Trong một nghi thức uống trà thông thường, nếu người chủ nhà (trà chủ) không chú ý đến những chi tiết nhỏ, buổi thưởng trà không chỉ khiến trà hữu cảm thấy bạn thiếu chuyên nghiệp, mà còn có thể vô tình làm giảm đi thiện chí của họ. Thậm chí, trong một số trường hợp, một ấm trà pha sai cách có thể khiến cho khách cảm thấy khó chịu, thô lỗ và tức giận rời khỏi bàn trà. Để có thể tạo ra một trải nghiệm uống trà thực sự thú vị, dễ chịu và trọn vẹn, người pha trà cần phải nắm vững những nguyên tắc ngầm về sự quan sát và thấu hiểu.
Sự tinh khiết của không gian: Yếu tố đầu tiên để có thể "mở cửa" các giác quan
Yếu tố đầu tiên và cũng là một trong những yếu tố nền tảng nhất chính là không gian pha trà và thưởng trà. Lá trà, đặc biệt là các loại trà cao cấp, có một đặc tính hút mùi rất mạnh. Hương thơm của trà lại vô cùng tinh tế và mỏng manh. Do đó, nơi pha trà và thưởng trà phải là một không gian hoàn toàn không bị ảnh hưởng bởi những mùi hương lạ khác. Những mùi hương mạnh như mùi nước hoa, mùi khói thuốc, hay mùi thức ăn đang được nấu trong bếp có thể dễ dàng trở thành những "kẻ xâm lăng" vô hình, lấn át đi hoàn toàn hương thơm thanh tao của trà, làm hỏng đi trải nghiệm thưởng thức ngay từ những giây phút đầu tiên.
Bên cạnh đó, không gian thưởng trà cũng nên là một nơi yên tĩnh và có độ thông thoáng vừa đủ. Sẽ là một sai lầm lớn nếu bạn pha trà mời khách trong một không gian đang ồn ào, ầm ĩ. Sự yên tĩnh sẽ giúp cho cả người pha trà và người thưởng trà có thể tập trung vào việc cảm nhận những sắc thái tinh tế của hương vị. Một trà chủ có kinh nghiệm sẽ biết cách chờ đợi, chỉ bắt đầu nghi thức pha trà khi không gian đã thực sự trầm và lắng xuống.
Trà cụ sạch sẽ và nước pha tinh khiết: Nền tảng không thể thiếu cho một hương vị trà nguyên bản
Sau khi đã có một không gian phù hợp, yếu tố tiếp theo cần phải đặc biệt chú ý chính là các dụng cụ dùng để pha trà và chất lượng của nước pha trà. Toàn bộ các dụng cụ, từ ấm trà, chén tống đến các chén quân, đều phải được đảm bảo là đã được vệ sinh một cách sạch sẽ và hoàn toàn không bị lẫn các mùi lạ. Ngay cả những bộ trà cụ đã được rửa sạch và cất kỹ trong tủ, trước khi sử dụng cũng nên được tráng lại bằng nước sôi. Thao tác này không chỉ giúp làm sạch trà cụ một lần nữa mà còn có tác dụng làm ấm chúng, một bước vô cùng quan trọng trong nghệ thuật pha trà.
Việc lựa chọn nước để pha trà cũng đóng một vai trò quyết định đến hương vị của ấm trà. Theo kinh nghiệm của những người sành trà, nên ưu tiên sử dụng các loại nước tinh khiết hoặc các loại nước suối tự nhiên có hàm lượng khoáng chất thấp. Nên tránh việc sử dụng nước khoáng để pha trà, bởi vì các ion khoáng chất có nồng độ cao trong nước có thể sẽ tương tác với các hợp chất polyphenol trong trà, làm cho hương vị của trà bị biến đổi, trở nên phẳng và thiếu đi sự tinh tế.
Tâm thế của người pha trà: Sự điềm tĩnh, thư thái và một sự tập trung trọn vẹn
Có thể nói, người pha trà chính là linh hồn của một buổi trà đàm. Trạng thái tinh thần của trà chủ có một sự ảnh hưởng rất lớn đến bầu không khí chung của cả buổi thưởng trà. Do đó, một trong những nguyên tắc quan trọng nhất là người pha trà phải giữ cho mình một tâm thế thật sự điềm tĩnh và thư thái. Khi bạn thực hiện các thao tác pha trà với một sự từ tốn, nhẹ nhàng và một tâm trạng vui vẻ, sự bình yên đó sẽ tự động được lan tỏa đến những người xung quanh, tạo ra một không gian thư giãn và dễ chịu cho tất cả mọi người.
