Cây chè bén rễ trên vùng đá tai mèo
Nhắc đến xã Phúc Sen, người ta thường nghĩ ngay đến tiếng búa gõ đe vang vọng từ làng rèn Pác Rằng hay những que hương đỏ quạch phơi nghiêng mình dưới nắng ở bản Phja Thắp. Suốt nhiều thế hệ, sinh kế của đồng bào Nùng An nơi đây gần như gắn chặt với các làng nghề thủ công truyền thống và những mảnh ruộng bậc thang ven thung lũng đá vôi. Tuy nhiên, một hướng đi mới đã dần thành hình kể từ năm 2019, khi chính quyền địa phương phối hợp cùng Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện Quảng Hòa quyết định đưa cây chè lên đỉnh đồi Lũng Sâu thuộc xóm Đâư Cọ. Mô hình tổ hợp tác chế biến chè được thành lập với diện tích ban đầu 9 ha, quy tụ các giống chè mới như giống Trung Du và giống 263 do Trường Đại học Nông lâm Thái Nguyên hỗ trợ kỹ thuật và cung cấp giống.
Đưa cây chè cắm rễ vào tầng đất đồi vùng cao không đơn thuần là việc thay đổi cơ cấu cây trồng, mà là một phép thử về tính thích ứng kinh tế nông nghiệp. Khí hậu tại Lũng Sâu mang đặc trưng 4 mùa rõ rệt, quanh năm mát mẻ và nguồn nước ngầm trong lành, tạo điều kiện thuận lợi để búp chè phát triển chậm rãi, tích lũy vị đậm đà tự nhiên. Sau 3 năm kiến thiết cơ bản, những nương chè xanh ngát đã phủ kín các sườn dốc, tạo nên cảnh quan sinh thái hiếm thấy giữa quần thể núi đá vôi trùng điệp của miền biên viễn. Điều quan trọng hơn cả là sự xuất hiện của đồi chè đã phá vỡ thói quen độc canh ngô lúa truyền thống, mang lại hy vọng về một sản phẩm nông sản có thương hiệu riêng cho đồng bào vùng cao.
Lợi thế cộng hưởng từ hệ sinh thái làng nghề Nùng An
Khác với những vùng chè bạt ngàn hàng nghìn hecta tại Thái Nguyên, Mộc Châu hay Bảo Lộc, đồi chè Lũng Sâu có quy mô khá khiêm tốn nhưng lại sở hữu một lợi thế độc nhất vô nhị: nằm trọn trong một không gian văn hóa di sản dày đặc. Du khách khi tìm đến Đâư Cọ không chỉ đơn thuần để ngắm một triền đồi xanh mát, mà ngay lập tức được hòa mình vào nhịp sống thường nhật của người Nùng An. Việc tận tay hái những búp chè tươi đầu vụ, nhấp ngụm nước trà hãm xanh ngọt hậu ngay giữa nương đồi mang lại cảm xúc chân thực, xóa nhòa khoảng cách giữa người tiêu dùng thành thị và người lao động nông thôn.
Điểm cộng lớn nhất của Lũng Sâu là khả năng liên kết tự nhiên với chuỗi làng nghề truyền thống xung quanh. Chỉ trong bán kính vài cây số, hành trình của khách tham quan có thể nối dài từ nương chè sang lò rèn thủ công rực lửa xóm Pác Rằng, cơ sở làm giấy bản mộc mạc tại Dìa Trên, hay những khung cửi dệt vải và chum nhuộm chàm truyền thống của người phụ nữ bản địa. Vào vụ đông xuân, bức tranh cảnh quan càng thêm phần sinh động khi dưới chân đồi chè là những vạt hoa cải trắng, cải vàng nở rộ cùng các vườn mận trắng muốt, bên cạnh hoạt động trải nghiệm thu hoạch củ cải cùng bà con. Du khách có thể thuê những bộ trang phục thổ cẩm chàm đen mộc mạc của người Nùng An để chụp ảnh lưu niệm, vừa giúp lưu giữ những khoảnh khắc đẹp, vừa đóng góp trực tiếp nguồn thu dịch vụ cho các hộ dân trong xóm.
Số hóa điểm đến và áp lực giữ gìn cảnh quan
Để phục vụ khách bài bản hơn, năm 2023, địa phương đã xây dựng trạm dừng chân ngắm cảnh, cắm biển chỉ dẫn bằng vật liệu tự nhiên và tích hợp mã QR kết nối thẳng với Cổng du lịch thông minh tỉnh Cao Bằng. Điểm check-in mở cửa miễn phí quanh năm, thu hút nhiều bạn trẻ thuê trang phục thổ cẩm Nùng An để chụp ảnh lúc bình minh và hoàng hôn. Dù vậy, việc đón lượng khách tự do ngày càng đông cũng đặt ra bài toán giữ gìn vệ sinh chung, đòi hỏi ý thức bảo vệ môi trường và quản lý chặt chẽ để rác thải không làm ảnh hưởng đến nương chè đang cho búp.
Tạo ra một điểm chụp ảnh hút khách trên mạng xã hội mới chỉ là bước khởi đầu. Mục tiêu dài hạn của xóm Đâư Cọ là chuyển hóa lượng khách ghé thăm thành nguồn thu kinh tế thực chất cho các nông hộ. Tổ hợp tác cần tiếp tục nâng cao kỹ thuật sao sấy, đóng gói bao bì chỉn chu để búp chè Lũng Sâu đạt chuẩn sản phẩm OCOP, trở thành món quà đặc sản theo chân du khách về xuôi. Việc kết hợp giữ gìn nếp nhà sàn truyền thống để mở rộng dịch vụ homestay lưu trú sẽ giúp giữ chân du khách lâu hơn, biến 9 ha chè vùng cao thành đòn bẩy kinh tế bền vững cho thủ phủ làng nghề Phúc Sen.
Bảo An