Ngày 9/3/2026, Nghị định 72/2026/NĐ-CP được Chính phủ Việt Nam ban hành, điều chỉnh mức thuế nhập khẩu ưu đãi đối với nhiều mặt hàng xăng dầu về 0%. Quyết sách này nhằm bảo đảm nguồn cung năng lượng trong bối cảnh thị trường dầu mỏ toàn cầu biến động mạnh. Tuy nhiên, tác động của chính sách không chỉ dừng lại ở lĩnh vực năng lượng mà còn lan tỏa tới nhiều ngành kinh tế, đặc biệt là nông nghiệp. Đối với ngành chè, một ngành xuất khẩu quan trọng của Việt Nam, việc ổn định chi phí nhiên liệu có thể trở thành đòn bẩy giúp giảm áp lực logistics, nâng cao sức cạnh tranh và củng cố sinh kế của hàng trăm nghìn hộ nông dân.
Ngành chè là một ví dụ điển hình cho mối liên hệ chặt chẽ giữa năng lượng và chuỗi cung ứng nông nghiệp.
Theo quy định của Nghị định 72/2026/NĐ-CP, thuế nhập khẩu ưu đãi đối với xăng động cơ không pha chì và các nguyên liệu pha chế xăng được giảm từ 10% xuống 0%, trong khi các loại nhiên liệu như diesel, dầu nhiên liệu, nhiên liệu máy bay và kerosine cũng giảm từ 7% xuống 0%. Một số nguyên liệu hóa dầu như xylen, condensate hay p-xylen được điều chỉnh từ 3% xuống 0%. Chính sách có hiệu lực từ ngày 9/3 đến hết ngày 30/4/2026 nhằm giúp doanh nghiệp chủ động nguồn nhập khẩu và góp phần ổn định thị trường năng lượng trong nước.
Quyết định này được đưa ra trong bối cảnh thị trường dầu mỏ thế giới đối mặt với nhiều rủi ro, đặc biệt là các căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông có thể ảnh hưởng đến hoạt động vận chuyển dầu qua eo biển Hormuz – tuyến hàng hải chiến lược của năng lượng toàn cầu. Khi nguồn cung năng lượng có nguy cơ gián đoạn, các quốc gia phụ thuộc vào nhập khẩu dầu mỏ, trong đó có nhiều nước châu Á, phải chủ động các giải pháp để ổn định thị trường trong nước.
Từ góc nhìn kinh tế vĩ mô, xăng dầu là một trong những yếu tố chi phí có tác động lan tỏa mạnh nhất trong nền kinh tế. Giá nhiên liệu không chỉ ảnh hưởng đến vận tải, công nghiệp hay thương mại, mà còn tác động trực tiếp tới nông nghiệp, lĩnh vực phụ thuộc lớn vào hoạt động vận chuyển và cơ giới hóa. Khi chi phí năng lượng tăng cao, chi phí sản xuất và logistics của nông sản cũng tăng theo, khiến lợi nhuận của cả doanh nghiệp và người nông dân bị thu hẹp.
Ngành chè là một ví dụ điển hình cho mối liên hệ chặt chẽ giữa năng lượng và chuỗi cung ứng nông nghiệp. Việt Nam hiện có hàng trăm nghìn hecta chè, tập trung tại các vùng trung du và miền núi như Thái Nguyên, Phú Thọ, Tuyên Quang, Lào Cai, Hà Tĩnh hay Lâm Đồng. Đặc điểm của cây chè là búp tươi phải được thu hái và đưa vào chế biến trong thời gian rất ngắn để đảm bảo hương vị và chất lượng. Vì vậy, hoạt động vận chuyển từ đồi chè đến nhà máy thường diễn ra hàng ngày, thậm chí nhiều lần trong ngày vào mùa thu hoạch.
Ở nhiều vùng chè, phương tiện vận chuyển phổ biến vẫn là xe máy, xe tải nhỏ hoặc xe chuyên dụng. Tất cả các phương tiện này đều phụ thuộc trực tiếp vào xăng dầu. Khi giá nhiên liệu tăng, chi phí vận chuyển mỗi kilogram chè búp tươi cũng tăng theo, làm giảm biên lợi nhuận của cả người thu mua và nhà chế biến. Không ít doanh nghiệp trong ngành từng phải điều chỉnh giá thu mua nguyên liệu hoặc giảm quy mô sản xuất khi chi phí vận tải leo thang.
Trong bối cảnh đó, chính sách giảm thuế nhập khẩu xăng dầu xuống 0% có thể giúp giảm áp lực chi phí logistics trong chuỗi giá trị chè. Khi nguồn cung nhiên liệu được đảm bảo và giá cả có cơ hội ổn định hơn, các doanh nghiệp chế biến và thu mua chè có thể duy trì hoạt động ổn định, tránh những biến động bất lợi đối với người trồng chè.
