Trong mỗi vụ cháy, nổ, lực lượng phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ luôn là những người trực tiếp đối mặt với hiểm nguy để bảo vệ tính mạng, tài sản của người dân. Cùng với sự nỗ lực của lực lượng chuyên trách, công tác tuyên truyền, tập huấn, trang bị kiến thức và kỹ năng cho cộng đồng thời gian qua được quan tâm hơn.
Phương châm “4 tại chỗ” từng bước được triển khai trong cộng đồng, lực lượng tham gia bảo vệ an ninh, trật tự ở cơ sở được hướng dẫn kỹ năng xử lý tình huống; nhiều cuộc diễn tập với các kịch bản sát thực tế cũng được tổ chức. Tuy nhiên, từ kiến thức đến hành động vẫn còn một khoảng cách cần được thu hẹp.
Điều đáng lưu ý là ở không ít nơi, việc phòng cháy, chữa cháy vẫn được nhìn nhận như nhiệm vụ của lực lượng chuyên trách, thay vì là trách nhiệm thường xuyên của mỗi gia đình, cơ sở sản xuất, kinh doanh và cộng đồng dân cư. Khi ý thức phòng ngừa chưa trở thành thói quen, những sơ suất nhỏ trong sử dụng điện, nguồn nhiệt, thiết bị sạc hoặc bảo quản hàng hóa có thể dẫn đến hậu quả lớn.
Theo số liệu được nêu trong báo cáo 6 tháng đầu năm 2026, cả nước xảy ra khoảng 1.500 vụ cháy, làm 49 người tử vong, 51 người bị thương, thiệt hại tài sản khoảng 574,45 tỷ đồng và xảy ra 9 vụ nổ. Trong khi số liệu chính thức của cả 9 tháng chưa được công bố, tại một số địa phương, tình hình vẫn cho thấy những nguy cơ cần tiếp tục được kiểm soát. Riêng Hà Nội ghi nhận 154 vụ cháy, nổ trong quý III/2026; trong đó, sự cố liên quan đến hệ thống điện và thiết bị điện vẫn là một trong những nguyên nhân đáng lưu ý.
Sau các đợt kiểm tra, rà soát hoặc điều tra nguyên nhân sự cố, nhiều bất cập trong công tác phòng cháy, chữa cháy tiếp tục được nhận diện. Đó có thể là việc chấp hành quy định tại nhà cho thuê, nhà trọ; công tác quản lý, vận hành tại chung cư; điều kiện an toàn tại chợ, kho, bãi; việc kinh doanh, lưu trữ hàng hóa dễ bắt lửa hoặc những thiếu sót trong trang bị phương tiện xử lý ban đầu.
Ở một số khu dân cư, hệ thống cấp nước phục vụ chữa cháy chưa đáp ứng yêu cầu. Thiết bị báo cháy, chữa cháy có nơi còn thiếu hoặc chưa được bảo dưỡng thường xuyên. Có thiết bị nhưng khi cần sử dụng lại không phát huy hiệu quả do hết hạn, hư hỏng hoặc thiếu nguồn nước hỗ trợ.
Đáng chú ý, sự phát triển nhanh của phương tiện sử dụng năng lượng điện đang đặt ra những yêu cầu mới đối với công tác phòng cháy, chữa cháy. Việc bố trí khu vực để ô tô, xe máy điện, tổ chức sạc và quản lý nguồn điện tại các khu dân cư, chung cư cần được tính toán bài bản hơn. Đây không chỉ là câu chuyện về hạ tầng mà còn liên quan trực tiếp đến thói quen, kỹ năng sử dụng và quản lý thiết bị của người dân.
Bên cạnh đó, việc tự ý cải tạo, lắp đặt thêm thiết bị điện, đèn chiếu sáng, hệ thống âm thanh hoặc các phụ kiện trên phương tiện giao thông cũng cần được kiểm soát chặt chẽ. Những thay đổi không bảo đảm yêu cầu kỹ thuật có thể làm gia tăng nguy cơ mất an toàn trong quá trình sử dụng.
