UBND thành phố Đà Nẵng vừa ban hành Quyết định số 4060/QĐ-UBND phê duyệt Đề án “Nâng cao năng lực Trung tâm Phát triển Sâm Ngọc Linh và Dược liệu thành phố Đà Nẵng giai đoạn 2026 - 2030, định hướng đến năm 2045”.
Quy trình khép kín trong phát triển Sâm Ngọc Linh, gồm ba giai đoạn: Vườn giống gốc và bảo tồn gen (trái), nhân giống công nghệ cao và số hóa (giữa), và kiểm định chất lượng cùng chuỗi giá trị (phải). Ảnh minh họa
Đề án nhằm tăng cường bảo tồn, phát triển bền vững nguồn gen Sâm Ngọc Linh và các loài dược liệu quý; nâng cao năng lực ứng dụng khoa học - công nghệ, chuyển đổi số và hội nhập quốc tế, góp phần thực hiện Chương trình phát triển Sâm Việt Nam đến năm 2030, định hướng đến năm 2045.
Các nhiệm vụ trọng tâm gồm bảo tồn nguồn gen, nâng cao năng lực sản xuất và cung ứng giống chất lượng; tăng cường năng lực kiểm định, kiểm nghiệm chất lượng Sâm Ngọc Linh và dược liệu; xây dựng hệ thống trưng bày, giới thiệu và quảng bá, góp phần nâng cao giá trị sản phẩm.
Mở rộng vườn sâm bảo tồn, nâng công suất sản xuất giống
Trong giai đoạn 2026 - 2030, thành phố tập trung hoàn thiện hệ thống cơ sở bảo tồn nguồn gen Sâm Ngọc Linh và các loại dược liệu quý; xây dựng tập đoàn lõi (core-collection) và Ngân hàng DNA chuẩn phục vụ bảo tồn, nghiên cứu và phát triển nguồn gen.
Tại Trạm Dược liệu Trà Linh, Trung tâm dự kiến nâng cấp, mở rộng vườn Sâm Ngọc Linh bảo tồn lên khoảng 100 ha; đồng thời hoàn thiện hạ tầng sản xuất giống theo hướng đạt tiêu chuẩn, quy mô công nghiệp, với công suất trên 500.000 cây/năm.
Trên cơ sở diện tích môi trường rừng được giao 50,25 ha, khu vực bảo tồn, phát triển Sâm Ngọc Linh và dược liệu được tổ chức thành 3 khu vực gồm vườn bảo tồn gen, vườn nhân giống và vườn trồng thương mại. Cùng với đó là hệ thống bảo vệ, đường nội bộ, khu vực quản lý, điều hành và các hạng mục hạ tầng phục vụ sản xuất.
Công tác bảo tồn nguồn gen gốc thuần chủng tiếp tục được thực hiện tại vườn sâm giống gốc. Trung tâm sẽ đánh giá kiểu gen, sàng lọc và thiết lập bộ sưu tập hạt nhân nhằm duy trì nguồn mẫu giống có tính đại diện, đa dạng di truyền, phục vụ công tác chọn, tạo giống.
Một trong những nội dung được chú trọng là số hóa vùng bảo tồn trên nền tảng GIS/WebGIS. Theo đó, từng phân khu, băng, luống trồng được gắn mã định danh và quản lý các thông tin về nguồn gen, cây mẹ, thời gian trồng, số lượng cây, tình trạng sinh trưởng, sâu bệnh và quá trình chăm sóc.
Việc số hóa tạo cơ sở quản lý dữ liệu tại hiện trường, theo dõi lịch sử và truy xuất nguồn gốc nguồn gen.
Bên cạnh Sâm Ngọc Linh, Đề án ưu tiên bảo tồn và phát triển một số loài dược liệu bản địa có giá trị kinh tế, phù hợp với điều kiện sinh thái và định hướng phát triển dược liệu của thành phố như Quế, Đảng Sâm, Bảy lá một hoa, Ba kích, Sa nhân, Chè dây, Bình vôi và Giảo cổ lam.
Hướng tới hình thành chuỗi giá trị dược liệu
Trung tâm được định hướng giữ vai trò kết nối, hỗ trợ về pháp lý, nguồn giống, kỹ thuật và vốn đầu tư; liên kết với doanh nghiệp, địa phương và cộng đồng trong các khâu sản xuất, sơ chế, chế biến và tiêu thụ.
