Việc sáp nhập Thái Nguyên và Bắc Kạn không chỉ là câu chuyện hành chính địa giới, mà còn mở ra một bức tranh kinh tế nông nghiệp mới, trong đó cây chè giữ vai trò mũi nhọn. Với tổng diện tích gần 24.000 ha, tỉnh Thái Nguyên (mới) trở thành vùng nguyên liệu chè rộng lớn, đa dạng giống và phong phú hương vị, khẳng định vị thế dẫn đầu trong ngành chè cả nước.
Cây chè tiếp tục được nâng chất và lượng sau khi Thái Nguyên sáp nhập với Bắc Kạn.
Nền tảng sản lượng ấn tượng
Trước sáp nhập, Thái Nguyên (cũ) đã là “thủ phủ” chè Việt Nam với 22,2 nghìn ha, năng suất bình quân đạt 127 tạ/ha. Năm 2024, sản lượng chè búp tươi ước đạt 272,8 nghìn tấn, chế biến thành 54,6 nghìn tấn chè thành phẩm, mang lại tổng giá trị 13,8 nghìn tỷ đồng. Bắc Kạn (cũ) tuy diện tích nhỏ hơn – khoảng 1.800 ha – nhưng nổi tiếng với chè Shan tuyết cổ thụ, vị đậm đà, tự nhiên.
Sau sáp nhập, diện tích chè của Thái Nguyên (mới) không chỉ mở rộng về quy mô mà còn đa dạng hơn về phân khúc sản phẩm: từ chè xanh truyền thống, chè đặc sản đến các loại trà cao cấp dành cho thị trường xuất khẩu. Điều này giúp tỉnh vừa giữ vững sản lượng, vừa nâng cao giá trị nhờ sự khác biệt về hương vị và chất lượng.
Chất lượng – Yếu tố quyết định thương hiệu
Giá trị bền vững của ngành chè Thái Nguyên (mới) nằm ở việc tập trung vào chất lượng. Hiện nay, 17.800 ha chè được sản xuất theo tiêu chuẩn GAP và hữu cơ; trong đó gần 6.000 ha đạt chứng nhận VietGAP, 120 ha đạt chứng nhận hữu cơ.
Các giống mới như Kim Tuyên, Phúc Vân Tiên, Bát Tiên hay Shan Tuyết được trồng trên hơn 18,4 nghìn ha (chiếm 82,8% diện tích toàn tỉnh) mang lại năng suất cao và hương vị đặc sắc, đáp ứng nhu cầu ngày càng khắt khe của thị trường. Bắc Kạn cũng góp hàng trăm ha chè VietGAP và hữu cơ, bổ sung nguồn nguyên liệu sạch, tạo nên sự cộng hưởng mạnh mẽ cho toàn vùng.
Việc chuẩn hóa quy trình sản xuất không chỉ nâng cao giá trị sản phẩm mà còn củng cố niềm tin của người tiêu dùng, đặc biệt ở phân khúc trà cao cấp và xuất khẩu.
Hợp tác xã – “Trụ cột” của chuỗi giá trị chè
Một trong những nhân tố then chốt giúp ngành chè Thái Nguyên (mới) bứt phá chính là vai trò của các hợp tác xã (HTX). Họ là cầu nối đưa kỹ thuật, vốn, thị trường đến từng hộ nông dân, đồng thời tổ chức sản xuất theo chuỗi khép kín.
HTX Chè La Bằng (Đại Từ) là ví dụ điển hình: sản xuất chè VietGAP, hữu cơ, xây dựng thương hiệu vững chắc, tạo đầu ra ổn định cho thành viên. HTX Chè Trại Cài (Đồng Hỷ) đầu tư mạnh vào công nghệ chế biến, giữ trọn hương vị chè xanh truyền thống nhưng đạt chuẩn chất lượng cao. Ở phía Bắc Kạn, HTX Chè Bằng Phúc (Chợ Đồn) bảo tồn và phát triển chè Shan tuyết cổ thụ, vừa khai thác giá trị kinh tế, vừa gìn giữ bản sắc địa phương.
Nhờ mô hình HTX, nhiều hộ dân không chỉ thoát nghèo mà còn vươn lên khá giả. Đây cũng là nền tảng quan trọng để hình thành các vùng nguyên liệu chuyên canh lớn, đủ sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế.
Từ giảm nghèo đến phát triển du lịch nông nghiệp
Cây chè không chỉ mang lại thu nhập ổn định mà còn mở ra cơ hội mới: du lịch trải nghiệm. Những đồi chè bát ngát, quy hoạch đẹp, kết hợp dịch vụ lưu trú, ẩm thực, bán sản phẩm tại chỗ đã trở thành điểm hút khách, đặc biệt là giới trẻ và du khách quốc tế.
Các tour tham quan, trải nghiệm chế biến chè, thưởng trà trong không gian làng quê, tìm hiểu văn hóa trà Việt đang góp phần tạo thêm nguồn thu, giúp người dân đa dạng hóa sinh kế. Đồng thời, thu nhập ổn định từ cây chè giúp hạn chế tình trạng di cư lao động, giữ chân lực lượng lao động tại chỗ, bảo tồn bản sắc văn hóa.
Định hướng bền vững cho tương lai
Để duy trì vị thế và phát triển bền vững, tỉnh Thái Nguyên cần đồng thời mở rộng diện tích chè đạt tiêu chuẩn VietGAP, hữu cơ, và phát triển mạnh các giống mới năng suất, chất lượng cao. Bên cạnh đó, tỉnh khuyến khích doanh nghiệp, HTX đầu tư chế biến sâu, tạo ra sản phẩm giá trị gia tăng như trà hòa tan, trà dược liệu, sản phẩm từ bã chè…
Liên minh HTX tỉnh sẽ tiếp tục đào tạo kỹ thuật sản xuất, quản trị kinh doanh, marketing cho thành viên; đồng thời kết hợp du lịch nông nghiệp, du lịch văn hóa trà vào các tour của tỉnh. Đây là chiến lược không chỉ tăng giá trị cây chè mà còn quảng bá thương hiệu Thái Nguyên trên bản đồ trà thế giới.
Từ nền tảng sản lượng vững chắc, chất lượng đạt chuẩn quốc tế, sự đồng hành của HTX và tiềm năng du lịch nông nghiệp, Thái Nguyên sau sáp nhập đang hội đủ điều kiện để bứt phá thành vùng chè lớn và chất lượng hàng đầu cả nước. Cây chè không chỉ giúp người dân ấm no, mà còn là “đại sứ” văn hóa, đưa hình ảnh Thái Nguyên vươn xa trên thị trường toàn cầu.