Sự chuyển dịch từ khai thác thô sang chuỗi trải nghiệm thực tế
Nằm ở vùng chuyển tiếp giữa đồng bằng và miền núi, Phú Thọ sở hữu cảnh quan trung du đặc trưng với những đồi chè tròn trịa và những dải rừng nguyên sinh xanh thẫm. Trước đây, đồi chè Long Cốc thường chỉ xuất hiện trên bản đồ du lịch như một địa điểm chụp ảnh thời vụ. Khách du lịch đến đây vào sáng sớm để săn sương, chụp vài tấm ảnh rồi nhanh chóng rời đi trong ngày. Hoạt động mang tính tự phát và ngắn hạn này hầu như không mang lại nguồn thu đáng kể cho cộng đồng địa phương.
Nhận ra hạn chế đó, mô hình du lịch trải nghiệm nông nghiệp tại đây bắt đầu có những bước chuyển dịch rõ rệt hơn. Thống kê thực tế cho thấy mỗi mùa mây phủ, vùng đồi chè này thu hút từ 3.000 đến 4.000 lượt khách ghé thăm. Sự xuất hiện của 6 cơ sở lưu trú dạng homestay đầu tiên tại xã Long Cốc đã phần nào giải quyết nhu cầu nghỉ ngơi cơ bản của du khách muốn trải nghiệm cuộc sống bản địa. Để tăng tính hấp dẫn, hành trình của khách du lịch giờ đây không dừng lại ở đồi chè mà được kéo dài sang xã Xuân Đài, nơi có 11 cơ sở lưu trú với công suất phục vụ khoảng 800 lượt người, rồi kết nối trực tiếp đến vùng lõi của Vườn quốc gia Xuân Sơn. Tại đây, khách được trải nghiệm đi bộ xuyên rừng, khám phá hệ thống hang động đá vôi và thưởng thức các sản vật đặc trưng như gà nhiều cựa, cua đá hay rau sắng suối.
Sự liên kết bước đầu này cho thấy tài nguyên thiên nhiên chỉ thực sự tạo ra giá trị kinh tế khi được tổ chức thành một chuỗi trải nghiệm có tính bổ trợ lẫn nhau. Phú Thọ đang nắm giữ hệ thống tài nguyên khá đa dạng với 2 khu du lịch quốc gia là Đền Hùng và Tam Đảo, cùng khu du lịch sinh thái Mai Châu và 15 điểm du lịch cấp tỉnh đã được công nhận. Việc hồ Hòa Bình đang hoàn thiện hồ sơ để nâng cấp lên cấp quốc gia cũng mở ra cơ hội kết nối liên tỉnh rất lớn. Chiều sâu của một vùng đất cội nguồn với gần 2.000 di sản văn hóa phi vật thể và 5 di sản được UNESCO ghi danh chính là chất xúc tác mạnh mẽ để gắn kết các sản phẩm vốn trước đây tồn tại riêng lẻ, từ tâm linh, lịch sử cho đến nghỉ dưỡng khoáng nóng và du lịch cộng đồng.
Nghịch lý từ những con số tăng trưởng và khoảng trống dịch vụ
Nhìn vào các báo cáo tổng kết, kết quả hoạt động ngành du lịch Phú Thọ giai đoạn 2021 - 2025 mang lại những tín hiệu rất khả quan. Toàn tỉnh đã đón tới hơn 54,08 triệu lượt khách, trong đó khách quốc tế đạt khoảng 2,34 triệu lượt. Tổng lượt khách lựa chọn lưu trú qua đêm đạt mốc 16,8 triệu lượt, mang về nguồn doanh thu ước tính hơn 55,1 nghìn tỷ đồng. Với tốc độ tăng trưởng lượng khách bình quân đạt 22,9% mỗi năm và doanh thu tăng 26,3% mỗi năm, Phú Thọ rõ ràng là một điểm đến có sức hút lớn trên bản đồ du lịch phía Bắc. Hệ thống hạ tầng cũng phát triển tương xứng với 1.520 cơ sở lưu trú sở hữu hơn 20.000 buồng phòng, bao gồm 9 khách sạn phân khúc cao cấp 4 đến 5 sao và sự tham gia hoạt động của 94 doanh nghiệp lữ hành lớn nhỏ.
