Cuộc đổi ngôi thị phần gay cấn trên thị trường tỷ dân
Kim ngạch xuất khẩu rau quả trong 8 tháng đầu năm đạt xấp xỉ 5,87 tỷ USD, tăng 21,8% và chạm mốc 5,8 tỷ USD sớm hơn 1 tháng so với năm 2025. Riêng tháng 8, ngành hàng tiếp tục duy trì đà thu ngoại tệ trên 1 tỷ USD tháng thứ 2 liên tiếp với 1,1 tỷ USD, nhích 1,3% so với tháng 7 và tăng 14,6% so với cùng kỳ năm trước.
Lực đẩy lớn nhất đến từ Trung Quốc khi các nhà nhập khẩu tại đây đã chi 2,16 tỷ USD gom hàng nông sản Việt Nam trong 6 tháng đầu năm, tăng 19,3%. Hiện Việt Nam giữ vững vị trí nguồn cung lớn thứ 3 cho thị trường tỷ dân, xếp sau Thái Lan với 5,08 tỷ USD và Chile với 2,28 tỷ USD. Tuy nhiên, thị phần của Việt Nam đã tăng từ 13,8% lên gần 15,8%, thu hẹp cách biệt giá trị với Chile xuống dưới 1 điểm phần trăm, tạo cơ hội cho một cuộc hoán đổi thứ hạng trong những tháng cuối năm.
Trái sầu riêng tiếp tục là động lực xuất khẩu chính khi đóng góp gần 988 triệu USD từ cả dạng tươi lẫn đông lạnh trong nửa đầu năm, tăng 43,4% và chiếm gần 50% tổng giá trị nông sản Việt bán sang Trung Quốc. Sang tháng 7, doanh thu mặt hàng này đạt 681,2 triệu USD, tăng 30,2% so với tháng 6 và tăng 81% so với cùng kỳ năm trước. Tính chung 7 tháng, sầu riêng đem về khoảng 1,77 tỷ USD, chiếm 36,7% tổng kim ngạch xuất khẩu rau quả cả nước.
Bên cạnh sầu riêng, nguồn thu còn được duy trì ổn định nhờ thanh long với 168,3 triệu USD, chuối đạt 150,3 triệu USD và mít mang về 126,6 triệu USD. Đáng chú ý, lượng dừa tươi xuất khẩu cũng tăng gần gấp 2 lần, giúp cơ cấu nông sản Việt giữ được sự đa dạng và hạn chế rủi ro phụ thuộc vào một mặt hàng đơn lẻ.
Lợi thế đường biên và thách thức từ các hàng rào kỹ thuật
Lợi thế cạnh tranh lớn nhất của rau quả Việt Nam so với các đối thủ Nam Mỹ và Đông Nam Á nằm ở vị trí địa lý sát thị trường tiêu thụ. Mạng lưới đường bộ và đường sắt liên vận giúp rút ngắn thời gian vận chuyển hàng hóa đến các chợ đầu mối Trung Quốc xuống còn vài ngày, vừa bảo đảm độ tươi ngon vừa giảm mạnh chi phí logistics so với các tuyến vận tải biển viễn dương.
Dù vậy, rào cản kỹ thuật tại cửa khẩu vẫn là thách thức lớn khi các cơ quan kiểm dịch Trung Quốc ngày càng siết chặt tiêu chuẩn an toàn thực phẩm. Trong đó, mức dư lượng kim loại nặng cadimi và chất nhuộm vàng ô là hai yếu tố bị kiểm tra gắt gao nhất. Các vùng trồng và cơ sở đóng gói buộc phải tuân thủ nghiêm ngặt danh mục phân bón, thuốc bảo vệ thực vật và ghi chép nhật ký canh tác minh bạch để tránh nguy cơ bị thu hồi mã số xuất khẩu.
Giai đoạn cuối năm mở ra triển vọng doanh thu đột phá khi các vùng trồng trọng điểm tại Đắk Lắk, Lâm Đồng và khu vực Tây Nguyên bước vào chính vụ thu hoạch trong tháng 9 và tháng 10. Thời điểm này trùng với lúc Thái Lan kết thúc vụ sầu riêng hè, tạo khoảng trống lớn trên thị trường Trung Quốc. Dự kiến, sầu riêng có thể đem về thêm từ 1,5 đến 2 tỷ USD, kết hợp cùng các dòng nông sản chế biến sâu như chanh leo, ớt, dứa và bưởi để lập mốc kỷ lục mới cho toàn ngành.
Song song với thị trường truyền thống, nông sản Việt Nam cũng đang mở rộng hiện diện tại Liên minh châu Âu. Trong 6 tháng đầu năm, trước tổng chi tiêu 23 tỷ euro của EU cho nông sản ngoài khối, kim ngạch nhập khẩu từ Việt Nam tăng gần 26%. Kết quả này đưa Việt Nam lên vị trí thứ 23 trong số các nhà cung cấp ngoại khối vào EU, nâng tỷ trọng thị phần từ 0,81% lên 1% và tạo nền tảng vững chắc cho chiến lược đa dạng hóa thị trường xuất khẩu.
Bảo An