Không chỉ được mệnh danh là "đệ nhất danh quả" của vùng Nghệ Tĩnh, Bưởi Phúc Trạch (Hà Tĩnh) còn là sản phẩm nông nghiệp chủ lực, góp phần quan trọng vào phát triển kinh tế, nâng cao thu nhập cho người dân và xây dựng thương hiệu nông sản Hà Tĩnh trên thị trường trong nước cũng như hướng tới xuất khẩu.
Bưởi Phúc Trạch giúp nâng cao thu nhập cho người dân
Anh Phan Anh Thái- Phó phòng kinh tế xã Phúc Trạch cho biết: tổng diện tích trồng Bưởi Phúc Trạch của địa phương đến nay đạt khoảng 550 ha, trong đó có khoảng 490 ha đang cho thu hoạch. Tuy nhiên, sản lượng năm 2026 chỉ ước đạt 3.920 tấn, giảm khoảng 2.660 tấn so với năm 2025.
Nguyên nhân chủ yếu được xác định là do tác động của biến đổi khí hậu và thời tiết cực đoan. Không chỉ riêng Bưởi Phúc Trạch mà nhiều loại cây ăn quả trên địa bàn Hà Tĩnh và các địa phương lân cận đều rơi vào tình trạng mất mùa. Đặc biệt, ảnh hưởng của hai cơn bão số 5 và số 10 trong năm 2025 đã làm suy giảm khả năng sinh trưởng của cây, khiến quá trình phân hóa mầm hoa diễn ra không đồng đều, lượng hoa ít và ra hoa nhiều đợt.
Bưởi Phúc Trạch nâng cao thương hiệu nông sản Hà Tĩnh
Bên cạnh đó, thời điểm hoa nở chính vụ trùng với dịp Tết Nguyên đán khiến người dân chưa chủ động thực hiện thụ phấn bổ sung. Sau kỳ nghỉ Tết, thời tiết tiếp tục diễn biến bất lợi với mưa kéo dài, độ ẩm cao tạo điều kiện cho các loại sâu bệnh như rệp, bọ trĩ và nấm phát triển mạnh, gây hiện tượng rụng hoa, rụng quả hàng loạt, ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất.
Địa phương đẩy mạnh chuyển giao khoa học kỹ thuật phát triển sản xuất theo hướng bền vững
Ngoài những yếu tố khách quan, người trồng Bưởi Phúc Trạch hiện vẫn đang phải đối mặt với nhiều khó khăn như nhiều vườn cây đã già cỗi, năng suất suy giảm; các loại bệnh vàng lá, thối rễ, sâu đục thân diễn biến phức tạp; việc cải tạo giống còn chậm; sản xuất vẫn chủ yếu theo quy mô hộ nhỏ lẻ, phân tán; tỷ lệ sản phẩm qua chế biến còn thấp; hệ thống bao bì, nhãn mác và truy xuất nguồn gốc chưa đồng bộ. Trong khi đó, liên kết chuỗi giá trị chưa thực sự bền vững, các hợp tác xã chưa phát huy hết vai trò kết nối giữa doanh nghiệp với người sản xuất, thị trường tiêu thụ vẫn phụ thuộc nhiều vào thương lái nên giá cả thường xuyên biến động, tình trạng "được mùa mất giá" vẫn xảy ra.
Địa phương đã thành lập một tổ hợp tác sản xuất bưởi hữu cơ
Trước những khó khăn đó, địa phương đang tập trung triển khai nhiều giải pháp nhằm nâng cao chất lượng và giá trị của thương hiệu Bưởi Phúc Trạch. Trong đó, tiếp tục quy hoạch ổn định vùng trồng khoảng 550–600 ha, ưu tiên cải tạo các vườn già cỗi thay vì mở rộng diện tích; thay thế giống thoái hóa bằng các giống đầu dòng chất lượng cao; đẩy mạnh chuyển giao khoa học kỹ thuật; phát triển sản xuất theo các tiêu chuẩn VietGAP, GlobalGAP và hữu cơ.
