Nâng chuẩn sản phẩm để bước qua cửa ải xuất khẩu
Ủy ban nhân dân tỉnh Nghệ An vừa ban hành kế hoạch triển khai Chương trình vươn ra thị trường quốc tế giai đoạn 2026-2030. Trong đó, tỉnh đặt mục tiêu đến năm 2030 có 250-300 doanh nghiệp duy trì hoạt động xuất khẩu ổn định, 80-90 doanh nghiệp mở rộng được thị trường xuất khẩu mới; đồng thời hỗ trợ chuyên sâu ít nhất 20 doanh nghiệp từ nghiên cứu, thiết kế, sản xuất đến phân phối và xây dựng thương hiệu.
Nghệ An đặt mục tiêu có 30 - 50 sản phẩm OCOP và sản phẩm chủ lực được quảng bá trên các nền tảng quốc tế, cùng 5 - 10 sản phẩm đạt Thương hiệu quốc gia. Đây là bước chuyển từ tư duy phát triển sản phẩm theo thị trường nội địa sang chủ động chuẩn bị cho cuộc cạnh tranh ở quy mô rộng hơn. Bởi khi bước ra thị trường quốc tế, danh hiệu OCOP chỉ là một lợi thế ban đầu. Doanh nghiệp phải chứng minh được chất lượng ổn định, nguồn nguyên liệu rõ ràng, quy trình sản xuất được kiểm soát, khả năng truy xuất và năng lực đáp ứng đơn hàng. Đặc biệt với nhóm nông sản, thực phẩm và dược liệu, các yêu cầu về an toàn, dư lượng, bao bì, nhãn mác và tiêu chuẩn kỹ thuật có thể trở thành “cửa ải” quyết định khả năng thâm nhập thị trường.
Thực tế tại Nghệ An cho thấy một số chủ thể đã bắt đầu đi theo hướng này. Công ty cổ phần Dược liệu Pù Mát mỗi năm trồng và thu mua khoảng 400 tấn nguyên liệu, phát triển 7 dòng sản phẩm OCOP 4 sao và 4 dòng sản phẩm OCOP 3 sao từ các loại dược liệu như cà gai leo, dây thìa canh, giảo cổ lam.
Giá trị của mô hình không chỉ nằm ở việc tạo ra nhiều sản phẩm từ nguồn nguyên liệu địa phương, mà còn ở khả năng hình thành chuỗi tương đối hoàn chỉnh từ vùng nguyên liệu đến chế biến. Đây chính là nền tảng để sản phẩm OCOP tiến thêm một bước, từ hàng hóa đặc trưng địa phương thành sản phẩm có khả năng cạnh tranh ở thị trường rộng lớn hơn. Theo Chi cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn tỉnh Nghệ An, nhiều sản phẩm như tảo xoắn Nghệ An, trà sen xứ Nghệ, dược liệu Pù Mát, mây tre đan Đức Phong... đã từng bước khẳng định vị thế nhờ ứng dụng khoa học - công nghệ trong chuỗi giá trị.
Thương mại điện tử mở thêm cửa ngõ cho sản phẩm OCOP
Trong quá trình đưa OCOP Nghệ An đi xa hơn, một sự thay đổi rõ chính là sự dịch chuyển từ các kênh tiêu thụ truyền thống sang môi trường số. Đến nay, hơn 300 sản phẩm OCOP đã được cập nhật trên sàn giao dịch thương mại điện tử tỉnh Nghệ An; đồng thời các chủ thể mở rộng hiện diện trên Shopee, Lazada, Tiki, TikTok Shop và các nền tảng mạng xã hội như Facebook, Zalo.
