Ông Trần Hữu Linh, Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) phát biểu tại Tọa đàm.
Tọa đàm "Truy xuất nguồn gốc - Lá chắn bảo vệ doanh nghiệp và người tiêu dùng" diễn ra trong bối cảnh Bộ Công Thương đang lấy ý kiến đối với dự thảo Thông tư quy định về truy xuất nguồn gốc đối với một số nhóm hàng hóa thuộc phạm vi quản lý của Bộ, vấn đề minh bạch nguồn gốc sản phẩm và nâng cao trách nhiệm của doanh nghiệp đang nhận được sự quan tâm đặc biệt từ dư luận, cộng đồng doanh nghiệp và người tiêu dùng.
Dự thảo Thông tư được xây dựng nhằm triển khai Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa số 78/2025/QH15 (sửa đổi, bổ sung Luật số 05/2007/QH12) và được cụ thể hóa tại Nghị định số 37 quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật. Theo đó, các mặt hàng thuộc danh mục có mức độ rủi ro cao sẽ bắt buộc thực hiện truy xuất nguồn gốc; đối với các sản phẩm, hàng hóa không thuộc nhóm rủi ro cao, doanh nghiệp được khuyến khích tự nguyện áp dụng.
Không chỉ dừng lại ở góc độ chính sách, chương trình còn ghi nhận những kinh nghiệm thực tiễn từ các doanh nghiệp tiên phong áp dụng truy xuất nguồn gốc từ sớm. Những mô hình này được kỳ vọng sẽ góp phần tháo gỡ băn khoăn cho doanh nghiệp, đồng thời cung cấp thêm góc nhìn thực tiễn cho cơ quan quản lý trong quá trình hoàn thiện cơ chế, chính sách, hướng tới mục tiêu minh bạch hóa thị trường, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam.
Phát biểu mở đầu tọa đàm, ông Trần Hữu Linh, cho biết truy xuất nguồn gốc hiện mang tính thời sự cao trong bối cảnh pháp luật ngày càng đặt ra yêu cầu chặt chẽ về minh bạch nguồn gốc hàng hóa, cùng với sức ép hội nhập kinh tế trong nước và quốc tế.
Phó Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Phân bón Bình Điền Phan Văn Tâm chia sẻ.
Truy xuất nguồn gốc chính là nhu cầu tự quản trị của doanh nghiệp. Doanh nghiệp muốn quản lý sản phẩm tốt hơn, muốn thị trường minh bạch hơn thì phải triển khai truy xuất nguồn gốc. Hiện nay, nhiều doanh nghiệp đã ứng dụng mã QR để quản lý sản phẩm, dù có những mặt hàng đặc thù không thể dán tem hay mã nhận diện trực tiếp.
Tuy nhiên, xu hướng chung là doanh nghiệp sẽ phải từng bước thích ứng với yêu cầu truy xuất ngày càng cao của thị trường. Trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng khắt khe, theo tôi, truy xuất nguồn gốc đang dần trở thành yêu cầu bắt buộc thay vì chỉ dừng ở mức khuyến khích.
Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa sửa đổi sẽ có hiệu lực từ ngày 1/7 tới, trong đó đặt ra nhiều yêu cầu mới liên quan đến minh bạch nguồn gốc hàng hóa. Bên cạnh đó, tình trạng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, hàng giả, hàng nhái cũng đặt ra yêu cầu cấp thiết phải ứng dụng công nghệ vào hoạt động truy xuất nguồn gốc.
Theo ông Linh, thực tế đang xuất hiện tình trạng một số doanh nghiệp triển khai truy xuất nguồn gốc theo phong trào, làm mang tính hình thức thay vì đầu tư bài bản và xác thực dữ liệu thực sự. Vì vậy, điều quan trọng là phải thúc đẩy doanh nghiệp “làm thật”, minh bạch thật để bảo vệ niềm tin thị trường.
