Bộ Nông nghiệp Nhật Bản vừa chính thức thông qua chứng nhận bảo hộ chỉ dẫn địa lý cho sản phẩm trà xanh nội địa, thiết lập một tiền lệ quản lý thương mại hiếm có nhằm ngăn chặn tình trạng giả mạo nhãn hiệu và tạo đòn bẩy xuất khẩu ra quốc tế.
Hệ thống bảo hộ chỉ dẫn địa lý của Nhật Bản dành cho các mặt hàng nông, lâm, thủy sản vốn được đưa vào vận hành từ năm 2015 với nguyên tắc cốt lõi là bảo vệ các thương hiệu gắn liền với các điều kiện tự nhiên và kỹ thuật canh tác đặc thù của từng vùng đất cụ thể. Thế nhưng, trong động thái phê duyệt mới nhất, Bộ Nông nghiệp, Lâm nghiệp và Thủy sản Nhật Bản đã phá vỡ thông lệ này khi cấp chứng nhận cho tên gọi chung là trà Nhật Bản mà không giới hạn trong một địa giới hành chính hay vùng nguyên liệu cụ thể nào.
Theo quy định mới, tất cả các loại trà xanh được gieo trồng, thu hoạch và trải qua quy trình chế biến hoàn toàn trong biên giới nước này đều được quyền sử dụng nhãn hiệu bảo hộ quốc gia. Trước khi có quyết định này, tiền lệ tương tự duy nhất tại xứ sở hoa anh đào là sản phẩm sake Nhật Bản, vốn được quản lý độc lập theo hệ thống bảo hộ của Cơ quan Thuế Quốc gia. Sự thay đổi mang tính hệ thống này nâng tổng số sản phẩm được bảo hộ theo cơ chế chỉ dẫn địa lý tại Nhật Bản lên con số 170 mặt hàng, đứng chung hàng ngũ với các thương hiệu đặc sản vùng miền nổi tiếng như lươn Nhật Bản hồ Hamanako của tỉnh Shizuoka hay củ sen Kaga của tỉnh Ishikawa.
Động thái siết chặt quản lý này xuất phát từ hồ sơ đề xuất của Hiệp hội Trà Nhật Bản vào tháng 10 năm ngoái, thời điểm các doanh nghiệp nội địa liên tục cảnh báo về tình trạng thương hiệu trà xanh nước này bị khai thác trái phép tại nhiều thị trường quốc tế. Việc trà xanh Nhật Bản gia tăng sức hút toàn cầu nhờ các yếu tố sức khỏe đã dẫn đến xu hướng nhiều đơn vị sản xuất từ nước ngoài cố tình thiết kế bao bì, nhãn mác gây nhầm lẫn về xuất xứ.
Việc áp dụng Dấu hiệu Chỉ dẫn địa lý thống nhất cho toàn bộ sản phẩm chè nội địa sẽ cung cấp cho người tiêu dùng quốc tế một công cụ nhận diện trực quan đáng tin cậy. Đồng thời, chứng nhận này cũng tạo ra nền tảng pháp lý rõ ràng để Chính phủ Nhật Bản phối hợp xử lý các hành vi gian lận thương mại tại hơn 100 quốc gia có ký kết hoặc áp dụng các quy định tương đương về sở hữu trí tuệ.
Quyết định bảo hộ ở quy mô cấp quốc gia này cho thấy một tầm nhìn chiến lược dài hạn trong việc quản trị thương hiệu nông sản. Đại diện Bộ Nông nghiệp Nhật Bản kỳ vọng hành động pháp lý này sẽ tạo ra một cú hích lớn, củng cố vị thế cạnh tranh của các doanh nghiệp xuất khẩu trong bối cảnh giá trị giao dịch chè ra nước ngoài đang tăng trưởng mạnh. Đối với thị trường nội địa, quy định này không hề phủ nhận hay làm suy yếu vị thế của các thương hiệu chè địa phương vốn đã được công nhận trước đó như trà xanh hấp Kikugawa của tỉnh Shizuoka hay trà gyokuro Yame truyền thống của tỉnh Fukuoka.
Ngược lại, việc bảo hộ danh từ trà Nhật Bản tạo ra một bệ đỡ, một bảo chứng chất lượng chung cho mọi phân khúc chè nội địa. Điều này giúp các cơ sở sản xuất quy mô nhỏ tại những vùng trồng mới, chưa đủ nguồn lực xây dựng chỉ dẫn địa lý riêng, vẫn có thể tự tin bước ra thị trường toàn cầu với một tư thế sòng phẳng, minh bạch và an toàn trước các rủi ro bị đánh cắp bản quyền.
Bảo An