TP.Hồ Chí Minh: Đưa đổi mới sáng tạo thành năng lực phát triển

Đổi mới sáng tạo phải giải được bài toán thực tiễn

Hướng tới Ngày hội Đổi mới sáng tạo quốc gia năm 2026, chiều 30/9 vừa qua, Sở Khoa học và Công nghệ TP.Hồ Chí Minh phát động I-Star 2026 và Cuộc thi sáng tác biểu trưng nhận diện thương hiệu “Đại học Khởi nghiệp TP.Hồ Chí Minh”.

Ý nghĩa của những hoạt động này không chỉ nằm ở một giải thưởng hay một cuộc thi. Đằng sau đó là câu chuyện lớn hơn về cách một đô thị đang tìm kiếm những động lực tăng trưởng mới trong một giai đoạn mà khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số ngày càng trở thành yếu tố quan trọng đối với năng lực cạnh tranh.

Trong một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, ý tưởng là điểm khởi đầu nhưng không phải đích đến. Một sáng kiến chỉ thực sự tạo ra giá trị khi có thể được kiểm chứng, có nguồn lực để phát triển, được thử nghiệm trong môi trường thực tế và có khả năng ứng dụng, nhân rộng.

Đây cũng là khoảng cách mà nhiều hệ sinh thái đổi mới sáng tạo phải giải quyết: một bên là nguồn tri thức, công nghệ và ý tưởng; bên kia là những nhu cầu cụ thể của đời sống và nền kinh tế. Giữa hai bên cần có cơ chế kết nối đủ hiệu quả để biến tri thức thành sản phẩm, công nghệ thành giải pháp và sáng kiến thành giá trị kinh tế - xã hội.

Từ góc nhìn đó, TP.Hồ Chí Minh đang đặt ra yêu cầu cao hơn đối với đổi mới sáng tạo: không chỉ có thêm bao nhiêu ý tưởng, mà bao nhiêu ý tưởng được đưa vào thử nghiệm; bao nhiêu giải pháp được ứng dụng và bao nhiêu giá trị mới được tạo ra cho người dân, doanh nghiệp và Thành phố.

Phó Chủ tịch UBND TP.Hồ Chí Minh Trương Minh Huy Vũ nhấn mạnh, Thành phố xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là những động lực quan trọng cho phát triển trong giai đoạn mới. Theo đó, hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo tiếp tục được xây dựng theo hướng mở, liên kết và chia sẻ nguồn lực, với sự tham gia của Nhà nước, trường đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp, nhà đầu tư, các tổ chức hỗ trợ và đối tác quốc tế.

Điều đáng chú ý là đổi mới sáng tạo không được giới hạn trong các doanh nghiệp công nghệ hay startup. Những sáng kiến có giá trị có thể xuất phát từ trường đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp, cơ quan quản lý và cộng đồng.

Với một đô thị lớn như TP.Hồ Chí Minh, những bài toán về giao thông, môi trường, y tế, giáo dục, quản lý đô thị, sản xuất, thương mại, dịch vụ công hay chuyển đổi số chính là những “đầu bài” thực tiễn cho đổi mới sáng tạo.

Nếu những vấn đề đó được nhận diện rõ từ cơ sở, được kết nối với các nguồn lực phù hợp và có không gian để thử nghiệm, đổi mới sáng tạo sẽ không còn là một khái niệm mang tính phong trào. Nó trở thành một phương thức giải quyết công việc, nâng cao hiệu quả quản trị và cải thiện chất lượng cuộc sống.

Đây cũng là lý do Thành phố đặt yêu cầu đưa đổi mới sáng tạo đến gần hơn với phường, xã, đặc khu – nơi trực tiếp phát sinh nhiều vấn đề cần giải quyết. Khi chính quyền trở thành bên đặt bài toán, doanh nghiệp, nhà khoa học, trường đại học và cộng đồng sáng tạo có thêm cơ hội cùng tham gia giải quyết những nhu cầu thực tế.

I-Star và đại học khởi nghiệp củng cố hệ sinh thái đổi mới

Trong định hướng đó, I-Star 2026 không chỉ là hoạt động tôn vinh những điển hình đổi mới sáng tạo, mà còn góp phần nhận diện những mô hình, giải pháp đã tạo ra giá trị thực tế và có khả năng lan tỏa.

