Năng suất bù đắp diện tích trong sản xuất lúa gạo
Hoạt động gieo cấy lúa 9 tháng qua ghi nhận xu hướng thu hẹp diện tích trên cả 3 mùa vụ, phản ánh nỗ lực chuyển đổi cây trồng và thích ứng với biến đổi khí hậu tại các vùng sinh thái. Với vụ hè thu, cả nước xuống giống được 1.861,6 nghìn ha, giảm 36,8 nghìn ha so với cùng kỳ năm 2025; riêng đồng bằng sông Cửu Long đạt 1.219,0 nghìn ha, giảm 20,1 nghìn ha. Tính đến ngày 20/9/2026, diện tích thu hoạch đạt 1.819,5 nghìn ha, chiếm 97,7% diện tích gieo trồng. Dù diện tích giảm, năng suất bình quân lại tăng 1,5 tạ/ha lên mức 58,9 tạ/ha, giúp tổng sản lượng hè thu cả nước chạm mốc gần 11,0 triệu tấn, tăng 71,2 nghìn tấn; trong đó riêng vùng đồng bằng sông Cửu Long đạt 7,4 triệu tấn, giảm 38,3 nghìn tấn.
Tiến độ các vụ lúa tiếp theo cũng cho thấy sự thận trọng của nhà nông. Tính đến ngày 20/9/2026, diện tích lúa mùa cả nước đạt 1.337,1 nghìn ha, giảm 45,0 nghìn ha so với cùng kỳ năm trước; trong đó miền Bắc đạt 944,6 nghìn ha và miền Nam đạt 392,5 nghìn ha. Đà sụt giảm mạnh nhất diễn ra ở vụ thu đông khi diện tích gieo sạ chỉ đạt 474,1 nghìn ha, giảm tới 130,7 nghìn ha so với năm 2025. Chi phí vật tư đầu vào neo cao cùng quyết định chủ động xả lũ đón phù sa để tái tạo đất tại vùng đồng bằng sông Cửu Long là nguyên nhân chính khiến nông dân thu hẹp diện tích vụ lúa thứ 3.
Làn sóng chuyển dịch sang cây lâu năm và biến động ngành chăn nuôi
Cùng với lúa gạo, nhóm cây hàng năm như ngô, khoai lang và lạc tiếp tục giảm diện tích do hiệu quả kinh tế thấp hơn chi phí nhân công và phân bón. Người dân chủ động cải tạo đất màu kém hiệu quả để chuyển sang các mô hình canh tác mang lại giá trị cao hơn. Nhờ đó, tổng diện tích cây lâu năm cả nước đạt 3.891,0 nghìn ha, tăng thêm 40,8 nghìn ha so với cùng kỳ năm trước. Sự gia tăng này đến từ tốc độ khôi phục các vườn cây ăn trái sau bão và làn sóng mở rộng vùng chuyên canh cây ăn quả giá trị cao phục vụ thị trường xuất khẩu.
Ở mảng chăn nuôi, bức tranh sản xuất có sự phân hóa rõ nét. Đàn trâu, bò tiếp tục xu hướng thu hẹp do đồng cỏ chăn thả ngày càng hạn chế và biên lợi nhuận thấp. Chăn nuôi gia cầm duy trì đà tăng trưởng tốt nhờ chuỗi liên kết khép kín và nhu cầu tiêu thụ ổn định. Trong khi đó, ngành chăn nuôi lợn vẫn đang trong thế giằng co giữa tín hiệu hồi phục của giá thịt và áp lực kiểm soát dịch bệnh cùng chi phí thức ăn chăn nuôi.
Khai thác gỗ tăng trưởng và áp lực bảo vệ diện tích rừng
Ngành lâm nghiệp 9 tháng qua ghi nhận sản lượng khai thác tăng cao nhưng đi kèm áp lực bảo vệ rừng rất lớn. Trong quý 3/2026, diện tích rừng trồng mới tập trung đạt 70,6 nghìn ha, giảm 1,2% so với cùng kỳ năm 2025; cây lâm nghiệp phân tán đạt 19,9 triệu cây. Sản lượng gỗ khai thác quý 3 đạt 7.089,4 nghìn m3, tăng 6,0%, nhưng diện tích rừng bị thiệt hại lại lên tới 751,1 ha, tăng gấp 4,3 lần do khô hạn và sạt lở.
Tính chung 9 tháng, diện tích rừng trồng mới đạt 215,8 nghìn ha, giảm 3,0%; trồng cây phân tán đạt 71,3 triệu cây, tăng 1,6%. Đáp ứng nhu cầu chế biến xuất khẩu, sản lượng gỗ khai thác đạt 18.901,0 nghìn m3, tăng 5,3%. Tuy vậy, tổng diện tích rừng bị thiệt hại trong 9 tháng lên tới 1.146,9 ha, tăng 14,9% so với cùng kỳ năm trước, đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc kiểm soát cháy rừng và ngăn chặn các vi phạm lâm luật trước mùa mưa bão cuối năm.
Thủy sản nuôi trồng giữ vai trò động lực tăng trưởng
Phân ngành thủy sản tiếp tục là điểm sáng nâng đỡ tăng trưởng toàn ngành nông nghiệp. Quý 3/2026, sản lượng thủy sản đạt 2.851,8 nghìn tấn, tăng 4,3%. Lũy kế 9 tháng, tổng sản lượng đạt 7.890,9 nghìn tấn, tăng 3,9% so với cùng kỳ năm 2025.
Động lực chính đến từ nuôi trồng thủy sản khi sản lượng đạt 4.860,6 nghìn tấn, chiếm gần 62% tổng sản lượng và tăng 5,9%. Việc kiểm soát dịch bệnh và mở rộng mô hình thâm canh công nghệ cao giúp nguồn cung tôm, cá tra giữ vững đà tăng trưởng ổn định. Trái lại, sản lượng khai thác biển trong 9 tháng chỉ đạt 3.030,3 nghìn tấn, tăng nhẹ 0,9%. Mức tăng khiêm tốn này phản ánh tác động từ việc siết chặt chống khai thác bất hợp pháp, chi phí nhiên liệu cao và định hướng giảm dần cường lực đánh bắt ven bờ nhằm tái tạo nguồn lợi biển.
Bức tranh sản xuất 9 tháng đầu năm 2026 cho thấy nông nghiệp đang chuyển dịch từ chiều rộng sang chiều sâu. Sự sụt giảm diện tích lúa và hoa màu không làm suy yếu sản lượng mà là hệ quả của quá trình tái cơ cấu sang cây ăn trái và thủy sản có giá trị cao hơn. Đây sẽ là nền tảng quan trọng để toàn ngành hướng tới việc hoàn thành các chỉ tiêu kinh tế trong quý cuối năm.
Bảo An