Đặc thù của thị trường nông sản và thực trạng vận hành truyền thống
Trong định hướng phát triển nông nghiệp và nông thôn bền vững, ngành nông nghiệp Việt Nam đang thực hiện chuyển dịch từ tư duy "sản xuất nông nghiệp" sang phát triển "kinh tế nông nghiệp". Sự thay đổi này không chỉ tập trung vào việc nâng cao năng suất hay sản lượng trên đồng ruộng mà còn chú trọng tích hợp đa ngành dịch vụ, công nghiệp, đồng thời hỗ trợ các tác nhân tham gia vào chuỗi cung ứng. Trong bối cảnh đó, thương mại điện tử (TMĐT) được xem là giải pháp hiệu quả để kết nối trực tiếp giữa vùng sản xuất với các đơn vị tiêu thụ. Tuy nhiên, nếu mô hình bán lẻ trực tiếp đến tay người tiêu dùng cá nhân (B2C) đã phát triển mạnh, thì phân khúc bán buôn (B2B) dành cho các nhà hàng, bếp ăn công nghiệp và chuỗi dịch vụ ăn uống (F&B) vẫn gặp những rào cản mang tính đặc thù.
Nông sản là mặt hàng có tính chất riêng biệt do chịu áp lực lớn về tính mùa vụ, giá cả biến động theo ngày và yêu cầu bảo quản khắt khe để giảm thiểu tỷ lệ hao hụt. Trên thực tế, quy trình thu mua nguyên liệu đầu vào của nhiều doanh nghiệp F&B hiện nay vẫn phụ thuộc vào phương thức thủ công. Việc chốt đơn, điều chỉnh số lượng theo lượng khách hay tìm kiếm đối tác thay thế khi xảy ra tình trạng đứt hàng phần lớn được xử lý qua điện thoại hoặc các nhóm chat. Phương thức này tuy có tính linh hoạt nhất thời nhưng lại bộc lộ hạn chế về tính ổn định của nguồn cung, khó lưu trữ lịch sử giao dịch và gặp rào cản trong việc minh bạch hóa hóa đơn, chứng từ. Ở chiều ngược lại, nhiều nông trại và hợp tác xã có nguồn hàng chất lượng lại thiếu kênh hiển thị sản phẩm chuyên nghiệp, cập nhật báo giá theo thời gian thực để tiếp cận trực tiếp với nhóm khách hàng thu mua số lượng lớn.
Sự tham gia của các nền tảng công nghệ và giải pháp quản trị dữ liệu
Để hỗ trợ thị trường vận hành hiệu quả hơn, việc ứng dụng các giải pháp công nghệ từ doanh nghiệp chuyên trách trở thành yêu cầu cần thiết. Nổi bật trong xu hướng này là Freso – sàn thương mại điện tử nông sản giá sỉ B2B do Tổng công ty Dịch vụ số Viettel nghiên cứu và phát triển. Khác với các mô hình kinh doanh trực tuyến thông thường, nền tảng này tập trung vào nhu cầu giao dịch thường xuyên của khách hàng doanh nghiệp bằng cách số hóa toàn bộ quy trình mua bán. Hệ thống hỗ trợ từ khâu tìm kiếm nguồn cung minh bạch, tham khảo sản phẩm, quản lý thông tin nhà cung cấp cho đến việc đặt hàng tự động và theo dõi lộ trình đơn hàng theo thời gian thực.
Việc đưa hệ thống quản trị dữ liệu vào chuỗi cung ứng nông sản giúp tái cấu trúc phương thức tương tác giữa các bên trong chuỗi giá trị. Việc giảm thiểu các khâu trung gian không cần thiết trong quá trình phân phối giúp tối ưu hóa từ 15% đến 20% chi phí logistic và chi phí cơ hội cho cả đơn vị sản xuất lẫn đơn vị tiêu thụ. Bên cạnh đó, nhờ quy trình kiểm soát đơn hàng chặt chẽ, tỷ lệ hao hụt và hư hỏng của các mặt hàng thực phẩm tươi sống được hạn chế ở mức thấp, bảo đảm tính liên tục của chuỗi cung ứng ngay cả trong những thời điểm thị trường có biến động về thời tiết hay mùa vụ.
Triển vọng dữ liệu hóa chuỗi cung ứng trong nền kinh tế số
Các nền tảng công nghệ số chuyên biệt đang khẳng định vai trò cụ thể trong giai đoạn phát triển mới của nông nghiệp nội địa. Chuyển đổi số lúc này được hiện thực hóa thông qua khối lượng đơn hàng nông sản được xử lý đồng bộ mỗi ngày của các quán ăn, hoặc việc các hợp tác xã tại vùng trồng có thể nắm bắt chính xác nhu cầu số lượng, chủng loại nguyên liệu của các chuỗi nhà hàng tại trung tâm đô thị lớn thông qua dữ liệu hiển thị trực tuyến.
Khi các giao dịch mua bán được ghi nhận và quản lý một cách minh bạch, hoạt động tài chính của người nông dân lẫn các chủ doanh nghiệp dịch vụ ăn uống sẽ được tối ưu hóa dựa trên cơ sở phân tích số liệu thực tế. Việc chuẩn hóa quy trình từ những mắt xích nhỏ nhất không chỉ tạo ra môi trường kinh doanh nông sản sòng phẳng, nâng cao năng lực cạnh tranh cho nông sản trong nước trước làn sóng thực phẩm ngoại nhập, mà còn tạo nền tảng vững chắc để chuỗi cung ứng nông sản Việt Nam vận hành chuyên nghiệp và bền vững theo quy luật thị trường.
Bảo An