Từ khi ra đời, công tác tư tưởng đã gắn với quá trình xây dựng Đảng, góp phần định hướng nhận thức và tạo sự thống nhất trong hành động. Qua những giai đoạn lịch sử quan trọng, hoạt động tư tưởng cùng với nhiều nguồn lực khác đã góp phần củng cố tinh thần đoàn kết, khơi dậy ý chí và tạo động lực để đất nước vượt qua những thử thách.
Cách mạng Tháng Tám năm 1945 là một dấu mốc tiêu biểu. Trong hoàn cảnh đất nước đứng trước những biến chuyển lớn, khát vọng độc lập và ý thức về tương lai dân tộc đã tạo nên sức mạnh tinh thần rộng lớn, góp phần đưa lịch sử sang một trang mới.
Nhìn từ thực tiễn đó, có thể thấy công tác tư tưởng chỉ thực sự có sức sống khi những giá trị, thông điệp và định hướng được chuyển hóa thành nhận thức và hành động trong đời sống. Ngày nay, môi trường ấy đã thay đổi căn bản.
Sự phát triển của internet, mạng xã hội, nền tảng số và trí tuệ nhân tạo khiến thông tin không còn vận động theo một chiều. Mỗi người đều có thể tiếp nhận, bình luận, chia sẻ và tạo ra nội dung.
Ảnh minh họa
Một sự kiện xảy ra ở địa phương có thể nhanh chóng trở thành câu chuyện được cả xã hội quan tâm. Một thông tin chưa được kiểm chứng cũng có thể lan truyền với tốc độ vượt xa khả năng phản hồi của các kênh truyền thống. Vì thế, bài toán của công tác tư tưởng không còn đơn thuần là đưa thông tin đến với người dân, mà ngày càng trở thành câu chuyện về niềm tin, khả năng giải thích và năng lực đối thoại.
Trong thời đại bùng nổ dữ liệu, nghịch lý dễ nhận thấy là xã hội có thể “thừa thông tin” nhưng vẫn thiếu những thông tin đủ tin cậy để làm điểm tựa nhận thức. Điều người dân cần không chỉ là biết một sự việc đã xảy ra, mà còn muốn hiểu tại sao nó xảy ra, tác động như thế nào và đâu là cách nhìn phù hợp. Đây là lý do công tác tư tưởng cần chuyển mạnh sang phương thức chủ động hơn: lắng nghe trước khi truyền đạt, giải thích trước khi thuyết phục và đối thoại thay cho áp đặt.
Một thông tin chính xác nhưng khô cứng có thể khó tạo sức lan tỏa. Ngược lại, một câu chuyện được kể bằng ngôn ngữ gần gũi, có dữ liệu, có con người và có cảm xúc sẽ dễ dàng đi vào đời sống hơn. Cùng một nội dung, nhưng cách thể hiện có thể quyết định mức độ tiếp nhận. Đó là thách thức, đồng thời cũng là cơ hội của công tác tư tưởng trong kỷ nguyên số.
Định hướng xây dựng mạng lưới từ 15.000 đến 20.000 người có uy tín tham gia công tác tư tưởng đến năm 2030 cho thấy yêu cầu mở rộng đáng kể về lực lượng. Điều quan trọng không chỉ nằm ở con số. Trong môi trường thông tin hiện nay, một người có uy tín có thể là cán bộ cơ sở, chuyên gia, nhà khoa học, nhà báo, văn nghệ sĩ, giáo viên, người làm công nghệ hay một nhân vật được cộng đồng tin cậy. Điểm chung của họ không nhất thiết là cùng một nghề, mà là khả năng kết nối và tạo ảnh hưởng tích cực trong cộng đồng. Nếu mỗi người có uy tín trở thành một “điểm kết nối”, mạng lưới ấy có thể tạo nên một hệ sinh thái thông tin đa dạng, linh hoạt và gần đời sống hơn.
Đây cũng là sự thay đổi quan trọng trong tư duy tổ chức lực lượng: công tác tư tưởng không chỉ nằm trong phạm vi của các cơ quan chuyên trách mà cần sự tham gia rộng rãi của toàn xã hội. Trí tuệ nhân tạo đang mở ra những phương thức mới cho hoạt động truyền thông và nghiên cứu xã hội. AI có thể hỗ trợ tổng hợp dữ liệu, nhận diện xu hướng, phân tích phản hồi của công chúng, cá nhân hóa nội dung và giúp người làm công tác tư tưởng phản ứng nhanh hơn trước những vấn đề mới phát sinh.Nhưng công nghệ không thể thay thế yếu tố con người.
