Sâm Ngọc Linh tại vùng núi Nma Trà My (Đà Nẵng).
Thực hiện các chủ trương của Chính phủ về phát triển dược liệu, đặc biệt là sâm Việt Nam, thời gian qua, thành phố Đà Nẵng đã triển khai nhiều giải pháp nhằm bảo tồn, phát triển vùng nguyên liệu và từng bước hình thành ngành công nghiệp dược liệu với sâm Ngọc Linh là cây chủ lực.
Theo báo cáo của UBND thành phố, việc triển khai được thực hiện trên cơ sở Quyết định 611/QĐ-TTg và Quyết định 463/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ.
“Ngay sau khi các quyết định được ban hành, chính quyền địa phương đã ban hành nhiều văn bản chỉ đạo và kế hoạch triển khai. Trước thời điểm sắp xếp đơn vị hành chính, UBND tỉnh Quảng Nam (cũ) đã ban hành đề án thực hiện Chương trình phát triển sâm Việt Nam; đồng thời Hội đồng nhân dân tỉnh ban hành cơ chế khuyến khích bảo tồn và phát triển sâm Ngọc Linh cùng các loại dược liệu khác. Đặc biệt, Ban Thường vụ Tỉnh ủy Quảng Nam (nay là Ban Thường vụ Thành ủy Đà Nẵng) đã ban hành nghị quyết chuyên đề nhằm tăng cường công tác quản lý, bảo tồn và phát triển sâm Ngọc Linh đến năm 2030, định hướng đến năm 2035. Trên cơ sở đó, nhiều kế hoạch triển khai đã được ban hành để cụ thể hóa các mục tiêu phát triển vùng nguyên liệu và thu hút đầu tư vào lĩnh vực dược liệu”- Phó Chủ tịch UBND thành phố Đà Nẵng Hồ Quang Bửu chia sẻ.
Để việc triển khai các giải pháp nhằm bảo tồn, phát triển vùng nguyên liệu và từng bước hình thành ngành công nghiệp dược liệu với sâm Ngọc Linh là cây chủ lực, công tác tuyên truyền, phổ biến chủ trương này được tỉnh Quảng Nam cũ, nay là thành phố Đà Nẵng đẩy mạnh. Trong đó, tưg tháng 5/2025, tỉnh Quảng Nam đã phối hợp Bộ Y tế tổ chức hội nghị công bố và triển khai đề án phát triển trung tâm công nghiệp dược liệu với sâm Ngọc Linh là cây chủ lực, dưới sự chủ trì của Phó Thủ tướng Chính phủ. Sự kiện thu hút sự tham gia của nhiều bộ, ngành trung ương cùng hơn 50 doanh nghiệp quan tâm đầu tư vào lĩnh vực trồng, chế biến và phát triển sản phẩm từ dược liệu.
Đến nay, trong hệ sinh thái liên quan đến ngành sâm Ngọc Linh, hệ thống các doanh nghiệp kinh doanh các sản phẩm từ sâm Ngọc Linh ở Đà Nẵng khá phát triển.
Trên thực tế, vùng núi cao phía tây thành phố hiện được xem là “thủ phủ” của Sâm Ngọc Linh. Theo quy hoạch giai đoạn 2018–2025, định hướng đến năm 2030, tổng diện tích vùng bảo tồn và phát triển sâm Ngọc Linh là khoảng 17.000ha. Trong đó, khoảng 2.000ha được quy hoạch bảo tồn ở khu vực có độ cao trên 2.000m, còn 15.000ha được quy hoạch phát triển tại vùng có độ cao từ 1.200m đến 2.000m.
Các vùng trồng chủ yếu tập trung tại các xã Trà Linh, Trà Leng, Trà Tập, Nam Trà My và Trà Vân – những khu vực có điều kiện sinh thái đặc thù phù hợp với sinh trưởng của sâm Ngọc Linh.
Đến nay, đã có 18 tổ chức, doanh nghiệp cùng 41 nhóm hộ dân tham gia thuê môi trường rừng để trồng sâm với tổng diện tích hơn 825ha. Trong đó, các tổ chức, doanh nghiệp trồng khoảng 341ha, còn lại gần 484ha do các nhóm hộ và cộng đồng dân cư thực hiện. Tổng số cây sâm Ngọc Linh đã được trồng trên địa bàn đạt khoảng 1,7 triệu cây ở nhiều độ tuổi khác nhau.
