Sáng 26/9, tại Hà Nội, Viện Hỗ trợ Pháp lý và Bảo vệ Môi trường phối hợp với các cơ quan chức năng tổ chức Hội thảo với chủ đề “Cơ sở pháp lý, thực trạng và triển vọng phát triển bãi đỗ xe thông minh tích hợp trạm sạc điện tại Hà Nội với tầm nhìn 100 năm”.
Tham dự Hội thảo có ông Nguyễn Hồng Quân, nguyên Ủy viên Trung ương Đảng, nguyên Bộ trưởng Bộ Xây dựng; ông Phan Xuân Dũng, nguyên Ủy viên Trung ương Đảng, nguyên Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội; cùng đại diện các bộ, ngành, chuyên gia, nhà khoa học và cộng đồng doanh nghiệp.
Ông Phan Xuân Dũng nguyên Ủy viên Trung ương Đảng, nguyên Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội phát biểu.
Áp lực giao thông tĩnh và yêu cầu về hạ tầng mới
Phát biểu khai mạc Hội thảo, TS. Bùi Hồng Cường, Bí thư Chi bộ, Viện trưởng Viện Hỗ trợ Pháp lý và Bảo vệ Môi trường, cho rằng Hà Nội đang bước vào giai đoạn phát triển với định hướng đô thị xanh, thông minh và bền vững. Tuy nhiên, áp lực từ giao thông tĩnh, cùng với quá trình chuyển đổi sang phương tiện giao thông điện, đang đặt ra những yêu cầu mới đối với hệ thống hạ tầng đô thị.
Theo TS. Bùi Hồng Cường, để giải quyết bài toán này cần có cơ sở pháp lý vững chắc, trong đó có Luật Đất đai 2024, Luật Đầu tư 2025 và Luật Thủ đô; đồng thời cần đánh giá toàn diện thực trạng quy hoạch và xây dựng tầm nhìn chiến lược dài hạn cho hệ thống giao thông tĩnh kết hợp trạm sạc và năng lượng xanh.
Hà Nội hiện là một trong những đô thị có tốc độ gia tăng phương tiện nhanh. Trong khi đó, quỹ đất dành cho giao thông tĩnh ngày càng hạn hẹp, đặc biệt tại khu vực trung tâm. Tình trạng thiếu bãi đỗ xe, phương tiện phải đỗ trên vỉa hè, lòng đường không chỉ gây áp lực lên hạ tầng giao thông mà còn ảnh hưởng đến mỹ quan đô thị và chất lượng sống của người dân.
Từ thực tế này, các chuyên gia cho rằng cần có cách tiếp cận dài hạn, trong đó hệ thống bãi đỗ xe thông minh tích hợp trạm sạc điện được xem như một cấu phần của hạ tầng đô thị chiến lược, thay vì chỉ đơn thuần là nơi trông giữ phương tiện.
Từ nơi gửi xe đến trung tâm dịch vụ đô thị
Theo các chuyên gia, nếu tiếp tục nhìn nhận bãi đỗ xe đơn thuần là nơi trông giữ phương tiện, các đô thị sẽ khó giải quyết hiệu quả những thách thức trong tương lai. Thay vào đó, bãi đỗ xe cần được đặt trong hệ sinh thái đô thị thông minh, nơi công nghệ, năng lượng và dịch vụ được tích hợp nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đất và tạo thêm giá trị kinh tế.
Một trong những đề xuất nhận được sự quan tâm tại Hội thảo là phát triển mô hình trung tâm đỗ xe thông minh tích hợp đa dịch vụ.
Theo mô hình này, ngoài chức năng đỗ xe, các tổ hợp có thể tích hợp trạm sạc xe điện, khu vực bảo dưỡng và chăm sóc phương tiện, rửa xe tự động, không gian cà phê, khu vực chờ cho người sử dụng cùng các tiện ích phục vụ cộng đồng.
Người dân có thể sạc xe, làm việc, nghỉ ngơi hoặc sử dụng các dịch vụ khác trong thời gian chờ. Hệ thống quản lý thông minh cho phép người sử dụng tìm kiếm vị trí đỗ, đặt chỗ, ra vào và thanh toán thuận tiện thông qua nền tảng số.
Trong tương lai, các bãi đỗ xe có thể không chỉ là nơi “gửi xe” mà trở thành những “trạm dịch vụ đô thị”, kết nối với khu dân cư, trung tâm thương mại, ga đường sắt đô thị và hệ thống vận tải công cộng.
Mô hình này được kỳ vọng góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng đất, đồng thời tạo thêm nguồn thu từ các dịch vụ bổ trợ, qua đó tăng tính hấp dẫn của các dự án và thúc đẩy xã hội hóa đầu tư vào hạ tầng giao thông tĩnh.
Bài toán năng lượng khi xe điện phát triển
Cùng với sự phát triển của phương tiện giao thông điện, nhu cầu xây dựng hạ tầng sạc đang trở thành vấn đề cần được tính toán đồng bộ với quy hoạch bãi đỗ xe.
Theo số liệu được đưa ra tại Hội thảo, Bộ Công Thương ước tính đến cuối năm 2025, điện năng dành cho giao thông đường bộ vào khoảng 652 triệu kWh, tương đương khoảng 0,2-0,3% tổng điện thương phẩm.
Tuy nhiên, nếu số lượng ô tô điện đạt khoảng 1-1,6 triệu xe và xe máy điện đạt 8-13 triệu xe vào năm 2030, nhu cầu điện cho giao thông đường bộ có thể tăng lên khoảng 3,1-5,6 tỷ kWh mỗi năm, tương đương khoảng 0,68-1,1% tổng điện thương phẩm.
