Hiện nay, cà phê đặc sản đang nổi lên như một hướng đi tất yếu để cà phê Việt Nam tái định vị trong chuỗi giá trị toàn cầu.
Trong bối cảnh đó, cà phê đặc sản đang nổi lên như một hướng đi tất yếu để cà phê Việt Nam tái định vị trong chuỗi giá trị toàn cầu. Đây không phải là con đường ngắn hay dễ mà là lựa chọn đòi hỏi sự kiên nhẫn, đầu tư dài hạn và thay đổi tư duy từ sản xuất đến tiêu dùng.
Năm 2025, kim ngạch xuất khẩu cà phê Việt Nam lần đầu vượt mốc 8,6 tỷ USD. Con số này phản ánh sức mạnh của ngành hàng nhưng đồng thời đặt ra yêu cầu cấp thiết về chất lượng, bản sắc và uy tín. Nếu tiếp tục dựa chủ yếu vào xuất khẩu thô, cà phê Việt Nam sẽ khó thoát khỏi vòng xoáy giá cả của thị trường hàng hóa. Ngược lại, cà phê đặc sản với những tiêu chuẩn khắt khe về canh tác, thu hái, chế biến và truy xuất nguồn gốc, đang mở ra một không gian giá trị cao hơn, nơi hạt cà phê được định giá bằng chất lượng và câu chuyện đi kèm.
Một dấu mốc đáng chú ý trên hành trình này là việc Robusta đặc sản Việt Nam từng bước chinh phục những thị trường vốn được xem là “thánh địa” của Arabica. Cuối năm 2025, Robusta đặc sản Việt Nam lần đầu tiên chính thức có mặt trong hệ thống chuỗi quán cà phê specialty tại Hàn Quốc. Theo ông Ahn Myung-kyu, Chủ tịch chuỗi Coffee Myungga kiêm Chủ tịch Hiệp hội Cà phê Daegu, đây là lần đầu Robusta đặc sản Việt Nam được thương mại hóa đồng bộ trong một thị trường vốn gần như chỉ sử dụng Arabica. Điều đó cho thấy Robusta Việt Nam đã bước ra khỏi vai trò nguyên liệu để đi vào không gian tiêu dùng tinh tuyển, nơi chất lượng và bản sắc trở thành thước đo quyết định.
Theo Giám đốc Công ty cà phê AZZAN Trần Quốc Tùng: "Muốn giữ được chuẩn cho cà phê đặc sản, doanh nghiệp phải tính toán rất kỹ, từ vùng nguyên liệu, quy trình canh tác hữu cơ, cho đến công nghệ rang xay và bảo quản. Đây là bài toán dài hạn, không thể nóng vội”.
Nhìn từ góc độ trong nước, ông Trịnh Đức Minh, Chủ tịch Hiệp hội Cà phê Buôn Ma Thuột, cho rằng cà phê đặc sản lâu nay thường được gắn với Arabica, trong khi Robusta chưa được nhìn nhận một cách công bằng. Tuy nhiên, những nỗ lực của doanh nghiệp và địa phương thời gian qua đang từng bước thay đổi cách nhìn đó. Robusta đặc sản Việt Nam bắt đầu được cộng đồng cà phê thế giới quan tâm không chỉ vì hương vị mà còn vì cách làm bài bản, minh bạch và gắn với vùng nguyên liệu.
Trong dòng chảy chung ấy, nhiều doanh nghiệp Việt Nam đang lựa chọn cách tiếp cận thận trọng nhưng bền bỉ với cà phê đặc sản. Công ty cà phê AZZAN là một trong những đơn vị theo đuổi hướng đi này. Theo Giám đốc Công ty cà phê AZZAN Trần Quốc Tùng, làm cà phê đặc sản trước hết là làm đúng, sau đó mới tính đến mở rộng. “Cà phê đặc sản không cho phép sự dễ dãi. Chỉ cần một khâu không đạt chuẩn, từ canh tác, thu hái đến chế biến, thì toàn bộ giá trị của hạt cà phê có thể bị triệt tiêu”, ông Trần Quốc Tùng nhấn mạnh.
Ông cho rằng, trong nhiều năm, xã hội từng hiểu sai về cà phê khi đồng nhất vị đắng, màu đen và độ sánh với chất lượng. Trong khi đó, cà phê đặc sản đòi hỏi người làm cà phê phải quay trở lại với giá trị nguyên bản của hạt cà phê, tôn trọng tự nhiên và hạn chế tối đa sự can thiệp bằng hóa chất hay phụ gia. “Muốn giữ được chuẩn cho cà phê đặc sản, doanh nghiệp phải tính toán rất kỹ, từ vùng nguyên liệu, quy trình canh tác hữu cơ, cho đến công nghệ rang xay và bảo quản. Đây là bài toán dài hạn, không thể nóng vội”, ông Trần Quốc Tùng chia sẻ.