Trong khi đó, ông Hoàng Vững, Tổng biên tập Tạp chí Tiếp thị & Gia đình cho rằng tọa đàm diễn ra đúng thời điểm khi truy xuất nguồn gốc đang trở thành mối quan tâm lớn của cả doanh nghiệp lẫn người tiêu dùng. Đặc biệt, sự kiện diễn ra trong bối cảnh nhiều chính sách liên quan đến hậu kiểm, minh bạch thị trường và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng đang được thúc đẩy.
Theo ông Hoàng Vững, để một chính sách thực sự đi vào thực tiễn cần sự đồng hành từ nhiều phía, từ cơ quan quản lý, doanh nghiệp, đơn vị công nghệ cho tới chính người tiêu dùng.
Ông dẫn số liệu cho biết hệ thống truy xuất nguồn gốc quốc gia sau hơn một tháng vận hành đã ghi nhận hơn 1 triệu mã được đưa lên hệ thống, cho thấy nhu cầu và mức độ quan tâm ngày càng lớn của thị trường đối với hoạt động này.
“Thông tin sản phẩm càng minh bạch thì người tiêu dùng càng được bảo vệ, đồng thời doanh nghiệp làm ăn bài bản cũng được hưởng lợi khi xây dựng được niềm tin với thị trường”, ông nhấn mạnh.
Toàn cảnh Tọa đàm “Truy xuất nguồn gốc - lá chắn bảo vệ doanh nghiệp và người tiêu dùng”.
Tại phiên thảo luận đầu tiên với chủ đề “Nếu không làm truy xuất nguồn gốc, ai là người thiệt thòi đầu tiên?”, câu chuyện truy xuất nguồn gốc được nhìn nhận không chỉ dưới góc độ công nghệ hay quy định quản lý, mà còn là bài toán niềm tin của thị trường và trách nhiệm của doanh nghiệp đối với người tiêu dùng.
Ở góc độ doanh nghiệp, ông Ngô Văn Tâm, đại diện Phân bón Bình Điền, cho rằng truy xuất nguồn gốc thực tế không phải câu chuyện mới xuất hiện gần đây mà đã được nhiều doanh nghiệp triển khai từ lâu với các mức độ khác nhau. Theo ông, vấn đề quan trọng nằm ở việc doanh nghiệp thực hiện tới đâu và làm thực chất như thế nào.
Đại diện Phân bón Bình Điền cho biết quá trình triển khai trên thực tế vẫn gặp nhiều rào cản, đặc biệt với nhóm khách hàng nông dân khi nhiều người chưa sử dụng smartphone để quét mã QR. Vì vậy, doanh nghiệp này đang thử nghiệm thêm các phương thức mới, trong đó có ứng dụng công nghệ blockchain nhằm nâng cao khả năng xác thực và truy xuất thông tin sản phẩm trong thời gian tới.
Đại diện Công ty Cheekee, một công ty công nghệ, cho rằng điều quan trọng không chỉ nằm ở việc sản phẩm có mã QR hay không, mà là dữ liệu phía sau mã đó có đáng tin cậy hay không.
Theo đại diện doanh nghiệp công nghệ này, mỗi sản phẩm cần được định danh như một “căn cước công dân”, từ đó toàn bộ dữ liệu liên quan tới sản phẩm sẽ được xác thực và quản lý xuyên suốt chuỗi cung ứng. Không chỉ phục vụ chống hàng giả, việc định danh còn giúp bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ và tăng tính minh bạch cho thị trường.
Toạ đàm “Truy xuất nguồn gốc - Lá chắn bảo vệ doanh nghiệp và người tiêu dùng” được kỳ vọng sẽ trở thành diễn đàn kết nối giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp và người tiêu dùng. Chương trình hướng tới mục tiêu thúc đẩy minh bạch thị trường và nâng cao trách nhiệm của doanh nghiệp trong quản lý chất lượng hàng hóa.
PV