Một thuật toán có thể nhận diện hàng triệu lượt tương tác, nhưng không dễ dàng trả lời câu hỏi: Vì sao một cộng đồng lại tin vào điều này? Vì sao một câu chuyện nhỏ lại tạo ra cảm xúc lớn? Điều gì đang khiến người dân quan tâm hoặc lo lắng? Những câu hỏi ấy đòi hỏi năng lực quan sát, trải nghiệm thực tiễn, kiến thức xã hội và sự thấu hiểu con người. Bởi vậy, cùng với đầu tư công nghệ, nhiệm vụ quan trọng hơn là xây dựng đội ngũ có kiến thức, kỹ năng truyền thông hiện đại, tư duy phản biện và khả năng đối thoại.
Một tín hiệu đáng chú ý là các giá trị lịch sử, văn hóa và tinh thần cộng đồng ngày càng được truyền tải bằng nhiều hình thức sáng tạo.
Những chương trình nghệ thuật, hoạt động thể thao, triển lãm, phim ảnh, sản phẩm số hay các hoạt động cộng đồng nhân những sự kiện lớn của đất nước đang tạo ra những cách tiếp cận mới đối với lịch sử và truyền thống.
Một thế hệ trẻ có thể không tiếp cận lịch sử bằng những bài viết dài, nhưng lại có thể bắt đầu từ một bộ phim, một ca khúc, một video ngắn hay một câu chuyện về một nhân vật cụ thể. Khi lịch sử được kể bằng ngôn ngữ gần với đời sống, những giá trị tưởng như xa xôi có thể trở nên gần gũi. Đây chính là sức mạnh của phương thức truyền thông hiện đại: không làm nhẹ đi giá trị của nội dung, mà tìm một hình thức phù hợp để nội dung có thể đến gần hơn với công chúng.
Nghị quyết 25 đặt ra những mục tiêu cụ thể cho công tác tư tưởng trong giai đoạn mới, trong đó có yêu cầu xây dựng lực lượng nòng cốt và mở rộng mạng lưới những người có uy tín. Nhưng phía sau những con số là một yêu cầu lớn hơn: tạo dựng một đội ngũ đủ năng lực để đồng hành với xã hội trong môi trường thông tin ngày càng phức tạp.
Người làm công tác tư tưởng hôm nay cần biết nghe xã hội nói gì, hiểu xã hội cần gì và tìm được cách diễn đạt để những giá trị tích cực có thể lan tỏa tự nhiên. Đó là quá trình chuyển từ phản ứng sang chủ động; từ truyền đạt sang đối thoại; từ một chiều sang tương tác. Xa hơn, đó cũng là cách xây dựng một nguồn lực nội sinh được hình thành từ tri thức, trách nhiệm, sự đồng thuận và niềm tin xã hội.
Trong một thời đại biến động nhanh, sức mạnh của một quốc gia không chỉ được đo bằng những nguồn lực vật chất. Khả năng tập hợp con người quanh những giá trị chung, tạo niềm tin vào tương lai và khơi dậy khát vọng phát triển cũng là một nguồn lực quan trọng.
Công tác tư tưởng, vì thế, cần được nhìn nhận không chỉ như một nhiệm vụ chuyên môn mà còn là một quá trình kết nối con người và tạo động lực xã hội.
Đến năm 2030 và những chặng đường tiếp theo, điều cần hướng tới không chỉ là một mạng lưới đông đảo, mà là một mạng lưới có uy tín, có năng lực, biết lắng nghe, biết đối thoại và đủ nhanh nhạy để thích ứng với sự thay đổi của môi trường thông tin.
Khi ấy, công tác tư tưởng sẽ có thêm một diện mạo mới: gần đời sống hơn, hiện đại hơn và có sức lan tỏa hơn; qua đó góp phần biến những giá trị chung thành động lực phát triển, để nguồn lực tinh thần thực sự trở thành một phần quan trọng của sức mạnh nội sinh của Đảng và dân tộc.
VĂN HÙNG