Bộ Công Thương đồng thời lưu ý rằng thách thức không chỉ nằm ở tổng sản lượng điện mà còn ở công suất cực đại và sự tập trung phụ tải theo thời gian, địa điểm và hình thức sạc.
Một bãi đỗ có nhiều bộ sạc nhanh có thể hình thành phụ tải điện lớn và tăng nhanh trong thời gian ngắn. Khi nhiều phương tiện cùng sạc, công suất cực đại của bãi đỗ có thể tăng mạnh, kéo theo yêu cầu về máy biến áp, hệ thống cáp điện, thiết bị bảo vệ và năng lực đấu nối.
Trong bối cảnh đó, việc tích hợp nguồn năng lượng tại chỗ, đặc biệt là điện mặt trời mái che, được các chuyên gia đề xuất như một hướng nghiên cứu cần quan tâm.
Viện Hỗ trợ Pháp lý và Bảo vệ Môi trường ký kết hợp tác với các doanh nghiệp, thúc đẩy chuyển đổi số, năng lượng tái tạo và phát triển hạ tầng xanh.
Tận dụng mái bãi đỗ để phát triển năng lượng xanh
Bãi đỗ xe có lợi thế về diện tích mái che, tạo điều kiện để lắp đặt hệ thống điện mặt trời. Nguồn điện này có thể được sử dụng trực tiếp cho phụ tải của bãi đỗ và các trạm sạc vào ban ngày, qua đó giảm lượng điện phải mua từ lưới.
Khi kết hợp với hệ thống lưu trữ năng lượng, phần điện mặt trời dư thừa có thể được sử dụng vào những thời điểm phù hợp hơn. Hệ thống pin lưu trữ cũng có thể hỗ trợ san tải khi nhiều bộ sạc hoạt động đồng thời.
Để minh họa tính khả thi về tài chính, một ví dụ được đưa ra tại Hội thảo: với một trạm sạc có diện tích mái khoảng 250 m², hệ thống điện mặt trời mái che công suất 50 kW có tổng vốn đầu tư ban đầu khoảng 700 triệu đồng.
Trong điều kiện bức xạ mặt trời tại Hà Nội, hệ thống này có thể tạo ra sản lượng điện trung bình khoảng 5.250 kWh mỗi tháng, tương đương khoảng 63.000 kWh mỗi năm. Theo phép tính tham khảo, nguồn điện này có thể giúp tiết kiệm khoảng 16,8 triệu đồng chi phí điện mỗi tháng, tương đương gần 200 triệu đồng mỗi năm.
Các chuyên gia cho rằng những tính toán trên cần được tiếp tục đánh giá trên cơ sở điều kiện thực tế của từng dự án, bao gồm suất đầu tư, sản lượng điện, biểu giá điện, tỷ lệ tự sử dụng và chi phí vận hành.
Dù vậy, việc kết hợp bãi đỗ xe thông minh, trạm sạc xe điện và điện mặt trời mái nhà được xem là hướng có thể nghiên cứu nhằm tận dụng hiệu quả không gian mái, hỗ trợ giảm áp lực lên lưới điện và góp phần giảm phát thải.
Nếu được quy hoạch đồng bộ, hệ thống bãi đỗ xe tích hợp năng lượng tái tạo trong tương lai có thể vừa phục vụ nhu cầu giao thông, vừa trở thành những điểm cung cấp năng lượng xanh cho đô thị.
Đại biểu tham dự hội thảo chụp hình lưu niệm.
Cần cơ chế phù hợp cho tầm nhìn dài hạn
Dù tiềm năng lớn, việc phát triển hệ thống bãi đỗ xe thông minh tích hợp trạm sạc điện vẫn đứng trước nhiều rào cản về cơ chế, chính sách, quy hoạch đất đai, đầu tư và mô hình khai thác.
Các chuyên gia cho rằng tầm nhìn 100 năm không nên được hiểu là lựa chọn một công nghệ rồi cố định công nghệ đó trong suốt 100 năm. Công nghệ pin, bộ sạc, phần mềm quản lý năng lượng và phương thức thanh toán sẽ tiếp tục thay đổi.
Do đó, điều cần được bảo vệ trong dài hạn là quỹ đất, cấu trúc hạ tầng và khả năng mở rộng; trong khi các thiết bị cần được thiết kế theo hướng mô-đun, có thể thay thế, nâng cấp và thích ứng với công nghệ mới.
Bên cạnh đó, cần hình thành một hệ thống quản trị phù hợp với từng nhóm chủ thể. Người dân cần có khả năng tìm kiếm vị trí đỗ, đặt chỗ, ra vào và thanh toán thuận tiện. Đơn vị vận hành cần theo dõi doanh thu, tình trạng thiết bị, nhu cầu sử dụng và các sự cố theo thời gian thực.
Trong khi đó, cơ quan quản lý cần có dữ liệu để phục vụ công tác quy hoạch, điều tiết giao thông và quản lý hạ tầng. Nhà đầu tư cần một mô hình doanh thu đủ rõ ràng để có thể huy động vốn và thu hồi vốn trong thời hạn hợp lý.
Từ góc nhìn dài hạn, việc phát triển bãi đỗ xe thông minh cần được đặt trong tổng thể quy hoạch giao thông, quy hoạch sử dụng đất, hạ tầng năng lượng và quá trình chuyển đổi phương tiện giao thông.
Tầm nhìn 100 năm vì thế không chỉ là câu chuyện về một bãi đỗ xe hay một hệ thống sạc, mà là bài toán về cách tổ chức không gian, hạ tầng và dịch vụ đô thị có khả năng thích ứng với những thay đổi về công nghệ, phương tiện và nhu cầu của người dân trong nhiều thập niên tới.
PV