Thực trạng phát triển các mô hình du lịch nông thôn hiện nay
Du lịch nông nghiệp, nông thôn tại Việt Nam đã có những bước tăng trưởng nhanh về số lượng điểm điểm đón khách. Thống kê tính đến cuối năm 2025 cho thấy cả nước hiện có hơn 600 mô hình du lịch loại hình này đang hoạt động. Tuy nhiên, một thực tế đáng lưu ý là mới chỉ có 65 sản phẩm thuộc nhóm dịch vụ du lịch cộng đồng và điểm du lịch được hội đồng OCOP các cấp thẩm định, công nhận đạt chuẩn. Con số khiêm tốn này cho thấy nhiều điểm đến vẫn cần hoàn thiện thêm các tiêu chuẩn về hạ tầng dịch vụ, quy trình quản lý và năng lực tiếp cận thị trường để đáp ứng tốt hơn yêu cầu của du khách.
Dù còn những điểm nghẽn về mặt đồng bộ chất lượng, hoạt động du lịch gắn với làng nghề và sản vật OCOP vẫn chứng minh được hiệu quả kinh tế khi mang lại nguồn doanh thu hơn 25.000 tỷ đồng mỗi năm. Đây là nguồn thu có ý nghĩa quan trọng trong việc đa dạng hóa sinh kế cho cư dân nông thôn, giảm bớt sự phụ thuộc vào hoạt động canh tác nông nghiệp truyền thống vốn chịu nhiều ảnh hưởng từ thời tiết và thị trường. Định hướng từ Quyết định số 26/2026/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về bộ tiêu chí OCOP mới đã khẳng định vị thế của dịch vụ du lịch như một ngành kinh tế tại chỗ tiềm năng, tạo động lực để các địa phương nâng cấp hạ tầng và nâng cao chất lượng dịch vụ phục vụ khách du lịch.
Tích hợp sản vật địa phương vào chuỗi trải nghiệm du lịch
Giải pháp giúp các điểm đến gia tăng giá trị kinh tế là năng lực lồng ghép văn hóa, đặc sản bản địa vào hành trình khám phá của du khách. Xu hướng này đang được hiện thực hóa rõ nét tại nhiều vùng nguyên liệu lớn thông qua các chương trình du lịch trải nghiệm chuyên sâu, tiêu biểu như các hành trình gắn với vùng trà đặc sản. Thay vì chỉ phân phối sản phẩm thô qua các kênh thương mại, các hợp tác xã đã chủ động tổ chức mô hình du lịch trải nghiệm, đưa du khách đến tham quan nông trường, trực tiếp trải nghiệm hái búp tươi, sao chè thủ công và thưởng trà tại chỗ. Việc sở hữu các vùng trồng đạt chứng nhận hữu cơ quốc tế không chỉ giúp các đơn vị này đón lượng khách ổn định hằng tháng mà còn hỗ trợ quảng bá và nâng cao doanh số bán hàng nhờ xây dựng lòng tin qua trải nghiệm thực tế.
Tại khu vực phía Nam, xu hướng quy chuẩn hóa này cũng ghi nhận những chuyển biến bài bản ngay từ khâu thiết kế mô hình ban đầu. Các làng du lịch cộng đồng mới hiện nay có xu hướng chủ động tham chiếu các điều kiện, tiêu chí của Chương trình Mỗi xã một sản phẩm (OCOP) từ khi lập đề án. Phương thức này giúp hình thành một bộ máy vận hành khoa học, phát huy tốt nguồn lực nội sinh và thiết lập cơ chế phân chia lợi ích hợp lý cho người dân tham gia. Việc đưa các câu chuyện văn hóa, phục dựng các công cụ lao động và vật dụng sinh hoạt truyền thống vào không gian lưu trú (homestay) là giải pháp thiết thực để tạo ra sự khác biệt, thu hút phân khúc du khách yêu thích trải nghiệm văn hóa nguyên bản.
Thử thách từ các tiêu chí phân hạng và giải pháp bền vững
Mặc dù lộ trình đạt chứng nhận OCOP 3 sao hoặc 4 sao có thể hoàn thiện bằng việc nâng cấp hạ tầng cơ bản và hồ sơ, nhưng việc chạm đến đẳng cấp OCOP 5 sao cấp quốc gia vẫn là bài toán đầy thách thức. Hệ thống tiêu chí 5 sao yêu cầu điểm đến phải chứng minh được khả năng thu hút dòng khách quốc tế ổn định, vận hành mô hình bền vững về môi trường và có tính lan tỏa, trở thành hình mẫu cho các địa phương khác học tập. Tính đến năm 2026, số lượng mô hình du lịch cộng đồng đạt chuẩn 5 sao tại Việt Nam vẫn còn khá ít, chủ yếu là các đơn vị duy trì được sức sống nội tại của văn hóa bản địa, vận hành hiệu quả trong thời gian dài và tạo sinh kế thực chất cho cộng đồng.
Để áp dụng hiệu quả bộ tiêu chí mới và tránh tình trạng phát triển rập khuôn, các chuyên gia khuyến nghị các địa phương cần tập trung triển khai bốn nhóm giải pháp chính: quy hoạch lại không gian điểm đến, xây dựng bộ máy quản lý cộng đồng chuyên nghiệp, nâng cao chất lượng trải nghiệm và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số vào quảng bá. Trong đó, việc thành lập các hợp tác xã du lịch cộng đồng có vai trò quan trọng nhằm tạo tư cách pháp nhân trong hoạt động kinh doanh, bảo đảm phân chia lợi ích công bằng và duy trì sự đồng thuận lâu dài giữa các hộ thành viên. Khi các rào cản về năng lực vận hành được tháo gỡ, các "điểm đến OCOP" sẽ trở thành động lực kinh tế thực chất, góp phần bảo tồn môi trường và phát triển nông thôn bền vững.
Bảo An