Cùng với đó là khuyến khích đầu tư hệ thống sơ chế, kho lạnh, đóng gói; củng cố hoạt động của các hợp tác xã, tổ hợp tác; thu hút doanh nghiệp đầu tư chế biến sâu các sản phẩm như nước ép, tinh dầu, mứt, trà vỏ bưởi và mỹ phẩm; tăng cường xúc tiến thương mại tại các thành phố lớn; đồng thời quản lý chặt chẽ Chỉ dẫn địa lý "Bưởi Phúc Trạch", bảo vệ thương hiệu trước tình trạng hàng giả và gian lận thương mại.
100% diện tích được cấp mã số vùng trồng, có hệ thống truy xuất nguồn gốc.
Theo Phó trưởng phòng kinh tế thì việc ứng dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất cũng được quan tâm. Hầu hết các hộ trồng bưởi đều được tham gia các lớp tập huấn kỹ thuật do địa phương phối hợp với các đơn vị chuyên môn tổ chức. Hiện nay đã hình thành 01 tổ hợp tác sản xuất bưởi hữu cơ với 11 hộ tham gia và 30 tổ hợp tác sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP. Nhiều hộ dân đã áp dụng quy trình sản xuất an toàn, sử dụng tem truy xuất nguồn gốc, đồng thời thường xuyên tham gia các lớp tập huấn, hội thảo đầu bờ và tham quan mô hình để nâng cao trình độ sản xuất.
Hiện nay, Bưởi Phúc Trạch được tiêu thụ thông qua nhiều kênh như thương lái thu mua tại vườn, các điểm tập kết nông sản, hệ thống siêu thị, các sàn thương mại điện tử và chuỗi cửa hàng nông sản sạch. Thị trường tiêu thụ chủ yếu là Hà Nội, Vinh, Đồng Hới, Hà Tĩnh cùng nhiều tỉnh khu vực miền Trung.
Hiện nay, xã Phúc Trạch đang xác định tập trung nâng cao chất lượng sản phẩm theo các tiêu chuẩn quốc tế để mở rộng thị trường xuất khẩu. Mục tiêu đặt ra là đến năm 2027 phấn đấu đưa Bưởi Phúc Trạch xuất khẩu sang thị trường Trung Quốc; trên 80% diện tích sản xuất đạt tiêu chuẩn VietGAP hoặc hữu cơ; 100% diện tích được cấp mã số vùng trồng và 100% sản phẩm có hệ thống truy xuất nguồn gốc.
Bưởi Phúc Trạch vẫn giữ vững danh tiếng của một trong 50 loại quả đặc biệt, nổi tiếng nhất Việt Nam
Với danh hiệu Top 50 đặc sản trái cây nổi tiếng của Việt Nam, cùng giá trị của Chỉ dẫn địa lý và thương hiệu đã được khẳng định qua nhiều năm, Bưởi Phúc Trạch đang đứng trước cơ hội lớn để nâng tầm giá trị. Để hiện thực hóa mục tiêu đó, cần tiếp tục duy trì vùng nguyên liệu ổn định, chuẩn hóa quy trình sản xuất, đẩy mạnh chế biến sâu, phát triển chuỗi liên kết từ sản xuất đến tiêu thụ, tăng cường quảng bá thương hiệu tại các trung tâm kinh tế lớn và mở rộng thị trường xuất khẩu.
Giữ vững danh tiếng của một trong 50 loại quả đặc biệt, nổi tiếng nhất Việt Nam không chỉ là nhiệm vụ của người trồng bưởi mà còn là trách nhiệm chung của chính quyền, doanh nghiệp và các đơn vị liên quan nhằm bảo tồn, phát huy giá trị của một thương hiệu nông sản đặc sắc, góp phần nâng cao thu nhập cho người dân và thúc đẩy phát triển kinh tế nông nghiệp bền vững của Hà Tĩnh.
Diễm Phước