AI đang trở thành yếu tố cốt lõi định hình tương lai ngành logistics

Diễn đàn năm nay tập trung vào các nội dung trọng tâm như: ứng dụng AI trong logistics và thương mại điện tử, tối ưu chuỗi cung ứng dựa trên dữ liệu, quản lý cảng thông minh, tự động hóa kho bãi và định hướng đào tạo nguồn nhân lực logistics trong kỷ nguyên AI. Các phiên tham luận và tọa đàm chuyên sâu không chỉ cập nhật xu hướng công nghệ mới mà còn phân tích nhiều bài toán thực tiễn trong quá trình triển khai tại doanh nghiệp.

Phát biểu khai mạc diễn đàn, PGS.TS. Nguyễn Thanh Chương - Chủ tịch Hiệp hội Phát triển nhân lực Logistics Việt Nam (VALOMA) cho rằng logistics hiện không còn chỉ là ngành “hậu cần”, mà đã trở thành lĩnh vực nền tảng của kinh tế số, kinh tế xanh và thương mại toàn cầu. Trong đó, AI nổi lên như công nghệ có khả năng tạo ra thay đổi sâu rộng nhất đối với ngành logistics trong nhiều thập kỷ qua.

Theo ông Chương, AI đang hiện diện ngày càng rõ nét trong hoạt động logistics, từ tối ưu hóa lộ trình vận tải, dự báo nhu cầu hàng hóa, quản lý kho bãi thông minh, tự động hóa cảng biển, tối ưu container đến phân tích dữ liệu chuỗi cung ứng theo thời gian thực. Trên thế giới, nhiều doanh nghiệp logistics đã ứng dụng AI để cắt giảm chi phí vận hành, rút ngắn thời gian giao hàng và nâng cao khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng trước biến động toàn cầu.

Tại Việt Nam, ngành logistics đang duy trì tốc độ tăng trưởng khoảng 14-16% mỗi năm, thuộc nhóm tăng trưởng cao trên thế giới. Tuy nhiên, theo đánh giá của các chuyên gia, phần lớn doanh nghiệp mới dừng ở mức số hóa quy trình cơ bản, trong khi số doanh nghiệp ứng dụng AI bài bản trong phân tích dữ liệu, dự báo hay hỗ trợ ra quyết định vẫn còn khá khiêm tốn. “AI sẽ không thay thế con người trong ngành logistics, nhưng những doanh nghiệp biết ứng dụng AI hiệu quả sẽ thay thế những doanh nghiệp chậm đổi mới”, ông Nguyễn Thanh Chương nhấn mạnh.PGS, TS Nguyễn Bình Minh – Viện trưởng Viện Công nghệ và Kinh tế số, Đại học Bách khoa Hà Nội nhận định AI không còn là lựa chọn mang tính tham khảo mà đã trở thành “hạ tầng cạnh tranh cốt lõi” của ngành logistics.

Áp lực chuyển đổi hiện đã dịch chuyển từ trạng thái “nên làm” sang “phải làm” để tồn tại. Việt Nam cũng đã đặt mục tiêu đến năm 2035, 100% doanh nghiệp dịch vụ logistics ứng dụng chuyển đổi số, qua đó đưa tỷ trọng chi phí logistics trên GDP xuống còn khoảng 10–12%.

Dẫn khảo sát của Deloitte, ông cho biết trong vòng 5 năm tới, tỷ lệ tổ chức chuỗi cung ứng ứng dụng hoặc chuẩn bị ứng dụng AI dự kiến tăng từ 28% lên 82%. Có tới 71% lãnh đạo doanh nghiệp cho rằng nếu không kịp áp dụng AI, hoạt động doanh nghiệp có nguy cơ bị gián đoạn. Gartner dự báo đến năm 2031, khoảng 60% các vụ gián đoạn chuỗi cung ứng có thể được xử lý tự động mà không cần sự can thiệp của con người. Theo tổng hợp của McKinsey, AI có thể giúp tối ưu 15% chi phí logistics, giảm 35% hàng tồn kho và nâng cao 65% mức độ dịch vụ.

PGS, TS Nguyễn Bình Minh khuyến nghị doanh nghiệp tập trung vào ba bước đi chiến lược. Thứ nhất, số hóa và chuẩn hóa dữ liệu, bởi nếu không có dữ liệu tin cậy thì AI chỉ dừng ở mức “demo”. Thứ hai, ưu tiên các bài toán quy mô nhỏ nhưng đo lường được hiệu quả thông qua KPI trong khoảng 90 ngày. Thứ ba, xây dựng cơ chế quản trị rủi ro liên quan đến bảo mật, đạo đức, trách nhiệm và quy trình phê duyệt.

Ông Nguyễn Anh Dũng – Technical Project Manager, J&T Express Việt Nam cho biết, ngành logistics hiện không chỉ vận hành dòng chảy hàng hóa mà còn phải quản trị hiệu quả “dòng chảy dữ liệu”. Theo ông, khi quy mô thị trường ngày càng mở rộng, các phương thức quản lý dựa trên kinh nghiệm và quy trình thủ công đã bộc lộ nhiều giới hạn. “Nhiều năm qua, chúng ta đã vận hành dựa trên kinh nghiệm và những quy trình thủ công. Nhưng khi quy mô thị trường bùng nổ, ‘kinh nghiệm’ đơn thuần đã chạm đến giới hạn. Đó là lúc AI không còn là một lựa chọn, mà là một giải pháp bắt buộc để cạnh tranh”, ông Dũng nhấn mạnh.

Ở góc độ quản lý nhà nước, ông Trần Thanh Hải - Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương), Chủ tịch danh dự VALOMA cho biết nhiều doanh nghiệp logistics Việt Nam đã bắt đầu ứng dụng AI trong tối ưu lộ trình giao hàng, quản lý kho bãi bằng thị giác máy tính và tự động hóa quy trình vận hành. Tuy nhiên, khoảng cách giữa kỳ vọng công nghệ và khả năng triển khai thực tế vẫn còn khá lớn do hạ tầng chưa đồng bộ và nguồn nhân lực chất lượng cao còn thiếu.

Các chuyên gia nhận định AI đang thúc đẩy ngành logistics chuyển từ mô hình vận hành “phản ứng” sang mô hình quản trị chủ động dựa trên dữ liệu thời gian thực. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu liên tục biến động, buộc doanh nghiệp phải nâng cao năng lực dự báo, khả năng thích ứng và tối ưu chi phí.

Diễn đàn Công nghệ Logistics 2026 đóng vai trò là không gian kết nối giữa doanh nghiệp logistics, doanh nghiệp công nghệ và các cơ sở đào tạo nhằm thúc đẩy hợp tác, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao cho ngành.

PV