Sở Công Thương TP.Hồ Chí Minh tổ chức chương trình thúc đẩy xuất nhập khẩu và chuỗi cung ứng Thành phố
Thị trường xuất khẩu đang mở rộng nhưng “luật chơi” cũng ngày càng khắt khe. Thuế quan, dù vẫn là yếu tố quan trọng, đang dần được đặt cạnh những yêu cầu mới về phát triển xanh, truy xuất nguồn gốc, minh bạch dữ liệu phát thải và tiêu chuẩn sản xuất. Với một trung tâm kinh tế có vai trò lớn trong hoạt động thương mại quốc tế như TP.Hồ Chí Minh, câu chuyện thúc đẩy xuất nhập khẩu vì thế không thể chỉ dừng ở việc tìm thêm thị trường, mà phải bắt đầu từ năng lực cạnh tranh của từng doanh nghiệp và hiệu quả của cả chuỗi cung ứng.
Chiều 21/9, Sở Công Thương TP.Hồ Chí Minh tổ chức chương trình thúc đẩy xuất nhập khẩu và chuỗi cung ứng Thành phố, với sự tham dự của Phó Chủ tịch Thường trực UBND TP.Hồ Chí Minh Nguyễn Lộc Hà cùng đại diện các cơ quan Trung ương, sở, ngành, hiệp hội, hội ngành hàng, cơ quan xúc tiến thương mại và cộng đồng doanh nghiệp.
Điều đáng chú ý không nằm ở một cuộc trao đổi mang tính thủ tục, mà ở yêu cầu chuyển các định hướng về xuất nhập khẩu, logistics thành những giải pháp có khả năng tác động trực tiếp đến chi phí, thị trường và năng lực sản xuất của doanh nghiệp.
Không thể chỉ tăng kim ngạch, phải tăng giá trị trong từng sản phẩm
Trong 8 tháng đầu năm 2026, kim ngạch xuất khẩu của TP.Hồ Chí Minh đạt 65,83 tỷ USD, tăng 7,82%; nhập khẩu đạt 72,69 tỷ USD, tăng 11,86%. Thành phố tiếp tục giữ vai trò đầu tàu điều phối hoạt động thương mại, đóng góp khoảng 18% tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của cả nước.
Những con số này cho thấy quy mô thương mại vẫn duy trì đà tăng trưởng. Nhưng phía sau mức tăng kim ngạch là yêu cầu lớn hơn: làm thế nào để doanh nghiệp Thành phố tạo ra nhiều giá trị hơn trong mỗi đơn hàng, nâng tỷ lệ tham gia vào các công đoạn có giá trị gia tăng cao hơn và giảm sự phụ thuộc vào những lợi thế ngày càng dễ bị thay thế.
Phó Chủ tịch Thường trực UBND TP.Hồ Chí Minh Nguyễn Lộc Hà cho rằng phát triển xuất nhập khẩu gắn với dịch vụ logistics và nâng cao năng lực tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu không chỉ là nhiệm vụ riêng của ngành Công Thương hay cộng đồng doanh nghiệp. Đây còn là một trong những yếu tố quan trọng để nâng sức cạnh tranh và tạo động lực tăng trưởng cho Thành phố.
Theo định hướng này, hỗ trợ doanh nghiệp xuất khẩu cần chuyển mạnh từ cung cấp thông tin đơn thuần sang hỗ trợ thực chất hơn về thị trường, tiêu chuẩn kỹ thuật, điều kiện tiếp cận thị trường và yêu cầu của từng đối tác. Cùng với đó là nâng chất lượng sản phẩm, xây dựng thương hiệu, cải thiện năng lực sản xuất và khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế.
Thành phố thời gian qua đã triển khai Kế hoạch hành động thực hiện Chiến lược xuất nhập khẩu hàng hóa đến năm 2030, đồng thời xây dựng các giải pháp thực hiện Chiến lược phát triển dịch vụ logistics. Đây là nền tảng để chuyển những định hướng dài hạn thành chương trình hành động cụ thể trong giai đoạn mới.
Kế hoạch hành động thực hiện Chiến lược xuất nhập khẩu hàng hóa cũng được đặt trong yêu cầu duy trì đà tăng trưởng trong những tháng cuối năm 2026 và giai đoạn 2026-2030. Trọng tâm là nâng giá trị gia tăng nội địa, hỗ trợ doanh nghiệp làm chủ công nghệ, nâng năng lực thiết kế sản phẩm và đa dạng hóa thị trường.
Đa dạng hóa thị trường cũng đồng nghĩa với giảm mức độ phụ thuộc vào một số thị trường truyền thống. Trong bối cảnh các nền kinh tế ngày càng sử dụng tiêu chuẩn kỹ thuật, môi trường và nguồn gốc sản phẩm như những công cụ định hình thương mại, khả năng đáp ứng chuẩn mực quốc tế sẽ trở thành một phần trực tiếp của năng lực cạnh tranh.
Đại diện Bộ Công Thương lưu ý, các quy định như Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) hay Quy định chống mất rừng (EUDR) của Liên minh châu Âu đang cho thấy sự thay đổi nhanh chóng của “luật chơi” thương mại toàn cầu. Ưu đãi thuế quan từ các FTA vì vậy không còn là điều kiện duy nhất quyết định khả năng tiếp cận thị trường.