Tuy nhiên, nếu phân tích sâu hơn vào bản chất của những con số này, một khoảng trống lớn về mặt giá trị kinh tế sẽ lộ diện. Tỷ lệ khách quốc tế hiện tại chỉ chiếm vỏn vẹn khoảng 4,3% tổng lượng khách, phản ánh mức độ nhận diện thương hiệu của địa phương trên thị trường toàn cầu còn khá khiêm tốn. Việc khách du lịch đi qua nhiều địa danh không đồng nghĩa với việc họ sẵn sàng chi tiền hoặc ở lại lâu hơn. Phần lớn du khách đến Phú Thọ vẫn duy trì thói quen đi về trong ngày sau khi kết thúc các hoạt động hành hương tại Đền Hùng hoặc dạo chơi chớp nhoáng tại các đồi chè.
Nguyên nhân cốt lõi nằm ở chỗ các sản phẩm bổ trợ tại các điểm đến còn quá nghèo nàn và thiếu đi tính khác biệt. Ngoài hoạt động tham quan ngắm cảnh thuần túy, du khách hầu như không có cơ hội tiếp cận với các loại hình dịch vụ mua sắm, giải trí về đêm hoặc các chương trình biểu diễn nghệ thuật truyền thống được dàn dựng chuyên nghiệp. Khi các dịch vụ đi kèm vẫn dừng lại ở quy mô nhỏ lẻ, tự phát của các hộ gia đình và thiếu đi sự đồng bộ về mặt chất lượng, việc kích thích nhu cầu chi tiêu của những dòng khách có thu nhập cao luôn là một bài toán khó giải.
Xây dựng chuỗi giá trị khép kín và liên kết thực chất
Để giải quyết triệt để tình trạng khách chỉ ghé qua rồi đi, ngành du lịch địa phương đang nỗ lực thiết lập các tuyến hành trình khép kín, kết hợp nhiều lớp tài nguyên khác nhau. Các tour du lịch như Đền Hùng - Miếu Lãi Lèn - làng cổ Hùng Lô hay Đền Hùng - làng cổ Hùng Lô - Vườn quốc gia Xuân Sơn - khu nghỉ dưỡng khoáng nóng Thanh Thủy đang được đưa vào khai thác thử nghiệm nhằm kéo dài thời gian giữ chân khách. Từ một chuyến đi mang tính tâm linh, du khách có thể dễ dàng chuyển hướng sang nghỉ dưỡng chăm sóc sức khỏe hoặc tìm hiểu sâu hơn về đời sống văn hóa, làng nghề bản địa.
Dù vậy, việc tạo ra các tuyến tham quan trên giấy tờ là chưa đủ. Liên kết du lịch thực chất đòi hỏi một cái nhìn thực tế và sòng phẳng hơn từ khâu quy hoạch hạ tầng giao thông kết nối giữa các điểm đến, cơ chế thu hút các nhà đầu tư chiến lược cho đến việc chuẩn hóa chất lượng dịch vụ của cộng đồng làm homestay tại các bản làng. Sự hỗ trợ của công nghệ số có thể giúp du khách dễ dàng tìm kiếm thông tin và lên kế hoạch cho chuyến đi, nhưng yếu tố quyết định để họ xuống tiền và quyết định ở lại qua đêm vẫn là tính nguyên bản của sản phẩm và sự chuyên nghiệp trong khâu phục vụ.
Khi hoàng hôn buông xuống trên những đồi chè trung du hay khi làn khói bếp bắt đầu tỏa ra từ các nếp nhà sàn ở Xuân Sơn, những tài nguyên thiên nhiên ấy vẫn luôn hiện hữu ở đó như một thế mạnh tự nhiên. Điều mà du lịch Phú Thọ cần lúc này không phải là tìm kiếm thêm những danh thắng mới, mà là tìm cách kết nối những giá trị sẵn có này lại với nhau một cách thông minh và thực tế nhất.
Bảo An