Không chỉ ở khâu vận chuyển nguyên liệu, xăng dầu còn đóng vai trò quan trọng trong nhiều công đoạn khác của ngành chè. Các nhà máy chế biến cần năng lượng để vận hành máy móc, sấy khô lá chè, đóng gói và bảo quản sản phẩm. Ngoài ra, chi phí nhiên liệu còn ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động logistics trong quá trình vận chuyển chè thành phẩm tới các cảng biển và thị trường tiêu thụ.
Trong thương mại quốc tế, chi phí logistics là một trong những yếu tố quyết định khả năng cạnh tranh của sản phẩm. Ngành chè Việt Nam hiện xuất khẩu tới hàng chục thị trường trên thế giới, từ Trung Đông, Nam Á đến châu Âu. Khi giá nhiên liệu tăng mạnh, chi phí vận tải biển và vận tải đường bộ cũng tăng theo, làm giảm lợi thế giá của sản phẩm chè Việt Nam so với các quốc gia xuất khẩu khác.
Ngược lại, khi chi phí năng lượng được kiểm soát tốt hơn, doanh nghiệp có thể ổn định giá thành sản phẩm và duy trì thị phần tại các thị trường truyền thống. Thậm chí, việc giảm áp lực chi phí logistics còn giúp doanh nghiệp có thêm nguồn lực để đầu tư vào chất lượng, xây dựng thương hiệu và phát triển các dòng sản phẩm giá trị gia tăng cao như trà hữu cơ, trà đặc sản hay trà chế biến sâu.
Tác động tích cực của chính sách năng lượng cũng thể hiện rõ ở khía cạnh xã hội. Nông nghiệp luôn là lĩnh vực chịu nhiều rủi ro từ thời tiết, sâu bệnh và biến động giá cả. Khi chi phí nhiên liệu tăng đột biến, người nông dân thường là nhóm chịu ảnh hưởng đầu tiên và mạnh nhất. Việc ổn định thị trường xăng dầu vì vậy không chỉ là giải pháp kinh tế mà còn là biện pháp bảo vệ sinh kế cho hàng triệu hộ nông dân.
Đối với các vùng chè miền núi, nơi giao thông còn nhiều hạn chế, chi phí vận chuyển thường chiếm tỷ trọng đáng kể trong tổng chi phí sản xuất. Khi chi phí nhiên liệu được kiểm soát, môi trường sản xuất trở nên ổn định hơn, giúp người trồng chè yên tâm đầu tư dài hạn vào vườn chè, từ việc cải tạo giống đến áp dụng các kỹ thuật canh tác bền vững.
Về dài hạn, sự ổn định của chi phí năng lượng còn mở ra cơ hội để ngành chè chuyển mình theo hướng xanh và hiệu quả hơn. Khi không phải đối mặt với những biến động lớn về chi phí nhiên liệu, doanh nghiệp có thể tập trung đầu tư vào công nghệ chế biến hiện đại, nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng và giảm phát thải carbon trong chuỗi sản xuất. Đây là yếu tố ngày càng quan trọng khi nhiều thị trường nhập khẩu đang siết chặt các tiêu chuẩn về môi trường và phát triển bền vững.
Dù thời gian áp dụng của Nghị định 72/2026/NĐ-CP trước mắt chỉ kéo dài đến ngày 30/4/2026, nhưng chính sách này có thể tạo ra những hiệu ứng tích cực cho nhiều ngành kinh tế. Nếu thị trường năng lượng tiếp tục biến động, việc xem xét gia hạn chính sách cũng là một công cụ điều hành linh hoạt để ổn định kinh tế – xã hội.
Có thể nói, từ một quyết sách nhằm bảo đảm an ninh năng lượng, Chính phủ đã tạo ra một đòn bẩy quan trọng cho chuỗi cung ứng nông sản. Đối với ngành chè, việc giảm áp lực chi phí logistics không chỉ giúp doanh nghiệp và nông dân vượt qua những biến động ngắn hạn, mà còn mở ra cơ hội nâng cao năng lực cạnh tranh và xây dựng thương hiệu chè Việt trên thị trường toàn cầu.
Trong bối cảnh kinh tế thế giới nhiều biến động, những chính sách điều hành kịp thời như vậy không chỉ giữ ổn định thị trường năng lượng, mà còn góp phần nuôi dưỡng những ngành nông nghiệp truyền thống, nơi khởi nguồn của sinh kế và giá trị văn hóa của nhiều vùng đất Việt Nam.