Nhu cầu bổ sung hàng hóa mới và sự xuất hiện của các thương hiệu tiêu dùng
Thị trường tài chính Việt Nam sau một thời gian thiếu vắng các thương vụ phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) quy mô lớn, hiện đang đứng trước triển vọng sôi động trở lại. Động lực chính của làn sóng này không còn tập trung vào khối doanh nghiệp nhà nước cổ phần hóa mà chuyển dịch rõ rệt sang khối tư nhân đầu ngành. Các mô hình dự báo tài chính cho thấy, giai đoạn 2026 - 2028 có thể mang lại khoảng 50 tỷ USD giá trị hàng hóa mới cho thị trường. Bên cạnh các lĩnh vực quen thuộc như bán lẻ, công nghệ hay sản xuất, sự gia nhập được chờ đợi của nhóm ngành dịch vụ ăn uống (F&B) với hai tên tuổi nổi bật là Highlands Coffee và Golden Gate được xem là một chỉ báo về sự trưởng thành của ngành dịch vụ tiêu dùng nội địa.
Thực tế lịch sử giao dịch tại sàn giao dịch TP.HCM và Hà Nội nhiều năm qua cho thấy một đặc điểm cơ bản: cơ cấu thị trường có phần mất cân đối khi các ngành tài chính, ngân hàng và bất động sản thường xuyên chiếm tỷ trọng áp đảo, lên tới 60% đến 70% tổng vốn hóa. Việc thiếu vắng các doanh nghiệp tiêu dùng quy mô lớn làm giảm đi sự lựa chọn mang tính chất phòng thủ cho dòng tiền đầu tư dài hạn. Sự xuất hiện của các chuỗi nhà hàng, cà phê lớn hứa hẹn sẽ mang đến sự cân bằng tốt hơn cho rổ chỉ số chung, giúp phân tán rủi ro hệ thống khi thị trường chịu áp lực điều chỉnh từ các chuỗi chu kỳ kinh tế riêng lẻ.
Đặc trưng của mô hình kinh doanh chuỗi và sức hút đối với nhà đầu tư
Yếu tố cốt lõi giúp các doanh nghiệp F&B nhận được sự chú ý từ cả khối nhà đầu tư cá nhân lẫn các tổ chức tài chính lớn chính là tính hữu hình trong mô hình hoạt động. Không phụ thuộc lớn vào quỹ đất hay các biến động chính sách tín dụng phức tạp, Highlands Coffee và Golden Gate vận hành hệ thống gắn liền với nhu cầu tiêu dùng thường nhật của số đông. Golden Gate hiện là một trong những tập đoàn F&B lớn nhất Việt Nam, sở hữu mạng lưới điểm bán rộng khắp với các thương hiệu quen thuộc như Kichi-Kichi, Gogi House, Manwah hay Hutong. Trong khi đó, Highlands Coffee vẫn duy trì vị thế là một trong những chuỗi cà phê có độ phủ lớn nhất cả nước với hàng trăm cửa hàng tại nhiều tỉnh thành.
Việc đại chúng hóa các doanh nghiệp này sẽ mở ra cơ hội để nhà đầu tư nội địa trực tiếp tiếp cận và sở hữu cổ phần của những thương hiệu có dòng tiền mặt đều đặn hằng ngày. Năng lực quản trị chuỗi cung ứng đã qua kiểm chứng cùng khả năng co giãn quy mô linh hoạt theo sức mua thị trường là những đặc điểm đáp ứng tốt khẩu vị của dòng vốn ngoại. Nhiều chuyên gia nhận định, sự xuất hiện của nhóm ngành này không chỉ cải thiện chất lượng nguồn cung hàng hóa cho sàn chứng khoán mà còn phản ánh năng lực thương mại hóa dịch vụ tiêu dùng của Việt Nam dưới góc nhìn của giới đầu tư quốc tế.
Triển vọng nâng hạng thị trường và những lưu ý về bài toán định giá
Kế hoạch gọi vốn của các chuỗi F&B lớn diễn ra vào thời điểm có ý nghĩa quan trọng khi thị trường chứng khoán Việt Nam đang nỗ lực hoàn thiện các điều kiện để được nâng hạng từ thị trường cận biên lên nhóm thị trường mới nổi. Một trong những tiêu chuẩn để các tổ chức xếp hạng quốc tế đánh giá cao là thị trường phải sở hữu cơ cấu ngành nghề đa dạng và có tính thanh khoản tốt. Những đơn vị sở hữu mô hình kinh doanh gắn liền với tốc độ tăng trưởng kinh tế nội địa và có cấu trúc tài chính lành mạnh như Highlands Coffee hay Golden Gate sẽ là các ứng viên phù hợp với tiêu chí giải ngân của các quỹ đầu tư nước ngoài khi dòng vốn này tìm kiếm cơ hội tại khu vực Đông Nam Á.
Tuy nhiên, dưới góc nhìn thực tế của thị trường, các thương vụ IPO lớn luôn đi kèm những bài kiểm tra khắt khe về mặt định giá tài sản khi chào bán lần đầu. Nếu mức giá phát hành được đẩy lên quá cao dựa trên sự kỳ vọng ngắn hạn của công chúng, dư địa tăng trưởng tại thị trường thứ cấp cho các nhà đầu tư cá nhân sẽ bị thu hẹp, dễ tạo ra áp lực giảm giá sau khi niêm yết chính thức. Bên cạnh đó, việc chuyển đổi từ mô hình quản trị tư nhân sang công ty đại chúng đồng nghĩa với việc doanh nghiệp phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về minh bạch thông tin, công khai biên lợi nhuận gộp và chịu sự giám sát của cổ đông. Đây là những thử thách bắt buộc mà các chuỗi F&B cần vượt qua để tối ưu hóa nguồn vốn dài hạn và tiếp tục mở rộng thị phần bền vững.
Bảo An