Hội thảo diễn ra trong bối cảnh thành phố Đà Nẵng đang mở rộng không gian phát triển về phía tây, đặt ra nhiều vấn đề mới đối với công tác bảo tồn di sản văn hóa.
Sự kiện quy tụ đại diện nhiều cơ quan nghiên cứu và quản lý như Viện Việt Nam học và Khoa học phát triển, Phân viện Văn hóa Nghệ thuật Thể thao và Du lịch miền Trung, Phân hiệu Học viện Hành chính và Quản trị công tại TP Đà Nẵng, Bảo tàng Đà Nẵng cùng đông đảo nhà khoa học, giảng viên và sinh viên. 30 tham luận được gửi đến Hội thảo đã tập trung đi sâu vào phân tích, lý giải, qua đó dựng lại một bức tranh tương đối rõ về đời sống ẩm thực của các cộng đồng dân tộc thiểu số khu vực miền núi.
Điểm đáng chú ý là nhiều nghiên cứu tiếp cận ẩm thực như một hệ giá trị gắn với môi trường sinh thái và cấu trúc xã hội. Từ nguyên liệu rừng núi, nương rẫy đến kỹ thuật chế biến như nướng lửa, nấu ống tre, tất cả tạo nên những lớp trầm tích văn hóa bền bỉ theo thời gian. Trong tham luận của GS.TS Phạm Văn Lợi- Viện Việt Nam học và Khoa học phát triển, Đại học Quốc gia Hà Nội đã khẳng định, ẩm thực không chỉ là chuyện ăn uống mà phản ánh rõ nét tính cộng đồng, tập quán sinh hoạt và cả cách con người ứng xử với tự nhiên.
Ở một góc nhìn khác, TS. Lê Anh Tuấn - Phân Viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch miền Trung, đặt ẩm thực vào mối quan hệ chặt chẽ với môi trường Trường Sơn, nơi điều kiện địa hình, khí hậu và hệ sinh thái đã định hình khẩu vị, phương thức chế biến và cấu trúc bữa ăn. Những yếu tố tưởng chừng giản dị như cách hun khói, ủ men hay sử dụng ống tre lại là kết quả của quá trình thích nghi lâu dài, hàm chứa tri thức bản địa sâu sắc.
Các đại biểu thảo luận tại Hội thảo.
Phát biểu tại Hội thảo, TS. Đỗ Trọng Tuấn – Phó Hiệu trưởng thường trực trường Đại học Đông Á cho rằng, sự thay đổi địa giới hành chính từ giữa năm 2025 khi Quảng Nam sáp nhập vào Đà Nẵng đã mở ra một không gian văn hóa rộng lớn hơn, đồng thời cũng tạo ra sức ép không nhỏ. Các cộng đồng như Cơ Tu, Giẻ Triêng, Xơ Đăng, Co… đứng trước nguy cơ mai một những giá trị truyền thống nếu không có cách tiếp cận phù hợp.
Một hướng đi được nhiều tham luận nhấn mạnh là khai thác giá trị ẩm thực gắn với phát triển du lịch cộng đồng. Nhóm nghiên cứu của các tác giả ThS. Đặng Thị Kim Thoa và TS. Trần Tấn Vịnh - Trường Đại học Đông Á đưa ra khái niệm “ẩm thực xanh”, nhấn mạnh việc sử dụng nguyên liệu bản địa sạch, phương thức chế biến thân thiện môi trường và giữ nguyên nhịp điệu văn hóa truyền thống. Cách tiếp cận này không mới với cư dân bản địa, nhưng lại mang ý nghĩa hiện đại khi đặt trong chiến lược phát triển bền vững.
Tại Hội thảo, nhiều ý kiến cũng cảnh báo, nếu khai thác thiếu kiểm soát, ẩm thực truyền thống có thể bị thương mại hóa, làm mất đi giá trị cốt lõi. Việc bảo tồn không thể tách rời vai trò chủ thể của cộng đồng, cũng như cần gắn với việc duy trì giống cây trồng bản địa, kỹ thuật chế biến truyền thống và không gian văn hóa nguyên gốc.
Tuy vậy, nhiều ý kiến cũng cảnh báo, nếu khai thác thiếu kiểm soát, ẩm thực truyền thống có thể bị thương mại hóa, làm mất đi giá trị cốt lõi. Việc bảo tồn không thể tách rời vai trò chủ thể của cộng đồng, cũng như cần gắn với việc duy trì giống cây trồng bản địa, kỹ thuật chế biến truyền thống và không gian văn hóa nguyên gốc.
Theo nhận định của Ban tổ chức Hội thảo, sự kiện đã khép lại nhưng những vấn đề đặt ra vẫn còn nguyên tính thời sự. Khi đô thị hóa và giao lưu văn hóa ngày càng mạnh mẽ, việc giữ được “hồn cốt” ẩm thực miền núi không chỉ là câu chuyện của riêng các tộc người mà còn là bài toán phát triển văn hóa bền vững của Đà Nẵng trong giai đoạn mới.