Trong đời sống gia đình, việc sạc điện thoại, xe điện, sử dụng thiết bị điện công suất lớn hay bố trí nguồn điện trong không gian kín cũng đòi hỏi người sử dụng phải tuân thủ đúng hướng dẫn. Phòng ngừa không bắt đầu từ những điều quá lớn lao, mà từ cách mỗi người kiểm tra một ổ điện, một dây dẫn, một thiết bị sạc trước khi rời khỏi nhà.
Một vấn đề cần được nhìn nhận ở tầm dài hạn là quy hoạch phòng cháy, chữa cháy phải được đặt song hành với quy hoạch đô thị, khu dân cư, nhà ở và các công trình sản xuất, kinh doanh ngay từ đầu.
Không thể để hạ tầng phòng cháy, chữa cháy đi sau tốc độ phát triển của nhà ở và dân cư, rồi mới bổ sung từng hạng mục khi phát sinh bất cập. Những giải pháp chắp vá, thiếu đồng bộ có thể khiến việc khắc phục trở nên tốn kém, trong khi hiệu quả chưa tương xứng.
Cùng với đó, cần chuyển mạnh từ tư duy xử lý sau sự cố sang chủ động phòng ngừa. Kiểm tra, rà soát không nên chỉ dừng ở việc phát hiện và xử lý vi phạm, mà quan trọng hơn là yêu cầu các cơ sở, hộ gia đình khắc phục đến nơi đến chốn những nguy cơ đã được nhận diện.
Đặc biệt, đối với các khu nhà ở, chung cư, cơ sở kinh doanh, kho hàng và nơi tập trung đông người, cần duy trì việc kiểm tra định kỳ, bảo dưỡng hệ thống báo cháy, chữa cháy, bảo đảm lối thoát nạn và nguồn nước phục vụ ứng phó khi cần thiết.
Cháy, nổ không chỉ gây thiệt hại về tài sản. Đằng sau mỗi sự cố còn có những ảnh hưởng lâu dài đối với người bị nạn, gia đình và cộng đồng. Có những tổn thất không thể đo đếm bằng tiền và cũng không thể khắc phục chỉ bằng một quyết định xử phạt. Bởi vậy, điều quan trọng nhất vẫn là phòng ngừa.
Báo chí, chính quyền cơ sở, lực lượng chức năng và người dân cần cùng tham gia xây dựng văn hóa an toàn. Thông tin cảnh báo phải đến đúng đối tượng, đúng thời điểm và gắn với những tình huống cụ thể trong đời sống. Người dân cần được hướng dẫn không chỉ “biết quy định” mà còn biết cách xử lý và hình thành thói quen thực hiện.
Trong bối cảnh thời tiết ngày càng diễn biến bất thường, các đợt nắng nóng, khô hạn có xu hướng kéo dài, công tác phòng cháy càng cần được chủ động hơn. Mỗi loại sự cố có đặc điểm riêng, đòi hỏi phương án ứng phó phù hợp; không thể áp dụng một cách xử lý cho mọi tình huống.
Từ quy hoạch, đầu tư hạ tầng đến quản lý cơ sở, sử dụng thiết bị và ý thức của từng người dân, phòng cháy, chữa cháy phải trở thành một phần của đời sống thường nhật. Rà soát thực trạng, nhận diện nguy cơ, khắc phục những điểm chưa bảo đảm và kiểm tra việc duy trì các điều kiện an toàn cần được thực hiện thường xuyên, thực chất.
Phòng cháy hiệu quả nhất không phải là chờ sự cố xảy ra rồi mới tìm nguyên nhân, mà là nhìn thấy nguy cơ trước khi nó trở thành sự cố. Khi mỗi gia đình, cơ quan, doanh nghiệp và khu dân cư chủ động loại bỏ những nguy cơ từ đầu, những lời “giá như”, “biết thế thì…” sẽ không còn phải xuất hiện sau mỗi vụ việc.
VĂN HÙNG