Song song với việc mở rộng vùng trồng, công tác bảo hộ chỉ dẫn địa lý cho sản phẩm sâm Ngọc Linh cũng được chú trọng. Đến nay đã có một nhóm hộ gia đình và sáu tổ chức, doanh nghiệp được cấp quyền sử dụng chỉ dẫn địa lý “Ngọc Linh” cho sản phẩm sâm củ, với tổng số hơn 66 nghìn cây được xác nhận nguồn gốc.
Bên cạnh sâm Ngọc Linh, nhiều loại cây dược liệu khác cũng đang được phát triển tại khu vực miền núi của thành phố. Trong đó, quế Trà My là một trong những sản phẩm có giá trị kinh tế cao. Theo quy hoạch, diện tích trồng quế Trà My đạt khoảng 10.000ha. Giai đoạn 2018–2025, tổng diện tích trồng quế đạt gần 2.800ha, gồm cả diện tích trồng tập trung và trồng phân tán.
Ngoài ra, các loại dược liệu như ba kích, đảng sâm, sa nhân, giảo cổ lam, nghệ… cũng được khuyến khích phát triển. Theo kết quả khảo sát, diện tích trồng các loại dược liệu trên địa bàn hiện đạt khoảng 2.500ha.
Trong giai đoạn 2022–2025, thông qua cơ chế hỗ trợ từ nghị quyết của Hội đồng nhân dân tỉnh Quảng Nam (cũ), địa phương đã hỗ trợ 94 hộ và nhóm hộ phát triển trồng mới gần 100ha cây dược liệu với hơn 720 nghìn cây giống. Các loại cây được hỗ trợ chủ yếu gồm đảng sâm, ba kích, chè dây, bảy lá một hoa, thổ phục linh và một số loài dược liệu khác.
Nguồn lực đầu tư cho phát triển dược liệu cũng từng bước được tăng cường. Tổng kinh phí đã phân bổ trong giai đoạn 2018–2025 để hỗ trợ nuôi trồng, phát triển và thu hoạch dược liệu trên địa bàn đạt gần 49 tỷ đồng.
Theo định hướng của chương trình phát triển sâm Việt Nam, vùng nguyên liệu sâm Ngọc Linh tại địa bàn trước đây thuộc tỉnh Quảng Nam (nay là thành phố Đà Nẵng) được quy hoạch phát triển khoảng 8.400ha.
Một trong những nhiệm vụ quan trọng hiện nay là xây dựng cơ sở dữ liệu và hệ thống bảo tồn nguồn gen sâm Ngọc Linh. Trung tâm Phát triển sâm Ngọc Linh và Dược liệu đã hoàn thiện hồ sơ xây dựng cơ sở bảo tồn đa dạng sinh học tại Trạm dược liệu Trà Linh. Cơ sở này đã được cơ quan chuyên môn cấp giấy chứng nhận là cơ sở lưu giữ giống cây trồng phục vụ công tác bảo tồn và phát triển lâu dài.
Theo định hướng của chương trình phát triển sâm Việt Nam, vùng nguyên liệu sâm Ngọc Linh tại địa bàn trước đây thuộc tỉnh Quảng Nam (nay là thành phố Đà Nẵng) được quy hoạch phát triển khoảng 8.400ha. Đây được xem là nền tảng quan trọng để xây dựng chuỗi giá trị hoàn chỉnh từ bảo tồn nguồn gen, phát triển vùng trồng, chế biến sâu đến xây dựng thương hiệu quốc gia cho sản phẩm sâm Việt Nam.
Việc triển khai đồng bộ các chính sách và chương trình phát triển dược liệu không chỉ góp phần bảo tồn nguồn gen quý hiếm mà còn mở ra hướng sinh kế bền vững cho đồng bào vùng núi cao. Trong dài hạn, sâm Ngọc Linh được kỳ vọng trở thành ngành kinh tế đặc thù, tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội, gắn với bảo vệ rừng và phát triển bền vững khu vực miền núi phía tây thành phố.