Ảnh minh họa
Hỗ trợ chi phí bảo hộ nhãn hiệu, sáng chế
Ngày 28/10, Cục Pháp luật dân sự - kinh tế (Bộ Tư pháp) phối hợp với Sở Tư pháp TP.HCM tổ chức hội nghị “Tháo gỡ vướng mắc pháp lý về bảo hộ và khai thác quyền sở hữu trí tuệ trong hoạt động kinh doanh cho doanh nghiệp, hộ kinh doanh”. Hội nghị tập trung nhận diện những khó khăn trong thực tiễn, đồng thời cung cấp thông tin pháp lý và giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp chủ động bảo vệ tài sản trí tuệ trong quá trình sản xuất, kinh doanh.
Theo ông Cao Đăng Vinh, Phó Cục trưởng Cục Pháp luật dân sự - kinh tế, trong bối cảnh chuyển đổi số, tài sản sở hữu trí tuệ ngày càng đóng góp quan trọng vào giá trị doanh nghiệp và khả năng cạnh tranh trên thị trường. Tuy nhiên, nhiều doanh nghiệp, hộ kinh doanh chưa quan tâm đúng mức đến việc đăng ký bảo hộ, quản trị và khai thác các tài sản này, tiềm ẩn nguy cơ bị xâm phạm thương hiệu, thất thoát giá trị và phát sinh tranh chấp pháp lý.
Thực tế cho thấy, nhãn hiệu, sáng chế, kiểu dáng công nghiệp, phần mềm và các sản phẩm sáng tạo không chỉ là kết quả của quá trình nghiên cứu, đầu tư mà còn có thể trở thành lợi thế cạnh tranh lâu dài nếu được bảo vệ và khai thác hiệu quả. Ngược lại, việc chậm đăng ký bảo hộ hoặc thiếu cơ chế quản trị phù hợp có thể khiến doanh nghiệp gặp khó khăn khi mở rộng thị trường, chuyển giao công nghệ hay xử lý hành vi xâm phạm quyền.
Nhằm hỗ trợ doanh nghiệp giải quyết những vấn đề này, Nghị quyết số 62/2026/NQ-HĐND của HĐND TP.HCM về một số cơ chế, chính sách hỗ trợ nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ và đổi mới sáng tạo, có hiệu lực từ ngày 1/10/2026, đã quy định các mức hỗ trợ kinh phí bảo hộ tài sản trí tuệ.
Cụ thể, doanh nghiệp đủ điều kiện có thể được hỗ trợ tối đa 15 triệu đồng đối với đăng ký bảo hộ nhãn hiệu trong nước và 60 triệu đồng đối với đăng ký ở nước ngoài. Đối với sáng chế thuộc danh mục công nghệ chiến lược, mức hỗ trợ tương ứng tối đa là 80 triệu đồng trong nước và 100 triệu đồng ở nước ngoài.
Bên cạnh chi phí đăng ký bảo hộ, doanh nghiệp còn có thể được hỗ trợ một lần tối đa 200 triệu đồng để xây dựng, hoàn thiện và vận hành hệ thống quản trị tài sản trí tuệ nội bộ. Một số hoạt động ứng dụng công nghệ phục vụ phát hiện vi phạm, truy xuất nguồn gốc, chống hàng giả và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ được hỗ trợ tối đa 100% kinh phí theo quy định.
Các chính sách này mở ra thêm điều kiện để doanh nghiệp, nhất là những đơn vị có nguồn lực hạn chế, chủ động đầu tư cho công tác bảo vệ tài sản trí tuệ. Việc hỗ trợ không chỉ giúp giảm bớt chi phí ban đầu mà còn khuyến khích doanh nghiệp chuyển từ cách tiếp cận xử lý vi phạm khi đã phát sinh sang xây dựng hệ thống phòng ngừa, quản trị và khai thác tài sản trí tuệ một cách bài bản.
Theo thạc sĩ Nguyễn Thị Ngọc Nhung, Phó Trưởng phòng Quản lý Sở hữu trí tuệ và Đổi mới sáng tạo, Sở Khoa học và Công nghệ TP.HCM, báo cáo thường niên của sở cho thấy những doanh nghiệp chú trọng đăng ký bảo hộ sở hữu trí tuệ thường khai thác thương hiệu hiệu quả hơn, đạt doanh thu cao hơn so với các đơn vị chưa quan tâm đúng mức.