Cùng với một tâm thế điềm tĩnh, người pha trà cũng cần phải có một sự tập trung cao độ. Việc pha trà, đặc biệt là các loại trà ngon, đòi hỏi sự chính xác trong từng công đoạn, từ việc kiểm soát nhiệt độ của nước, định lượng trà, đến việc canh thời gian hãm trà và kỹ thuật rót trà. Chỉ một chút lơ là, thiếu tập trung cũng có thể khiến cho ấm trà bị hỏng, trở nên quá đắng chát hoặc quá nhạt nhẽo. Hơn thế nữa, việc tập trung vào từng thao tác pha trà còn thể hiện một sự trân trọng sâu sắc của người chủ nhà đối với cả phẩm trà quý giá, đối với nghệ thuật pha trà và đặc biệt là đối với những vị khách mà mình đang tiếp đãi.
"Đọc vị" trà hữu: Nghệ thuật tinh tế của việc quan sát và thấu hiểu thể trạng của khách
Đây có lẽ là yếu tố quan trọng và tinh tế nhất trong nghệ thuật mời trà. Một trà chủ có kinh nghiệm sẽ không bao giờ vội vàng pha một loại trà mà mình cho là ngon nhất, mà trước hết, họ sẽ cần phải biết cách gợi ý một cách khéo léo để trà hữu có thể chia sẻ về thói quen dùng trà và sở thích của mình. Từ đó, người chủ nhà mới có thể lựa chọn được một loại trà và một cách pha sao cho phù hợp nhất.
Tuy nhiên, việc này không chỉ dừng lại ở sở thích. Một trà chủ tinh tế còn phải biết quan sát và phán đoán về thể trạng của khách mời. Đôi khi, không cần phải hỏi, trà chủ có thể nhìn vào sắc mặt của khách để có thể đưa ra những phán đoán ban đầu. Ví dụ, một người có sắc mặt nhợt nhạt, mệt mỏi có thể là người có "thể hàn" (cơ thể có tính lạnh). Đối với những người có thể hàn, việc mời họ dùng các loại trà lạnh, hoặc các loại trà có tính "mát" như Lục trà (trà xanh) hay Bạch trà (trà trắng) có thể sẽ làm cho họ cảm thấy khó chịu hơn.
Những kiến thức về y lý này là vô cùng quan trọng. Đối với những vị khách có bệnh về dạ dày, hoặc những người đang gặp các vấn đề về giấc ngủ, bị mất ngủ, khó ngủ, người chủ nhà tuyệt đối không nên dùng các loại trà có tính kích thích cao như Lục trà, Hoàng trà, hay các loại Trà bánh sống (trà Phổ Nhĩ sống). Ngược lại, đối với những người đang có cảm giác đầy bụng, khó tiêu, hoặc thậm chí là đang say rượu, một tách Hồng trà (trà đen) hoặc trà bánh chín (trà Phổ Nhĩ chín) đã được lên men hoàn toàn, có tính ấm, sẽ là một lựa chọn tuyệt vời, giúp hỗ trợ tiêu hóa và làm ấm dạ dày.
Ứng xử với những gu thưởng thức cố định: Sự tôn trọng là trên hết
Một tình huống khác cũng đòi hỏi sự khéo léo của trà chủ là khi gặp phải những vị khách có quan điểm bảo thủ, cố chấp về trà. Ví dụ, có những vị khách chỉ trung thành với một loại trà duy nhất, chẳng hạn như trà Thái Nguyên. Trong trường hợp này, một trà chủ thiếu kinh nghiệm có thể sẽ cố gắng "giáo dục" khách, mời họ thử những loại trà quý hiếm khác như Ô long hay Phổ Nhĩ để thể hiện sự sành sỏi của mình. Tuy nhiên, một trà chủ tinh tế sẽ hiểu rằng, mục đích của buổi trà đàm không phải là để thể hiện kiến thức, mà là để mang lại sự thoải mái và niềm vui cho khách mời. Nếu vị khách đó cảm thấy hạnh phúc nhất khi được thưởng thức một chén Lục trà (trà xanh) quen thuộc, thì việc của trà chủ là hãy pha một ấm Lục trà ngon nhất có thể để đãi khách. Sự tôn trọng đối với sở thích của trà hữu chính là biểu hiện cao nhất của lòng hiếu khách.
Có thể thấy, để có thể tổ chức được một buổi thưởng trà trở nên hoàn hảo, việc lựa chọn trà ngon hay kỹ thuật pha trà điêu luyện chỉ là một phần. Phần quan trọng hơn nằm ở sự tinh tế, sự quan-sát và khả năng thấu hiểu của người chủ nhà. Từ việc chuẩn bị một không gian thanh tịnh, một bộ trà cụ sạch sẽ, cho đến việc lựa chọn một loại trà phù hợp với thể trạng và sở thích của khách, tất cả đều thể hiện một sự trân trọng sâu sắc. Đừng để những lỗi nhỏ không đáng có khiến cho buổi thưởng trà của bạn trở nên thiếu trọn vẹn. Bởi vì, cuối cùng, trà cũng chỉ là một phương tiện, còn đích đến thực sự của một buổi trà đàm chính là sự kết nối và tình cảm giữa con người với con người.
Bảo An