Báu vật trăm năm và ký ức sống giữa sương mù đại ngàn
Nếu Tân Cương hay La Bằng từ lâu đã đóng đinh trong tâm trí người yêu trà với những luống chè trung du xanh mướt, thì Bằng Phúc lại mang đến một hơi thở hoàn toàn khác biệt, phong trần và đầy bí ẩn. Nằm ở vùng lõi của xã Đồng Phúc, quần thể 740 gốc chè Shan tuyết cổ thụ tại đây không chỉ là tài sản kinh tế mà còn là những chứng nhân lịch sử, mang trong mình ký ức của nhiều thế hệ người dân bản địa. Với tuổi đời trung bình xấp xỉ 100 năm, nhiều gốc chè đã vượt qua cột mốc thế kỷ, vươn cao trên 5m với tán lá xòe rộng, tạo nên một cảnh quan hùng vĩ mà hiếm vùng trà nào có được.
Những búp chè ở đây to bản, được bao phủ bởi một lớp lông tơ trắng mịn như tuyết, kết quả của quá trình tích tụ tinh hoa từ khí hậu khắc nghiệt và sương núi quanh năm. Đối với những người dân như anh Triệu Ích Bảo ở thôn Phiêng Phung, cây chè không đơn thuần là sinh kế, mà là một phần máu thịt, là tập quán canh tác được trao truyền qua nhiều đời. Sự kết hợp giữa kinh nghiệm truyền thống và các tiến bộ kỹ thuật hiện đại đang giúp đánh thức tiềm năng của những gốc trà già, biến đặc tính đậm đà, hoang dã của vùng cao thành một phẩm vị thượng hạng, đủ sức chinh phục những thực khách khó tính nhất.
Dấu mốc định danh và hành trình xác lập vị thế di sản
Sự chuyển mình của chè Shan tuyết Bằng Phúc được ghi dấu ấn đậm nét bằng những công nhận mang tính pháp lý và thương hiệu vào cuối năm 2025. Ngày 12/12/2025, sự kiện 12 cây chè tiêu biểu tại đây chính thức được vinh danh là Cây di sản Việt Nam đã tạo ra một cú hích tinh thần cực lớn cho cộng đồng. Ngay sau đó, vào ngày 31/12/2025, quyết định số 2805 của ủy ban nhân dân tỉnh công nhận làng nghề chè Shan tuyết Bằng Phúc đã hoàn thiện khung pháp lý để địa phương tiến hành bảo tồn gắn liền với khai thác kinh tế.
Hiện nay, toàn xã Đồng Phúc đã có 7 thôn tham gia vào chuỗi sản xuất với diện tích khai thác lên đến hơn 300ha. Với sự tham gia của khoảng 1.000 lao động địa phương, vùng chè này không còn là những hộ sản xuất nhỏ lẻ, manh mún mà đang dần hình thành một hệ sinh thái chuyên nghiệp. Việc đạt được các tiêu chuẩn OCOP 3 sao và 4 sao là minh chứng cho thấy chè Shan tuyết vùng cao đã sẵn sàng rời khỏi bản làng để bước vào những thị trường cao cấp, nơi người tiêu dùng không chỉ mua một thức uống mà còn mua cả một câu chuyện di sản và văn hóa.
Sự giao thoa hoàn hảo giữa dòng trà trung du và phẩm vị núi cao
Việc chè Shan tuyết Bằng Phúc trở thành một bộ phận cấu thành của vùng trà Thái Nguyên đã tạo ra một sự cộng hưởng đầy thú vị về mặt thương hiệu. Trước đây, danh xưng "đệ nhất danh trà" chủ yếu được bồi đắp bởi các dòng trà trung du đặc trưng với cánh chè xoăn tít, nước xanh và vị ngọt hậu sâu lắng. Sự góp mặt của dòng trà Shan tuyết cổ thụ đã mang đến một mảnh ghép còn thiếu, đó là độ sâu của thời gian và sự kỳ vĩ của độ cao. Nếu trà trung du là biểu tượng của sự tinh tế, chỉn chu trong chế biến, thì trà Shan tuyết lại đại diện cho sự phóng khoáng, mạnh mẽ của núi rừng. Sự bổ sung này không làm mất đi bản sắc vốn có của trà Thái Nguyên mà trái lại, nó làm phong phú thêm hệ sinh thái sản phẩm, giúp địa phương tiếp cận được các phân khúc khách hàng đặc thù – những người luôn tìm kiếm sự khác biệt và giá trị độc bản. Đây chính là bước đi quan trọng để củng cố vững chắc danh xưng vùng chè số 1 Việt Nam trong bối cảnh cạnh tranh gay gắt từ các vùng nguyên liệu khác.
Để hiện thực hóa tiềm năng của "báu vật" vùng cao, các doanh nghiệp và hợp tác xã tại địa phương đã bắt đầu thay đổi tư duy sản xuất, chuyển dịch mạnh mẽ sang hướng hữu cơ và chế biến sâu. Tuy nhiên, để đi xa và bền vững, chìa khóa nằm ở chất lượng và khả năng truy xuất nguồn gốc tuyệt đối. Việc đầu tư vào quy trình sản xuất sạch, hạn chế tối đa sự can thiệp của hóa chất không chỉ giúp bảo vệ sức sống cho những gốc chè trăm tuổi mà còn đáp ứng đúng xu hướng tiêu dùng xanh trên toàn cầu. Bên cạnh đó, chính quyền xã Đồng Phúc cũng đã xác định rõ mục tiêu trong nhiệm kỳ 2025-2030 là đưa cây chè trở thành nhân vật chính trong bức tranh phát triển kinh tế địa phương. Theo ông Nông Ngọc Duyên, bí thư đảng ủy xã, định hướng tương lai sẽ là mô hình du lịch trải nghiệm, nơi du khách không chỉ đến để mua trà mà còn để chiêm ngưỡng những cây di sản, tìm hiểu văn hóa bản địa và trực tiếp tham gia vào quy trình thu hái, chế biến trà thủ công.
Sự kết hợp giữa bảo tồn di sản và phát triển chuỗi giá trị hiện đại chính là con đường đúng đắn nhất để chè Shan tuyết Bằng Phúc khẳng định vị thế. Khi được chuẩn hóa về quy trình và xây dựng thương hiệu bài bản trong không gian phát triển chung của tỉnh Thái Nguyên, những búp chè phủ lông tơ trắng từ đỉnh núi cao 1.200m sẽ không còn là một đặc sản địa phương thuần túy. Chúng sẽ trở thành đại sứ văn hóa, mang hương vị của đại ngàn và câu chuyện của những gốc chè trăm tuổi đến với người yêu trà trong và ngoài nước.
Sự chân thật, minh bạch và chiều sâu văn hóa chính là những giá trị cốt lõi giúp nông sản Việt nói chung và chè Thái Nguyên nói riêng đứng vững trước mọi biến động. Chè Shan tuyết Bằng Phúc hôm nay không chỉ đang tạo sinh kế ổn định cho 1.000 lao động vùng cao, mà còn đang tự hào viết tiếp những trang mới cho huyền thoại về một vùng "đệ nhất danh trà" nghìn năm văn hiến.
Bảo An