Doanh nghiệp muốn đi xa hơn trong chuỗi giá trị phải từng bước nâng cấp hệ thống nhà cung ứng, minh bạch hóa dữ liệu phát thải và chứng minh nguồn gốc xuất xứ. Đây không còn là câu chuyện chuẩn bị cho tương lai mà đang trở thành yêu cầu trực tiếp đối với hoạt động xuất khẩu.
Logistics phải trở thành lợi thế cạnh tranh thay vì là khoản chi phí
Nếu chất lượng hàng hóa quyết định khả năng bước vào thị trường thì logistics lại tác động trực tiếp đến khả năng cạnh tranh về giá và tốc độ giao hàng. Vì vậy, giảm chi phí logistics không chỉ là bài toán của các doanh nghiệp vận tải, kho bãi hay cảng biển, mà liên quan đến toàn bộ hệ sinh thái sản xuất - xuất nhập khẩu của Thành phố.
TP.Hồ Chí Minh đã xác định 57 nhiệm vụ, đề án trọng tâm thuộc 9 nhóm giải pháp trong Kế hoạch hành động thực hiện Chiến lược phát triển dịch vụ logistics giai đoạn 2025-2035, tầm nhìn đến năm 2050. Trong đó, hạ tầng logistics được xác định là một trong những nhóm đột phá với 11 nhiệm vụ chiến lược.
Một hướng đi đáng chú ý là tái cấu trúc không gian logistics theo mô hình 3 lớp chức năng gồm logistics quốc tế - vùng, logistics trung chuyển - phân phối và logistics đô thị hiện đại. Cách tiếp cận này hướng tới việc tổ chức lại dòng lưu chuyển hàng hóa phù hợp hơn với quy mô sản xuất, mạng lưới cảng và nhu cầu phân phối của một đô thị lớn.
Nhưng hạ tầng chỉ là một phần của bài toán. Thành phố cũng đặt yêu cầu tăng cường kết nối đa phương thức, liên kết vùng, thúc đẩy chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, nâng chất lượng nguồn nhân lực và năng lực của doanh nghiệp logistics.
Mục tiêu cuối cùng là rút ngắn hành trình hàng hóa, hạn chế các khâu trung gian không cần thiết, tăng hiệu quả lưu thông và kéo giảm chi phí. Khi đó, lợi ích không chỉ thuộc về ngành logistics mà được chuyển thành năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp sản xuất và xuất nhập khẩu.
Để chính sách thực sự đi vào đời sống doanh nghiệp, một yêu cầu khác được đặt ra là thay đổi cách xử lý các vướng mắc. Theo Phó Chủ tịch Thường trực UBND TP.Hồ Chí Minh Nguyễn Lộc Hà, doanh nghiệp phải được xem là trung tâm trong quá trình triển khai chính sách; những khó khăn, kiến nghị cần được xử lý theo hướng rõ cơ quan, rõ trách nhiệm, rõ thời hạn và rõ kết quả.
Những vấn đề thuộc thẩm quyền Thành phố cần được tập trung giải quyết; những nội dung vượt thẩm quyền phải được tổng hợp, kiến nghị Trung ương kịp thời. Sau chương trình, các cơ quan liên quan được yêu cầu tiếp tục rà soát, phân loại kiến nghị để xác định vấn đề có thể xử lý ngay, nội dung cần phối hợp liên ngành và những vấn đề cần kiến nghị cơ quan Trung ương.
Đây cũng là cách để khoảng cách giữa chính sách và thực tiễn được thu hẹp, thay vì để những vướng mắc của doanh nghiệp kéo dài qua nhiều vòng trao đổi.
Cùng với các định hướng trên, Sở Công Thương TP.Hồ Chí Minh và Hiệp hội Logistics và Cảng biển TP.Hồ Chí Minh đã ký thỏa thuận hợp tác. Cơ chế phối hợp này hướng đến tăng liên kết giữa cơ quan quản lý và tổ chức đại diện doanh nghiệp, qua đó góp phần tối ưu hóa hạ tầng logistics và chuỗi cung ứng trên địa bàn.
Với TP.Hồ Chí Minh, dư địa tăng trưởng xuất nhập khẩu trong giai đoạn tới sẽ không chỉ được đo bằng số lượng hàng hóa đi qua cảng hay mức tăng kim ngạch. Quan trọng hơn là phần giá trị mà doanh nghiệp Thành phố giữ lại trong chuỗi, khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn mới và mức độ hiệu quả của hệ thống logistics.
Khi thương mại toàn cầu chuyển nhanh từ cạnh tranh bằng giá sang cạnh tranh bằng chất lượng, công nghệ, dữ liệu, phát thải và khả năng truy xuất, việc nâng cấp chuỗi cung ứng cũng chính là nâng cấp năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Đây sẽ là một trong những điều kiện để TP.Hồ Chí Minh không chỉ giữ vai trò đầu mối thương mại lớn, mà còn tiến sâu hơn vào những công đoạn có giá trị cao của chuỗi cung ứng khu vực và toàn cầu.
Việt Hùng – Bạch Dương