Ngọc động, hay còn gọi là ngọc hang động (Cave Pearl), là dạng thạch nhũ đặc biệt được hình thành khi các giọt nước giàu canxi từ trần hang nhỏ liên tục xuống các lớp khoáng chất bên dưới. Qua thời gian rất dài, quá trình bồi tụ khoáng chất tạo nên những viên ngọc có hình cầu, hình trứng hoặc hơi dẹt, với kích thước từ nhỏ như hạt đậu đến lớn bằng quả bóng chày.
Những viên ngọc động được tìm thấy tại hang Hùng - Ảnh: Uy Jang Jong
Theo ông Nguyễn Văn Úy, Phó Giám đốc Công ty TNHH Jungle Boss, Phong Nha - Kẻ Bàng hiện có hơn 400 hang động lớn nhỏ nhưng chỉ một số ít xuất hiện loại cấu trúc địa chất đặc biệt này. Ngoài hang Hùng, ngọc động còn được ghi nhận tại hang Over và hang Sơn Đoòng. Tuy nhiên, số lượng và kích thước ngọc động ở hang Hùng nổi bật hơn cả, phân bố thành từng cụm trên nền hang với bề mặt nhẵn bóng cùng nhiều gam màu từ trắng đến vàng nhạt.
Những viên ngọc động được kết tinh từ những giọt nước với nhiều màu sắc - Ảnh: Uy Jang Jong
Khu vực tập trung ngọc động nằm sâu trong hang, tạo thành một vòng tròn tự nhiên rộng khoảng 2–3 mét. Phần lớn chúng hình thành quanh các hồ canxi nhỏ, nơi nước thấm qua các khe đá trên trần hang rồi nhỏ giọt xuống nền trong thời gian dài.
Màu sắc của ngọc động phụ thuộc vào thành phần khoáng chất có trong nguồn nước. Những viên ngọc màu trắng hoặc vàng được tạo nên từ các điều kiện khoáng hóa khác nhau. Theo các chuyên gia, đây là một trong những dạng thạch nhũ có quá trình hình thành kéo dài nhất trong hệ thống hang động đá vôi, chủ yếu xuất hiện ở những hang động lớn và có điều kiện địa chất đặc biệt.
Mặc dù không phải là đá quý và không có giá trị thương mại, ngọc động lại mang ý nghĩa lớn về mặt khoa học và thẩm mỹ. Hình dáng tròn đều, bề mặt óng ánh cùng quá trình hình thành kỳ công của tự nhiên khiến chúng trở thành một trong những hiện tượng địa chất hấp dẫn đối với các nhà nghiên cứu và du khách yêu thích khám phá.
Hàng trăm viên ngọc động giống như những quả trứng - Ảnh: Uy Jang Jong
Các chuyên gia cũng cho biết ngọc động chỉ có thể duy trì vẻ đẹp và độ bền khi tồn tại trong môi trường tự nhiên của hang động. Nếu bị đưa ra ngoài, sự thay đổi về nhiệt độ, độ ẩm và các tác động cơ học có thể khiến chúng nhanh chóng nứt vỡ, xuống màu hoặc hư hại.
Hang Hùng thuộc hệ thống hang Hung Thoòng được phát hiện vào năm 2002. Đến đầu năm 2023, tỉnh Quảng Bình đã cho phép Công ty TNHH Jungle Boss khai thác sản phẩm du lịch mạo hiểm tại khu vực này. Trước sự xuất hiện của số lượng lớn ngọc động quý hiếm, cơ quan chức năng cùng đơn vị khai thác đã áp dụng các biện pháp bảo tồn nghiêm ngặt, đồng thời yêu cầu du khách không chạm vào hoặc tác động đến các cấu trúc thạch nhũ và ngọc động nhằm giữ gìn nguyên trạng giá trị tự nhiên của hang động.
Bùi Tuấn - Diễm Phước