Hành trình 6 thập kỷ mở đất và dựng làng quanh nương chè
Lịch sử vùng chè Đường Hoa bắt đầu từ tháng 9/1961 khi khoảng 400 cán bộ, đoàn viên thanh niên tỉnh Hưng Yên cùng học sinh, thanh niên Trường Đoàn tỉnh Hải Ninh tiến về vùng đồi hoang vu lập Nông trường chè Đường Hoa. Thiếu thốn máy móc, công việc khai hoang phục hóa thời kỳ đầu hoàn toàn dựa vào sức người với từng nhát cuốc san đồi, vỡ đất.
Đến tháng 10/1963, tổ kỹ thuật do cụ Nguyễn Đức Vực phụ trách trồng thử nghiệm giống chè trung du trên diện tích khoảng 1.000 m2. Sự thích nghi tốt của cây giống mở đường cho việc trồng đại trà trên quy mô lớn từ năm 1965. Đi cùng những đồi chè mở rộng là những xóm thợ nông trường dần thành hình. Thanh niên từ nhiều miền quê hội tụ về đây lao động rồi gắn bó trọn đời, biến vùng kinh tế mới thành quê hương thứ 2 và tạo dựng một cộng đồng cư dân gắn chặt sinh kế với cây chè.
Dấu ấn thổ nhưỡng hiếm có từ dòng nước Trúc Bài Sơn đến gió biển đông
Hương vị chè Đường Hoa bắt nguồn từ điều kiện sinh thái đặc thù của dải đất chuyển tiếp từ núi rừng xuống biển, nơi hơi lạnh đại ngàn hòa quyện cùng gió ẩm mặn mòi từ biển Đông. Nguồn nước tưới tiêu dẫn trực tiếp từ lòng hồ và hệ thống sông suối Trúc Bài Sơn giúp cây chè sinh trưởng trong môi trường trong lành quanh năm. Khí hậu và thổ nhưỡng ấy tạo nên sắc nước xanh ánh vàng, hương thơm thanh dịu và hậu vị ngọt sâu lắng.
Qua hơn nửa thế kỷ, người dân nơi đây đã đúc kết kho tàng kinh nghiệm quý báu từ việc canh tác hữu cơ, thu hái búp sớm đến kỹ thuật sao chè thủ công trên chảo gang. Sự kiên trì và am hiểu đất trời đã biến công việc đồng áng nhọc nhằn thành nếp văn hóa lao động đặc trưng của vùng đất địa đầu.
Điểm tựa di sản và nhịp cầu văn hóa tại Lễ hội Trà 2026
Những giá trị tích tụ qua 6 thập kỷ được khẳng định rõ nét tại Lễ hội Trà Đường Hoa 2026 mang chủ đề "Hương rừng, vị biển". Dấu mốc nổi bật tại sự kiện là việc 2 cây chè cổ thụ trên dãy Quảng Nam Châu thuộc rừng phòng hộ Trúc Bài Sơn được công nhận là Cây Di sản Việt Nam, xác lập bằng chứng khoa học và lịch sử về nguồn gốc bản địa lâu đời của vùng chè.
Không gian lễ hội còn thu hẹp khoảng cách với công chúng qua chương trình trải nghiệm "Một ngày cùng người dân vùng chè", nơi du khách cùng lên nương hái búp, xem cụ Bùi Quang Tuyên cùng các bậc cao niên sao chè bằng tay và thưởng thức mẻ trà mới. Nghi thức "Khởi sinh" tưới nguồn nước Trúc Bài Sơn cho gốc chè và trao cây giống cho thế hệ trẻ đã gửi đi thông điệp sâu sắc về sự tiếp nối mạch nguồn di sản của cha ông.
Bài toán giữ người và giữ nghề trước áp lực kinh tế thị trường
Sau không khí lễ hội, bài toán cốt lõi của Đường Hoa là giữ đất, giữ nghề trước sức ép đô thị hóa và xu hướng dịch chuyển lao động trẻ về các khu công nghiệp. Cây chè chỉ có thể đứng vững khi bảo đảm được thu nhập thực tế tương xứng cho người trồng.
Việc gìn giữ Đường Hoa vì thế không chỉ là giữ diện tích đồi xanh hay nhãn mác thương mại, mà là bảo tồn tri thức bản địa và nuôi dưỡng tình yêu nghề của người dân. Kết hợp du lịch trải nghiệm nông nghiệp, sản xuất chuẩn hữu cơ và số hóa truy xuất nguồn gốc chính là con đường đưa búp chè Đường Hoa vượt khỏi giới hạn của một nông sản thông thường, trở thành một đại sứ văn hóa sống động của vùng đất Quảng Ninh.
Bảo An