Việc hình thành các chuỗi giá trị dược liệu ổn định được xác định nhằm nâng cao giá trị sản phẩm, đồng thời góp phần tạo sinh kế cho người dân, nhất là tại khu vực miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số.
Cùng với bảo tồn và sản xuất giống, năng lực kiểm định, kiểm nghiệm chất lượng Sâm Ngọc Linh và dược liệu được xác định là nhiệm vụ trọng tâm. Thành phố định hướng tăng cường ứng dụng khoa học - công nghệ, triển khai các nhiệm vụ về marker DNA, công nghệ kiểm nghiệm, canh tác thông minh, truy xuất nguồn gốc và phát triển sản phẩm từ Sâm Ngọc Linh.
Cây Sâm Ngọc Linh trưởng thành mọc tự nhiên dưới tán rừng, nổi bật với phần củ đặc trưng và hệ sinh thái bản địa
Định hướng công suất trên 1 triệu cây giống mỗi năm
Giai đoạn 2031 - 2045, Trung tâm được định hướng trở thành một trong những đơn vị chủ lực, chuyên sâu về bảo tồn, phát triển Sâm Ngọc Linh và dược liệu, trong đó Sâm Ngọc Linh là cây chủ lực.
Tại Trạm Dược liệu Trà Linh, quy mô vườn Sâm Ngọc Linh bảo tồn dự kiến tiếp tục mở rộng từ 100 ha lên khoảng 200 ha. Trung tâm phấn đấu trở thành đơn vị có năng lực sản xuất, cung ứng cây giống Sâm Ngọc Linh và cây dược liệu đạt tiêu chuẩn chất lượng, với công suất trên 1 triệu cây/năm.
Trung tâm cũng từng bước đa dạng hóa nguồn thu thông qua các hoạt động phù hợp với chức năng, nhiệm vụ như tư vấn, chuyển giao kỹ thuật; kiểm định, kiểm nghiệm chất lượng; cung ứng cây giống, nguyên liệu chế biến; hợp tác sản xuất, chế biến và thương mại các sản phẩm có nguồn gốc từ Sâm Ngọc Linh và dược liệu.
Việc triển khai Đề án gắn với ứng dụng công nghệ sinh học, lưu trữ dữ liệu số, xây dựng ngân hàng DNA mẫu chuẩn phục vụ nghiên cứu, chọn tạo giống; đồng thời mở rộng vùng trồng thương mại theo tiêu chuẩn GACP-WHO.
Theo UBND thành phố Đà Nẵng, việc nâng cao năng lực Trung tâm nhằm củng cố cơ sở chuyên môn về Sâm Ngọc Linh và dược liệu, tạo nền tảng khoa học - công nghệ phục vụ phát triển ngành dược liệu của thành phố. Qua đó góp phần bảo tồn đa dạng sinh học, gìn giữ các giá trị gắn với Sâm Ngọc Linh và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội khu vực miền núi.
Để triển khai Đề án, UBND thành phố giao Sở Nông nghiệp và Môi trường chủ trì, phối hợp với các sở, ban, ngành và UBND các xã, phường liên quan xây dựng, trình UBND thành phố phê duyệt kế hoạch thực hiện hằng năm, gắn với kế hoạch phát triển nông nghiệp, lâm nghiệp, dược liệu và kinh tế - xã hội của thành phố.
Sở Nông nghiệp và Môi trường đồng thời thực hiện quản lý nhà nước về bảo tồn, phát triển Sâm Ngọc Linh và dược liệu theo quy định; căn cứ nội dung Đề án, tổng hợp kinh phí thực hiện trong quá trình lập dự toán ngân sách hằng năm, gửi Sở Tài chính thẩm định, báo cáo UBND thành phố xem xét bố trí kinh phí.
Sở Khoa học và Công nghệ được giao hỗ trợ triển khai các nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo liên quan đến Đề án, tập trung vào phát triển marker DNA, công nghệ kiểm nghiệm, sản phẩm từ Sâm Ngọc Linh, mô hình canh tác thông minh và truy xuất nguồn gốc.
Bùi Quốc Dũng