Tuy nhiên, đây là biến động có thể dự báo trước bởi tháng 2 rơi vào kỳ Tết Nguyên đán - thời điểm hoạt động sản xuất và thương mại thường chậm lại đáng kể. Khi nhìn vào con số lũy kế, câu chuyện trở nên sáng sủa hơn nhiều: tổng xuất khẩu hai tháng đầu năm đạt 18.169 tấn, thu về 31,16 triệu USD, tăng 4,79% về lượng và 10,04% về trị giá so với cùng kỳ năm 2025.
Yếu tố mùa vụ và ý nghĩa của con số lũy kế
Sự sụt giảm trong tháng 2 không phản ánh yếu kém của ngành chè mà là kết quả tất yếu của chu kỳ hoạt động kinh doanh. Tết Nguyên đán luôn tạo ra đứt gãy ngắn trong dòng chảy thương mại hàng hóa nông sản, và chè cũng không nằm ngoài quy luật này. Đây là lý do tại sao đánh giá hiệu quả xuất khẩu chè đầu năm cần dựa vào số liệu lũy kế thay vì số liệu tháng đơn lẻ.
Con số tăng 10,04% về trị giá trong khi lượng chỉ tăng 4,79% chứa đựng thông tin quan trọng hơn: giá bán bình quân đang cải thiện. Điều này phản ánh sự dịch chuyển dần dần trong cơ cấu sản phẩm xuất khẩu - ít hơn về lượng nhưng mang về nhiều hơn về giá trị - đúng với định hướng mà ngành chè đang theo đuổi nhằm thoát khỏi cái bẫy xuất khẩu thô giá thấp đã kéo dài nhiều năm.
Thị trường truyền thống: Vẫn là trụ cột nhưng đang dao động
Đài Loan, các nước Đông Nam Á, Pakistan và Trung Quốc đại lục tiếp tục giữ vị trí dẫn đầu trong cơ cấu thị trường xuất khẩu chè Việt Nam, chiếm tổng cộng 36,2% về lượng và 32,19% về trị giá trong hai tháng đầu năm 2026. Đài Loan dẫn đầu về kim ngạch với 2,84 triệu USD, tiếp theo là các nước Đông Nam Á với 2,63 triệu USD, Pakistan với 2,6 triệu USD và Trung Quốc đại lục với 1,96 triệu USD.
Tuy nhiên, bên dưới những con số tổng thể này là những biến động đáng lo ngại. Pakistan - từng là một trong những thị trường nhập khẩu chè lớn nhất của Việt Nam - ghi nhận mức giảm cực mạnh 72,88% về trị giá trong hai tháng đầu năm so với cùng kỳ năm 2025, phản ánh những khó khăn kéo dài về ngoại tệ và logistics tại thị trường này. Trong khi đó, Đài Loan tuy giảm 8,02% về lượng nhưng lại tăng 5,82% về trị giá - cho thấy người mua Đài Loan đang lựa chọn mua ít hơn nhưng sẵn sàng trả giá cao hơn cho chất lượng tốt hơn.
Các thị trường như Đông Nam Á, Nga, Indonesia, Ả Rập Xê Út và Iraq đều ghi nhận sụt giảm cả về lượng và trị giá trong hai tháng đầu năm so với cùng kỳ năm trước. Sự co cụm đồng thời ở nhiều thị trường truyền thống đặt ra yêu cầu cấp bách hơn về đa dạng hóa thị trường và nâng cao giá trị sản phẩm.
Ba thị trường tăng trưởng ba chữ số - tín hiệu của sự xoay trục
Điểm sáng đáng chú ý nhất trong bức tranh xuất khẩu chè hai tháng đầu năm là sự bứt phá của ba thị trường với tốc độ tăng trưởng ba chữ số so với cùng kỳ năm 2025. Ấn Độ ghi nhận tăng 108,39% về lượng và 127,23% về trị giá - đặc biệt ý nghĩa khi Ấn Độ vốn là quốc gia xuất khẩu chè lớn, việc nước này tăng mua chè từ Việt Nam phản ánh chất lượng và giá cạnh tranh của chè Việt đang được thị trường khó tính này công nhận.
Philippines tăng trưởng 120,95% về lượng và 103,43% về trị giá, tiếp tục xu hướng bứt phá mạnh mẽ đã bắt đầu từ cuối năm 2025. Ba Lan ghi nhận mức tăng ấn tượng nhất về giá trị với 292,56%, trong khi lượng tăng 107,69% - mức tăng giá trị gấp gần ba lần mức tăng lượng cho thấy thị trường Ba Lan đang nhập khẩu chè Việt Nam với chất lượng và giá bán cao hơn đáng kể so với trước.
Đáng chú ý là thị trường EU tổng thể theo khuôn khổ EVFTA cũng ghi nhận tăng trưởng hơn 100% về trị giá so với cùng kỳ năm 2025, dù quy mô tuyệt đối còn khiêm tốn. Đây là tín hiệu quan trọng rằng Hiệp định thương mại tự do với EU đang dần phát huy hiệu quả trong việc mở rộng cơ hội cho chè Việt Nam tại một trong những thị trường khó tính và có giá trị cao nhất thế giới.
UAE - điểm sáng nhỏ nhưng có ý nghĩa chiến lược
Trong tháng 2/2026, một trong số ít thị trường ghi nhận tăng trưởng so với tháng 1 là Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống Nhất, với mức tăng vọt 153,01% về trị giá. Lũy kế hai tháng, xuất khẩu sang UAE tăng 348,72% về lượng và 626,05% về trị giá so với cùng kỳ năm 2025 - đạt 175 tấn với kim ngạch 445.028 USD.
Dù tỷ trọng còn nhỏ, chỉ chiếm 1,43% trong tổng kim ngạch xuất khẩu chè, tốc độ tăng trưởng đột biến tại UAE phản ánh một thị trường đang mở ra với chè Việt Nam. UAE không chỉ là điểm tiêu thụ cuối cùng mà còn là trung tâm tái xuất quan trọng vào toàn bộ khu vực Vịnh và các thị trường Trung Đông. Sự hiện diện ngày càng mạnh của chè Việt Nam tại đây có thể mở ra những cơ hội thị trường lớn hơn nhiều trong tương lai.
Mức giá trị tăng gấp gần hai lần so với mức tăng lượng tại UAE cũng cho thấy chè Việt Nam đang được tiếp nhận với mức giá cao hơn tại thị trường này - một chỉ dấu tốt về định vị sản phẩm đang dần cải thiện theo hướng tích cực. Cùng với Hoa Kỳ - thị trường ghi nhận tăng 65,74% về trị giá và 27,93% về lượng lũy kế hai tháng - đây là những điểm tựa quan trọng để ngành chè tiếp tục đẩy mạnh chiến lược xoay trục sang các thị trường có giá trị cao hơn trong năm 2026.
Bảo Anh