Sau nhiều ngày xa rời màn hình và bảng giá, điều đầu tiên nhà đầu tư nên làm không phải là lao ngay vào giao dịch mà là dành thời gian đọc lại bức tranh tổng thể của thị trường. Trong khoảng thời gian Tết, dù sàn chứng khoán Việt Nam đóng cửa, thị trường quốc tế vẫn vận động — chứng khoán Mỹ, châu Âu, giá dầu, tỷ giá USD/VND và diễn biến của các nền kinh tế lớn đều có thể đã thay đổi đáng kể. Những biến động này thường tạo ra áp lực hoặc động lực cho phiên giao dịch đầu tiên sau Tết, vốn thường được coi là một trong những phiên có tính định hướng cao.
Nhà đầu tư cá nhân nên làm gì sau kỳ nghỉ Tết?
Bên cạnh đó, kỳ nghỉ Tết cũng là lúc nhiều thông tin kinh tế vĩ mô trong nước được công bố, từ số liệu xuất nhập khẩu, lạm phát tháng đầu năm đến các báo cáo sản xuất công nghiệp. Nhà đầu tư nên tổng hợp lại những thông tin này trước khi phiên giao dịch mở cửa, thay vì phản ứng theo cảm tính hay bị cuốn vào làn sóng mua bán của đám đông.
Kỳ nghỉ Tết vô tình lại là khoảng lặng quý giá để nhìn lại danh mục đầu tư mà không bị chi phối bởi áp lực tâm lý ngắn hạn. Đây là thời điểm phù hợp để tự hỏi: những cổ phiếu đang nắm giữ có còn phù hợp với mục tiêu đề ra ban đầu không? Câu chuyện tăng trưởng của doanh nghiệp đó có còn nguyên vẹn sau các diễn biến của quý vừa rồi không?
Nhiều nhà đầu tư có xu hướng "quên" đi những khoản đầu tư thua lỗ trong dịp Tết, và khi trở lại, họ tiếp tục giữ nguyên với hy vọng thị trường sẽ tự cứu mình. Đây là bẫy tâm lý phổ biến. Thay vào đó, cần đánh giá lại từng vị thế với con mắt khách quan như thể đang nhìn vào danh mục của người khác — nếu hôm nay mới bắt đầu, liệu có mua lại những cổ phiếu đang nắm giữ không? Nếu câu trả lời là không, đó là tín hiệu cần cân nhắc điều chỉnh.
Xây dựng kế hoạch giao dịch cho quý đầu năm
Quý I sau Tết thường mang những đặc điểm riêng biệt trên thị trường chứng khoán Việt Nam. Đây là mùa công bố kết quả kinh doanh năm trước và triển vọng năm mới của các doanh nghiệp niêm yết, đồng thời cũng là giai đoạn các tổ chức nước ngoài điều chỉnh danh mục theo chu kỳ. Dòng tiền thường chảy mạnh vào một số nhóm ngành nhất định, trong khi những nhóm khác có thể bị bỏ lại.
Nhà đầu tư cá nhân nên xây dựng một kế hoạch giao dịch cụ thể cho quý đầu năm thay vì tiếp tục theo kiểu "thấy sóng thì nhảy vào". Kế hoạch đó cần xác định rõ nhóm ngành sẽ tập trung theo dõi, ngưỡng giá kỳ vọng để mua vào, mức dừng lỗ chấp nhận được và tỷ trọng phân bổ tối đa cho mỗi vị thế. Có kế hoạch không đảm bảo sẽ thắng, nhưng không có kế hoạch thì gần như chắc chắn sẽ bị cảm xúc dẫn dắt — điều đặc biệt nguy hiểm trong những phiên đầu năm thường có biến động lớn và thanh khoản chưa ổn định.
Cẩn trọng với hiệu ứng tâm lý đầu năm
Phiên giao dịch đầu tiên sau Tết thường đi kèm với một tâm lý khá đặc trưng: kỳ vọng về một "năm mới khởi sắc" hay "đầu năm mua may". Tâm lý này không hoàn toàn vô căn cứ, vì xu hướng tăng nhẹ trong các phiên đầu năm đã được ghi nhận ở nhiều thị trường châu Á. Tuy nhiên, nó cũng dễ bị lợi dụng để thổi phồng kỳ vọng một cách thiếu cơ sở.
Nhà đầu tư cần phân biệt rõ ràng giữa xu hướng thực sự dựa trên nền tảng kinh tế và hiện tượng bầy đàn theo mùa vụ. Mua vào chỉ vì "đầu năm phải mua" mà không có luận điểm đầu tư rõ ràng là một trong những nguyên nhân phổ biến dẫn đến thua lỗ không đáng có.
Duy trì kỷ luật tài chính cá nhân sau dịp chi tiêu lớn
Tết không chỉ là kỳ nghỉ mà còn là dịp tiêu tốn ngân sách đáng kể — quà cáp, tiền lì xì, du lịch, tiệc tùng. Không ít nhà đầu tư sau Tết rơi vào tình trạng thiếu hụt dòng tiền và vô tình sử dụng tiền dành cho đầu tư để bù đắp chi tiêu, hoặc ngược lại, bán cổ phiếu trong lúc thị trường chưa thuận lợi chỉ để lấy tiền mặt.
Việc kiểm tra lại tình trạng tài chính cá nhân sau Tết — dòng tiền còn lại, các khoản nợ nếu có, phần tiền dự phòng — sẽ giúp nhà đầu tư xác định được mức vốn thực sự có thể dành cho thị trường mà không ảnh hưởng đến cuộc sống hàng ngày. Đầu tư bằng tiền vay mượn hay bằng khoản tiền mà đáng ra phải dùng cho nhu cầu thiết yếu luôn là rủi ro không đáng chấp nhận, dù thị trường đang thuận lợi đến đâu.
Học hỏi từ những gì đã xảy ra năm trước
Thời điểm đầu năm cũng là lúc thích hợp để nhìn lại hành trình đầu tư của cả năm vừa rồi. Không cần phải tổng kết dài dòng, nhưng ít nhất nên tự trả lời vài câu hỏi căn bản: những quyết định nào đã đúng và tại sao? Những sai lầm nào đã mắc và có thể tránh không? Tâm lý đã tác động như thế nào đến các quyết định giao dịch?
Đầu tư là một quá trình học hỏi liên tục, và nhà đầu tư cá nhân thường có lợi thế hơn các tổ chức ở chỗ không bị ràng buộc bởi áp lực báo cáo ngắn hạn. Tận dụng điều này để kiên nhẫn chờ đợi những cơ hội thực sự thay vì liên tục giao dịch là một trong những thói quen tốt nhất mà bất kỳ nhà đầu tư cá nhân nào cũng nên rèn luyện.
Sau kỳ nghỉ Tết, thị trường mở cửa trở lại không có nghĩa là nhà đầu tư cũng phải ngay lập tức hành động. Đôi khi, sự thận trọng trong những ngày đầu năm lại là quyết định khôn ngoan nhất — quan sát, phân tích, rồi mới ra tay. Thị trường luôn có thêm nhiều cơ hội, nhưng vốn mất đi thì cần rất nhiều thời gian và công sức mới lấy lại được.
Hoàng Nguyễn