UBND thành phố Huế vừa ban hành Kế hoạch số 456/KH-UBND ngày 11/8/2026 về khơi thông và phục hồi hệ sinh thái đầm Lập An gắn với sinh kế cộng đồng, phát triển du lịch sinh thái bền vững. Kế hoạch triển khai trong giai đoạn 2026–2030, tập trung vào môi trường, nuôi trồng thủy sản, quản lý tài nguyên, ứng dụng khoa học - công nghệ và phát triển sinh kế.
Không gian đầm Lập An, nơi Huế định hướng phục hồi hệ sinh thái, sắp xếp vùng nuôi thủy sản và phát triển du lịch sinh thái. (Ảnh: CTV)
Một trong những nhiệm vụ trọng tâm là xây dựng phương án quy hoạch, phân vùng khoảng 100 ha nuôi thủy sản, gồm hàu, vẹm và cá lồng, phù hợp với điều kiện tự nhiên, dòng chảy và sức tải môi trường.
Đối với nghề nuôi hàu, thành phố định hướng chuyển đổi 100% diện tích sang sử dụng vật liệu thân thiện với môi trường, nghiên cứu sử dụng ống nhựa, phao HDPE nguyên sinh thay thế những vật liệu có nguy cơ gây ô nhiễm.
Hoạt động nuôi trồng cũng được định hướng giảm tính manh mún, khuyến khích người dân tham gia tổ hợp tác, hợp tác xã và chuỗi liên kết sản xuất, qua đó nâng cao hiệu quả quản lý và giá trị sản phẩm.
Đối với cá lồng, việc bố trí vùng nuôi được nghiên cứu dựa trên điều kiện mặt nước, dòng chảy và môi trường, tạo cơ sở kiểm soát diện tích, mật độ và diễn biến chất lượng nước.
Kế hoạch đặt trọng tâm vào xây dựng cơ sở dữ liệu số phục vụ quản lý không gian mặt nước và vùng nuôi. Thành phố định hướng ứng dụng GIS, drone, ảnh vệ tinh, flycam và AI để khảo sát chất lượng nước, dòng chảy, đa dạng sinh học, khu vực ô nhiễm, bồi lấp và hoạt động nuôi trồng thủy sản.
Đến năm 2030, ít nhất 70% vùng nuôi được quản lý bằng GPS và 100% công tác giám sát môi trường được thực hiện trực tuyến.
Việc tăng cường dữ liệu số giúp cơ quan quản lý theo dõi diện tích, vị trí vùng nuôi, diễn biến môi trường và đánh giá sức tải của từng khu vực. Đây cũng là cơ sở để chuyển từ quản lý chủ yếu bằng kiểm tra thực địa sang quản lý dựa trên dữ liệu.
Thành phố sẽ khảo sát, đánh giá các khu vực bồi lấp tại cửa biển Lăng Cô; nghiên cứu giải pháp khơi thông, nạo vét luồng lạch và bảo vệ những khu vực có nguy cơ sạt lở phù hợp với điều kiện thực tế.
Cùng với đó là phục hồi thảm cỏ biển, rong biển, các sinh cảnh tự nhiên và nghiên cứu giải pháp tái tạo nguồn lợi thủy sản. Kế hoạch cũng nghiên cứu thành lập Khu bảo vệ nguồn lợi thủy sản đầm Lập An, kết nối với Khu bảo tồn biển Bắc Hải Vân.
Các lực lượng chức năng được yêu cầu tăng cường kiểm tra, kiểm soát và xử lý hành vi sử dụng ngư cụ cấm, kích điện, chất nổ và các phương thức khai thác mang tính tận diệt.
Sinh kế cộng đồng được xác định là nội dung xuyên suốt. Người dân được khuyến khích tham gia các mô hình liên kết sản xuất, nâng cao chất lượng sản phẩm, truy xuất nguồn gốc, xây dựng thương hiệu và phát triển sản phẩm đặc trưng của đầm Lập An.
Sở Khoa học và Công nghệ được giao hỗ trợ ứng dụng công nghệ sinh học, công nghệ cao trong sản xuất giống và nuôi trồng; thúc đẩy ứng dụng AI, GIS, IoT; hỗ trợ đăng ký sở hữu trí tuệ, nhãn hiệu và truy xuất nguồn gốc đối với sản phẩm đặc sản địa phương.
Việc tổ chức lại sản xuất theo hướng liên kết được kỳ vọng góp phần nâng giá trị thủy sản, mở rộng thị trường tiêu thụ và tạo nền tảng ổn định sinh kế cho cộng đồng ven đầm.
Đồ họa minh họa: Đầm Lập An gắn với định hướng phát triển du lịch sinh thái, trải nghiệm thiên nhiên và sinh kế cộng đồng
Du lịch sinh thái và du lịch cộng đồng được xác định là một hướng phát triển gắn với quá trình phục hồi đầm Lập An. Thành phố định hướng hỗ trợ cộng đồng, hợp tác xã xây dựng các mô hình du lịch gắn với văn hóa bản địa và sinh kế.
Các trải nghiệm về nghề nuôi trồng thủy sản, đời sống cộng đồng, ẩm thực và cảnh quan đầm phá có thể được phát triển thành những sản phẩm du lịch phù hợp với điều kiện thực tế.
Cùng với đó, thành phố yêu cầu rà soát, nghiên cứu phương án quy hoạch, sắp xếp các cụm dân cư ven đầm như An Cư Đông, Hói Mít, Hói Dừa theo hướng hạn chế tác động đến cảnh quan và môi trường; tăng cường quản lý đất đai, mặt nước và xử lý các trường hợp lấn chiếm, sử dụng mặt nước trái phép.
Theo kế hoạch, tổng kinh phí dự kiến thực hiện các nhiệm vụ khơi thông và phục hồi hệ sinh thái đầm Lập An trong giai đoạn 2027–2030 là 13,8 tỷ đồng. Trong đó, dự kiến bố trí 5,15 tỷ đồng năm 2027; 5,67 tỷ đồng năm 2028; 1,54 tỷ đồng năm 2029 và 1,44 tỷ đồng năm 2030.
Nguồn lực được huy động từ ngân sách nhà nước theo phân cấp, nguồn lực lồng ghép từ các chương trình mục tiêu quốc gia, vốn đầu tư công và nguồn xã hội hóa từ doanh nghiệp, tổ chức cùng các chương trình hợp tác trong lĩnh vực thủy sản, du lịch.
Với kế hoạch này, Huế đang tiếp cận đầm Lập An theo hướng quản lý tổng hợp tài nguyên, trong đó phục hồi hệ sinh thái, tổ chức lại sản xuất, nâng giá trị thủy sản, ứng dụng công nghệ và phát triển du lịch được đặt trong cùng một định hướng.
Hiệu quả của kế hoạch sẽ được đo bằng chất lượng môi trường, khả năng phục hồi nguồn lợi, hiệu quả quản lý vùng nuôi, giá trị sản phẩm và sự ổn định sinh kế của cộng đồng. Đây là những yếu tố quan trọng để đầm Lập An trở thành một không gian kinh tế xanh, hài hòa giữa bảo tồn tài nguyên và phát triển kinh tế địa phương.
Bùi Quốc Dũng