Bộ Nông nghiệp và Môi trường vừa ban hành Quyết định số 3081/QĐ-BNNMT về việc thành lập Hội đồng đánh giá, phân hạng sản phẩm mỗi xã một sản phẩm (OCOP) cấp Trung ương. Đây là cơ quan có vai trò thẩm định hồ sơ, tổ chức đánh giá, phân hạng và đề nghị Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường xem xét công nhận các sản phẩm đạt OCOP 5 sao. Việc kiện toàn Hội đồng diễn ra trong bối cảnh quy trình đánh giá, phân hạng sản phẩm OCOP được điều chỉnh theo hướng phân định rõ trách nhiệm giữa các cấp, đồng thời thiết lập quy trình sàng lọc từ cơ sở trước khi những sản phẩm tiềm năng được đưa lên cấp Trung ương.
Hoàn thiện khâu thẩm định sản phẩm OCOP 5 sao
Theo Quyết định 3081/QĐ-BNNMT, Hội đồng OCOP cấp Trung ương do Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp làm Chủ tịch; Chánh Văn phòng Điều phối Trung ương Chương trình mục tiêu quốc gia Nguyễn Xuân Đại làm Phó Chủ tịch. Thành viên Hội đồng gồm lãnh đạo các đơn vị thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng đại diện các bộ, ngành liên quan như Bộ Công Thương, Bộ Y tế, Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch.
Cơ cấu này cho thấy việc đánh giá sản phẩm OCOP 5 sao không chỉ tập trung vào yếu tố sản xuất hay thương mại, mà còn liên quan đến nhiều nhóm tiêu chí như chất lượng, an toàn, khoa học công nghệ, giá trị văn hóa, khả năng phát triển thị trường và mức độ đóng góp vào phát triển kinh tế - xã hội khu vực nông thôn.
Văn phòng Điều phối Trung ương Chương trình mục tiêu quốc gia được giao làm cơ quan thường trực của Hội đồng. Cơ quan này có trách nhiệm bảo đảm điều kiện cơ sở vật chất, trang thiết bị và các nguồn lực cần thiết để Hội đồng hoạt động theo quy định.
Kinh phí hoạt động được bố trí từ nguồn ngân sách nhà nước thực hiện các chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2026-2035, gồm chương trình xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Quyết định có hiệu lực từ ngày 5/8/2026, đồng thời thay thế Quyết định số 816/QĐ-BNNMT ngày 14/4/2026 về việc kiện toàn Hội đồng đánh giá và phân hạng sản phẩm OCOP cấp Trung ương.
Từ cấp xã đến Trung ương - quy trình đánh giá được phân tầng
Trong cơ chế mới là hồ sơ OCOP không được chuyển trực tiếp lên Trung ương mà trải qua quá trình đánh giá, sàng lọc theo từng cấp. Trước đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã ban hành Quyết định số 2742/QĐ-BNNMT ngày 14/7/2026, công bố thủ tục hành chính mới trong lĩnh vực phát triển nông thôn đối với việc đánh giá, phân hạng sản phẩm OCOP.
Theo quy trình này, UBND cấp xã là nơi tiếp nhận hồ sơ và tổ chức đánh giá ban đầu. Thời gian thực hiện bước đánh giá ở cấp xã là 15 ngày làm việc, trước khi hồ sơ được chuyển lên cấp tỉnh. Sau vòng đánh giá cấp xã, UBND cấp tỉnh tiếp tục tổ chức đánh giá đối với sản phẩm. Chỉ những sản phẩm được đánh giá có tiềm năng đạt OCOP 5 sao mới được đề nghị gửi hồ sơ lên Bộ Nông nghiệp và Môi trường để thực hiện bước thẩm định ở cấp Trung ương. Như vậy, quy trình mới hình thành một chuỗi đánh giá theo hướng cấp xã tiếp nhận và đánh giá ban đầu - cấp tỉnh thẩm định, lựa chọn - cấp Trung ương đánh giá sản phẩm 5 sao. Cách tổ chức này được kỳ vọng giúp phân định rõ trách nhiệm của từng cấp quản lý, đồng thời hạn chế việc đưa lên Trung ương những hồ sơ chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu.
Sau khi tiếp nhận hồ sơ do UBND cấp tỉnh đề nghị, Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ tổ chức thẩm định thông qua Hội đồng OCOP cấp Trung ương. Theo quy trình được công bố, Hội đồng tổ chức đánh giá ít nhất hai đợt mỗi năm. Đợt thứ nhất được thực hiện trước ngày 30/9 đối với các hồ sơ do UBND cấp tỉnh đề nghị trước ngày 30/7. Đợt thứ hai được thực hiện trước ngày 30/3 đối với các hồ sơ được UBND cấp tỉnh đề nghị trước ngày 30/1.
Trên cơ sở kết quả thẩm định, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ xem xét quyết định công nhận và cấp giấy chứng nhận sản phẩm OCOP 5 sao, đồng thời công bố kết quả đánh giá, phân hạng. Sau khi kết quả được công bố, Bộ Nông nghiệp và Môi trường thông báo tới UBND cấp tỉnh. Cơ quan tham mưu quản lý OCOP cấp tỉnh tiếp tục thông báo kết quả tới UBND cấp xã để chính quyền cơ sở chuyển thông tin đến các chủ thể có sản phẩm được đánh giá.
Tạo thơm cơ sở để nâng chất lượng OCOP
Việc thành lập Hội đồng OCOP cấp Trung ương không đơn thuần là bước kiện toàn bộ máy đánh giá, mà còn là một mắt xích quan trọng trong quá trình chuẩn hóa hệ thống OCOP ở cấp quốc gia. Ở cấp độ 5 sao, sản phẩm không chỉ cần đáp ứng các yêu cầu về chất lượng mà còn phải thể hiện được năng lực cạnh tranh, khả năng mở rộng thị trường và giá trị đặc trưng của địa phương. Do đó, việc thẩm định ở cấp Trung ương đóng vai trò như một bước sàng lọc cuối cùng trước khi sản phẩm được công nhận ở cấp quốc gia.
Việc quy định các đợt đánh giá cụ thể trong năm cũng giúp các địa phương và chủ thể OCOP chủ động hơn trong việc hoàn thiện hồ sơ, xây dựng kế hoạch sản xuất và chuẩn bị các điều kiện cần thiết để tham gia đánh giá. Với quy trình được phân tầng từ cơ sở lên Trung ương, chương trình OCOP có thêm cơ sở để chuyển trọng tâm từ tăng số lượng sản phẩm được công nhận sang nâng cao chất lượng, tính đặc trưng và sức cạnh tranh của sản phẩm.
Đây cũng là yếu tố quan trọng để các sản phẩm OCOP, đặc biệt nhóm 5 sao, không dừng lại ở việc đạt chứng nhận mà có thể trở thành những sản phẩm hàng hóa có thương hiệu, đủ năng lực tham gia các hệ thống phân phối lớn và mở rộng thị trường trong nước cũng như quốc tế.
Minh Khuê