Điều này cho thấy bảo hộ sở hữu trí tuệ cần được nhìn nhận như một khoản đầu tư cho năng lực cạnh tranh, thay vì chỉ là thủ tục hành chính. Khi quyền sở hữu được xác lập rõ ràng, doanh nghiệp có thêm cơ sở pháp lý để phát triển thương hiệu, khai thác thương mại các sản phẩm sáng tạo và bảo vệ thành quả đầu tư trước nguy cơ bị sao chép, làm giả.
Chủ động quản trị rủi ro trong môi trường kinh doanh số
Cùng với chính sách hỗ trợ tài chính, việc nâng cao nhận thức và năng lực tuân thủ pháp luật về sở hữu trí tuệ đang trở thành yêu cầu cấp thiết đối với doanh nghiệp, hộ kinh doanh. Sự phát triển nhanh chóng của thương mại điện tử, công nghệ số và trí tuệ nhân tạo (AI) tạo thêm cơ hội đổi mới sản phẩm, nhưng đồng thời cũng làm phát sinh nhiều vấn đề pháp lý phức tạp.
Tại hội nghị, các doanh nghiệp đã nêu nhiều vướng mắc liên quan đến phí bản quyền âm nhạc, xâm phạm quyền đối với tên miền và bản quyền đối với sản phẩm do AI tạo ra. Đại diện các cơ quan chức năng trực tiếp giải đáp, đồng thời cho biết sẽ tổ chức các buổi tập huấn chuyên sâu để hỗ trợ doanh nghiệp, hộ kinh doanh nắm rõ quy định và áp dụng vào thực tiễn.
Đối với vấn đề quyền tác giả của sản phẩm do AI tạo ra, ông Trần Giang Khuê, Trưởng Văn phòng đại diện Cục Sở hữu trí tuệ tại TP.HCM (Bộ Khoa học và Công nghệ), cho biết sản phẩm hoàn toàn do AI tạo ra thường không được bảo hộ quyền tác giả nếu thiếu yếu tố sáng tạo trực tiếp của con người.
Theo đó, doanh nghiệp cần xem xét đầy đủ các yếu tố trong quá trình sử dụng AI, từ dữ liệu đầu vào, câu lệnh (prompt), công cụ ứng dụng đến sản phẩm đầu ra. Việc sử dụng dữ liệu có bản quyền để huấn luyện AI cũng như khai thác các công cụ AI miễn phí hoặc trả phí đều phải tuân thủ quy định pháp luật và điều khoản sử dụng tương ứng.
Vấn đề này đặt ra yêu cầu doanh nghiệp cần chủ động xây dựng quy trình kiểm soát quyền sở hữu trí tuệ trong hoạt động sáng tạo và ứng dụng công nghệ. Việc kiểm tra nguồn dữ liệu, xác định quyền sử dụng nội dung, lưu trữ thông tin về quá trình sáng tạo và rà soát điều khoản cấp phép có thể giúp hạn chế nguy cơ tranh chấp, đặc biệt khi sản phẩm được đưa vào kinh doanh hoặc sử dụng trên thị trường quốc tế.
Bên cạnh đó, công tác quản trị tài sản trí tuệ cần được gắn với chiến lược phát triển sản phẩm, xây dựng thương hiệu và chuyển đổi số của doanh nghiệp. Các đơn vị không chỉ cần đăng ký bảo hộ mà còn phải thường xuyên theo dõi nguy cơ xâm phạm, quản lý quyền sử dụng, kiểm soát hoạt động cấp phép và có phương án xử lý khi quyền lợi hợp pháp bị ảnh hưởng.
Đối với hộ kinh doanh và doanh nghiệp nhỏ, việc tiếp cận thông tin pháp luật, tư vấn chuyên môn và các chính sách hỗ trợ của Thành phố có ý nghĩa quan trọng trong việc giảm thiểu rủi ro, tiết kiệm chi phí và nâng cao khả năng phát triển bền vững.
Trong bối cảnh TP.HCM thúc đẩy khoa học – công nghệ và đổi mới sáng tạo trở thành động lực tăng trưởng, hỗ trợ doanh nghiệp bảo hộ tài sản trí tuệ không chỉ mang ý nghĩa bảo vệ quyền lợi hợp pháp của từng chủ thể mà còn góp phần xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, khuyến khích sáng tạo và nâng cao giá trị sản phẩm Việt Nam. Khi tài sản trí tuệ được quản trị và khai thác hiệu quả, doanh nghiệp sẽ có thêm nền tảng để mở rộng thị trường, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị và nâng cao sức cạnh tranh trong nền kinh tế số.
Bạch Dương