuận lợi. Với những cây Shan tuyết cổ thụ vùng cao, mùa đông khắc nghiệt càng làm tăng nội lực của búp trà xuân, khiến hương vị thêm phần đậm đà, sâu sắc.
Bên cạnh yếu tố hương vị, trà xuân còn được đánh giá cao về giá trị dinh dưỡng. Nhiều nghiên cứu cho thấy trà chứa lượng vitamin đáng kể như A, B, C, E, K cùng các chất chống oxy hóa tự nhiên. Ở vụ xuân, thời gian nảy mầm kéo dài hơn giúp hàm lượng dưỡng chất đạt mức cao nhất trong năm. Với cơ thể con người, đặc biệt sau kỳ nghỉ Tết với chế độ ăn nhiều đạm và chất béo, một chén trà xuân thanh mát giúp cân bằng lại hệ tiêu hóa, hỗ trợ trao đổi chất và tạo cảm giác tỉnh táo nhẹ nhàng.
Nhưng có lẽ, điều khiến người yêu trà mong đợi nhất vẫn nằm ở giá trị cảm xúc. Trà xuân là lứa trà đầu tiên của năm mới, biểu tượng của khởi đầu. Khi nhấp một ngụm trà xuân, người thưởng trà như cảm nhận được hơi thở của đất trời chuyển mình. Mùi hương tươi non gợi nhớ sắc lộc biếc trên cành, gợi cảm giác an nhiên và hy vọng. Đó không chỉ là một thức uống, mà là một trải nghiệm đánh thức giác quan và tâm hồn.
Sự chờ đợi còn đến từ tính mùa vụ và giới hạn sản lượng. Trà xuân chỉ kéo dài trong vài tháng đầu năm, thời điểm thu hái cũng phải chính xác để đảm bảo chất lượng. Chính sự ngắn ngủi ấy khiến mỗi mẻ trà xuân trở nên quý giá. Người yêu trà hiểu rằng, nếu lỡ mất thời điểm, phải chờ thêm một năm mới có thể thưởng thức lại hương vị ấy.
Vì thế, mỗi khi mùa xuân trở lại, người trồng trà háo hức bước vào vụ mới, còn người thưởng trà lại mong ngóng “lửa trà xuân” đầu tiên. Đó là cuộc gặp gỡ giữa thiên nhiên, lao động và nghệ thuật thưởng thức. Và cũng chính vì thế, trà xuân không chỉ là sản phẩm nông nghiệp, trà xuân là lời chào của đất trời gửi đến con người trong những ngày đầu năm, tinh khôi và tràn đầy sức sống.