Giải thưởng do UBND TP.Hồ Chí Minh chủ trì, hướng tới 4 nhóm đối tượng gồm doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo, giải pháp đổi mới sáng tạo, tác phẩm truyền thông và tổ chức, cá nhân có đóng góp tích cực. Ban tổ chức dự kiến trao tối đa 12 giải thưởng, gồm 3 giải đồng hạng cho mỗi nhóm. Hồ sơ được tiếp nhận đến 17 giờ ngày 31/10/2026.

Giá trị của I-Star không chỉ nằm ở việc tìm kiếm những cái tên để tôn vinh. Quan trọng hơn, giải thưởng góp phần định hình một cách nhìn về đổi mới sáng tạo: sáng tạo phải gắn với nhu cầu thực tiễn, có khả năng ứng dụng và tạo ra tác động cụ thể.

Cùng với I-Star, Cuộc thi sáng tác biểu trưng nhận diện thương hiệu “Đại học Khởi nghiệp TP.Hồ Chí Minh” mở ra một hướng đi ở tầng nền tảng: xây dựng môi trường để hình thành nguồn nhân lực và tri thức cho hệ sinh thái đổi mới sáng tạo trong dài hạn.

Theo định hướng phát triển hệ thống đổi mới sáng tạo của Thành phố giai đoạn 2026 - 2030, mô hình đại học khởi nghiệp sẽ được thúc đẩy thí điểm tại các cơ sở giáo dục đại học trên địa bàn.

Đại học khởi nghiệp không chỉ được hiểu là nơi tạo ra doanh nghiệp mới. Cốt lõi của mô hình này là xây dựng môi trường khuyến khích tư duy sáng tạo, năng lực giải quyết vấn đề, phát triển công nghệ, kết nối doanh nghiệp và chuyển hóa tri thức thành giá trị cho xã hội.

Đây là yêu cầu có ý nghĩa lâu dài. Một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo không thể chỉ dựa vào startup hay doanh nghiệp công nghệ, mà cần nền tảng tri thức, nguồn nhân lực có năng lực sáng tạo, các cơ sở nghiên cứu có khả năng tạo công nghệ và cơ chế đưa kết quả nghiên cứu ra thị trường. Bởi vậy, nếu I-Star góp phần nhận diện và lan tỏa những giá trị đổi mới đang được tạo ra, thì “Đại học Khởi nghiệp” hướng tới tạo nguồn lực cho những giá trị mới trong tương lai.

Điểm cốt lõi trong định hướng này không nằm ở việc Thành phố có thêm bao nhiêu chương trình, giải thưởng hay mô hình hỗ trợ. Thước đo quan trọng hơn là đổi mới sáng tạo có trở thành một phần trong cách Thành phố giải quyết các vấn đề phát triển hay không.

Một đô thị đổi mới không chỉ là nơi có nhiều ý tưởng mới, mà phải là nơi biết phát hiện vấn đề, huy động tri thức để giải quyết vấn đề, tạo không gian cho thử nghiệm và nhân rộng những giải pháp chứng minh được hiệu quả.

Từ đó, việc phát động I-Star 2026 và thúc đẩy mô hình đại học khởi nghiệp là hai hợp phần trong cùng một định hướng: vừa ghi nhận những giá trị đổi mới đang hiện hữu, vừa xây dựng nền tảng tri thức, nhân lực và văn hóa cho các chu kỳ đổi mới tiếp theo.

Để đổi mới sáng tạo thực sự trở thành động lực phát triển, TP.Hồ Chí Minh cần tiếp tục rút ngắn khoảng cách giữa ý tưởng và ứng dụng, giữa nghiên cứu và thị trường, giữa chính sách và thực tiễn. Những bài toán của Thành phố cần được mở ra như những “đề bài” để doanh nghiệp, nhà khoa học, trường đại học và cộng đồng sáng tạo cùng tham gia giải quyết.

Khi đó, đổi mới sáng tạo sẽ không còn được đo bằng số lượng ý tưởng được tạo ra, mà bằng những vấn đề được giải quyết, những giá trị mới được hình thành và những thay đổi cụ thể trong đời sống. Đó mới là lúc đổi mới sáng tạo thực sự đi vào cuộc sống và trở thành một năng lực phát triển của TP.Hồ Chí Minh.

Bạch Dương