Việc số hóa kênh bán hàng có ý nghĩa lớn với các doanh nghiệp và hợp tác xã quy mô nhỏ. Thay vì phải phụ thuộc hoàn toàn vào hệ thống phân phối hoặc các chương trình hội chợ, sản phẩm có thể tiếp cận trực tiếp lượng khách hàng lớn hơn, đồng thời doanh nghiệp có thêm dữ liệu để đánh giá thị hiếu và điều chỉnh sản phẩm. Tuy nhiên, bán hàng trên nền tảng số trong nước và xuất khẩu số là hai cấp độ khác nhau. Khi tiếp cận khách hàng quốc tế, doanh nghiệp phải đối mặt với yêu cầu cao hơn về tiêu chuẩn, ngôn ngữ, bao bì, logistics, thanh toán, bảo hộ thương hiệu và khả năng giao hàng ổn định.
Do đó, mục tiêu 100% doanh nghiệp tham gia chương trình được đào tạo về xuất khẩu số, thương mại điện tử xuyên biên giới và các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới là một mắt xích quan trọng. Nếu được triển khai hiệu quả, đây sẽ là bước chuẩn bị để các chủ thể OCOP không chỉ biết “đưa sản phẩm lên mạng”, mà còn biết cách biến nền tảng số thành một kênh tìm kiếm khách hàng và mở rộng thị trường xuất khẩu. Cùng với đó, việc 100% sản phẩm OCOP được gắn mã vạch, mã QR truy xuất nguồn gốc giúp tăng tính minh bạch của sản phẩm. Trong bối cảnh người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến xuất xứ và quy trình sản xuất, dữ liệu truy xuất không chỉ phục vụ quản lý mà còn trở thành một phần của câu chuyện thương hiệu.
Từ đặc sản địa phương đến thương hiệu có giá trị toàn cầu
Thách thức lớn nhất của OCOP Nghệ An trong giai đoạn tới không còn đơn thuần là có thêm bao nhiêu sản phẩm đạt sao, mà là có bao nhiêu sản phẩm thực sự tạo được giá trị và đứng vững trên thị trường. Một sản phẩm có thể được công nhận OCOP nhưng để trở thành hàng hóa xuất khẩu cần một quá trình nâng cấp dài hơn: vùng nguyên liệu phải ổn định, công nghệ chế biến phải đáp ứng yêu cầu, chất lượng phải đồng nhất, bao bì phù hợp, thương hiệu được bảo hộ và doanh nghiệp đủ năng lực duy trì nguồn cung.
Vì vậy, mục tiêu hỗ trợ ít nhất 20 doanh nghiệp theo hướng toàn diện từ nghiên cứu, thiết kế, sản xuất, phân phối đến xây dựng thương hiệu có ý nghĩa quan trọng. Cách tiếp cận này giúp giải quyết điểm yếu phổ biến của các chủ thể OCOP là mạnh về sản phẩm nhưng hạn chế về thương hiệu, marketing, thị trường và năng lực mở rộng quy mô. Đặc biệt, mục tiêu có 5 - 10 sản phẩm đạt Thương hiệu quốc gia cho thấy Nghệ An đang hướng tới một cấp độ phát triển cao hơn của OCOP. Khi đó, sản phẩm không chỉ được nhận diện bởi địa danh hay câu chuyện đặc sản, mà phải tạo dựng được uy tín đủ mạnh để cạnh tranh bằng chất lượng và thương hiệu.
Với 743 sản phẩm OCOP từ 3 sao trở lên, Nghệ An đang sở hữu một “kho” sản phẩm địa phương tương đối lớn. Bài toán tiếp theo là chọn lọc những sản phẩm có tiềm năng, đầu tư có trọng điểm và kết nối chúng với thị trường phù hợp thay vì mở rộng số lượng một cách dàn trải.
Nếu làm tốt, OCOP có thể trở thành một trong những kênh quan trọng giúp Nghệ An chuyển lợi thế về tài nguyên bản địa, văn hóa và vùng nguyên liệu thành giá trị thương mại. Khi sản phẩm được chuẩn hóa, số hóa và xây dựng thương hiệu bài bản, con đường từ đặc sản xứ Nghệ đến hàng hóa quốc tế sẽ không còn chỉ là mục tiêu xúc tiến thương mại, mà trở thành một chiến lược nâng cấp năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp địa phương.
Minh Khuê