Theo Giám đốc AZZAN, giữ “hồ” cho cà phê đặc sản cũng chính là giữ uy tín cho cà phê Việt Nam. Khi một thương hiệu làm không đúng chuẩn, hậu quả không chỉ dừng lại ở doanh nghiệp đó mà còn ảnh hưởng đến niềm tin của thị trường đối với cà phê đặc sản Việt Nam nói chung. Vì vậy, AZZAN lựa chọn cách làm chậm, kiểm soát chặt chất lượng và minh bạch thông tin, coi đây là nền tảng để đồng hành cùng Hiệp hội Cà phê Buôn Ma Thuột trong nỗ lực nâng tầm cà phê Việt trên thị trường quốc tế.
Sản phẩm Cà phê người lính của Công ty TNHHMTV Cà phê 15 (Quân khu 5)
Song hành với khu vực tư nhân, khối doanh nghiệp nhà nước và quân đội cũng đang tạo ra những dấu ấn riêng trong lĩnh vực cà phê đặc sản. Cuối năm 2025, Nhà máy rang xay cà phê chất lượng cao của Công ty TNHH MTV Cà phê 15 (Quân khu 5) đã đi vào hoạt động tại Đắk Lắk với thương hiệu “Cà phê người lính”. Thượng tá Lê Trung Thành, Giám đốc Công ty TNHH MTV Cà phê 15, cho biết nhà máy được đầu tư dây chuyền hiện đại theo tiêu chuẩn châu Âu, công suất khoảng 500 tấn mỗi năm, tập trung vào các dòng sản phẩm chế biến sâu như cà phê rang xay cao cấp, cà phê túi nhúng và cà phê đặc sản.
Theo Thượng tá Lê Trung Thành, việc đầu tư vào chế biến sâu giúp doanh nghiệp chủ động hơn trước biến động của thị trường cà phê thế giới, đồng thời góp phần chuyển dịch ngành cà phê Đắk Lắk từ xuất khẩu thô sang mô hình công nghiệp chế biến hiện đại. Ông cho rằng, cà phê đặc sản và cà phê hữu cơ là hướng đi phù hợp trong bối cảnh người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến sức khỏe và môi trường. “Chúng tôi xác định làm cà phê không chỉ để bán sản phẩm mà còn để khẳng định giá trị của lao động, của vùng đất và của thương hiệu Cà phê người lính. Hiện chúng tôi đang khá thành công bởi mô hình cà phê tập trung: Cánh đồng mẫu lớn cà phê”, Thượng tá Lê Trung Thành chia sẻ.
Thiếu tướng Lương Đình Chung, Bí thư Đảng uỷ, Chính uỷ Quân khu 5 thưởng thức hương vị "Cà phê người lính" của Công ty Cà phê 15.
Hiện nay, sản phẩm của Công ty TNHH MTV Cà phê 15 khá đa dạng, từ cà phê hạt rang, cà phê túi nhúng, cà phê phin giấy đến các dòng cà phê 100% hữu cơ. Trong đó, SEN CF15 Coffee là dòng cà phê đặc sản được chế biến từ hạt Robusta chất lượng cao, chọn lọc kỹ càng trên các cánh đồng mẫu lớn cà phê, chăm sóc theo hướng 100% hữu cơ, thân thiện với môi trường. Với vùng nguyên liệu gần 1.000 ha tại Buôn Ma Thuột, SEN CF15 Coffee hướng tới sự an toàn cho sức khỏe người tiêu dùng và góp phần nâng cao giá trị hạt cà phê Việt Nam.
Không chỉ ở Đắk Lắk, Lâm Đồng cũng đang từng bước khẳng định vị thế trên bản đồ cà phê đặc sản Việt Nam, đặc biệt hướng tới thị trường châu Âu. Tại các vùng Di Linh, Lạc Dương và khu vực phụ cận Đà Lạt, Arabica, Bourbon và Moka được đầu tư bài bản để đáp ứng những tiêu chuẩn khắt khe về truy xuất nguồn gốc và phát triển bền vững. Theo bà K’Liêng Rô Lan, Giám đốc Công ty TNHH SXTMDV K’Ho Coffee, thị trường châu Âu không chỉ mua cà phê mà mua cả cách mà hạt cà phê được tạo ra, từ canh tác đến bảo vệ môi trường và quyền lợi người lao động.
Theo Giám đốc Công ty Cà phê 15 Thượng tá Lê Trung Thành, SEN CF15 Coffee là dòng cà phê đặc sản được chế biến từ hạt Robusta chất lượng cao, chọn lọc kỹ càng trên các cánh đồng mẫu lớn cà phê, chăm sóc theo hướng 100% hữu cơ, thân thiện với môi trường.
Những chuyển động tại Đắk Lắk và Lâm Đồng cho thấy cà phê đặc sản không còn là câu chuyện của một vài doanh nghiệp tiên phong mà đang dần trở thành cấu trúc phát triển mới của ngành cà phê Việt Nam. Đó là cấu trúc dựa trên chất lượng, bản sắc và trách nhiệm, nơi mỗi hạt cà phê mang theo giá trị kinh tế, văn hóa và niềm tin của thị trường. Trong hành trình ấy, cà phê Việt Nam đang từng bước khẳng định vị thế không chỉ là quốc gia xuất khẩu lớn, mà là quốc gia có tiếng nói ngày càng rõ nét trong không gian cà phê đặc sản toàn cầu.