Sự thay đổi cấu trúc từ khối doanh nghiệp tư nhân đầu ngành
Thị trường chứng khoán đang ghi nhận những tín hiệu thay đổi về cơ cấu hàng hóa niêm yết với sự xuất hiện của các kế hoạch chào bán cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) từ khối kinh tế tư nhân. Khác với giai đoạn 2016 - 2019 khi hoạt động IPO chủ yếu gắn liền với tiến trình cổ phần hóa và thoái vốn tại các doanh nghiệp nhà nước, làn sóng hiện nay được thúc đẩy nhiều hơn bởi các tập đoàn tư nhân quy mô lớn. Việc các đơn vị có năng lực cạnh tranh và nền tảng quản trị hiện đại thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau như bán lẻ, công nghệ, công nghiệp và truyền thông chuẩn bị lên sàn được kỳ vọng sẽ làm tăng tính đa dạng cho danh mục niêm yết, giảm bớt tỷ trọng phụ thuộc lớn vào nhóm ngành ngân hàng và bất động sản vốn chiếm ưu thế về vốn hóa trong nhiều năm qua.
Nhiều tổ chức nghiên cứu và định chế tài chính đưa ra dự báo tổng giá trị các thương vụ IPO tại Việt Nam có thể đạt khoảng 50 tỷ USD trong giai đoạn 2026 - 2028. Trên thực tế, thị trường đã ghi nhận những động thái chuẩn bị từ các doanh nghiệp lớn. Hệ thống bán lẻ Điện máy Xanh đã công bố phương án chào bán cổ phiếu ra công chúng, tạo hiệu ứng lan tỏa cho các thương hiệu khác trong các lộ trình chuẩn bị niêm yết hoặc lên sàn như Highlands Coffee, chuỗi nhà thuốc Long Châu, Viettel IDC, DatVietVAC, VNG hay MISA. Sự tăng trưởng về quy mô và thanh khoản của thị trường chứng khoán so với thập kỷ trước được xem là điều kiện thuận lợi hỗ trợ năng lực hấp thụ các thương vụ gọi vốn quy mô lớn này.
Triển vọng nâng hạng thị trường và lực hút đối với dòng vốn quốc tế
Giai đoạn hiện nay được đánh giá là thời điểm thích hợp để các doanh nghiệp cơ cấu lại nguồn vốn và thực hiện các kế hoạch IPO nhờ vào tiến trình cải thiện thể chế và triển vọng nâng hạng thị trường. Khi Việt Nam hoàn thiện các tiêu chí kỹ thuật để dịch chuyển từ thị trường cận biên lên thị trường mới nổi, dòng vốn từ các quỹ đầu tư quốc tế mô phỏng bộ chỉ số có thể đạt từ 1 tỷ USD đến 1,5 tỷ USD ngay trong giai đoạn đầu tiên. Quy mô dòng vốn này được dự báo sẽ tiếp tục mở rộng trong các năm tiếp theo khi các rào cản về thủ tục thanh toán và tỷ lệ sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài được tháo gỡ đồng bộ.
Nhu cầu tiếp cận dòng vốn ngoại và tối ưu hóa giá trị tài sản là động lực thúc đẩy các doanh nghiệp tư nhân chủ động chuẩn hóa quy trình vận hành và minh bạch hóa thông tin theo các tiêu chuẩn niêm yết. Hoạt động này mang lại lợi ích kép khi vừa giúp doanh nghiệp đa dạng hóa kênh huy động vốn dài hạn, vừa trực tiếp bổ sung nguồn sản phẩm chất lượng cao cho sàn giao dịch. Đây là mối quan hệ tương hỗ: một thị trường có hạ tầng pháp lý minh bạch và thanh khoản lớn sẽ thu hút được các tổ chức tài chính lớn, đồng thời tạo điều kiện để các doanh nghiệp định giá cổ phiếu một cách sát thực nhất.
Yếu tố sàng lọc và các tiêu chí định giá thương vụ thực tế
Đối với cộng đồng đầu tư, hiệu quả của một thương vụ IPO thường được định lượng dựa trên ba yếu tố cơ bản: sức mạnh của hệ sinh thái doanh nghiệp, tiềm năng tăng trưởng của ngành nghề kinh doanh và mức độ hợp lý của định giá tài sản khi chào bán. Theo các tiêu chí này, nhóm ngành truyền thông và giải trí đang nhận được sự quan tâm do dư địa phát triển tại thị trường quy mô gần 100 triệu dân còn lớn, tạo lợi thế cho các đơn vị đầu ngành như DatVietVAC. Tương tự, khối doanh nghiệp phụ trợ tài chính như Công ty Chứng khoán LPBank cũng có tiềm năng hưởng lợi trực tiếp từ xu hướng gia tăng thanh khoản hệ thống khi thị trường chứng khoán được nâng hạng. Ngoài ra, các kế hoạch niêm yết trong tương lai của các doanh nghiệp viễn thông lớn như VNPT hay MobiFone cũng là những đầu mục được các quỹ đầu tư dài hạn theo dõi.
Ở phân khúc tiêu dùng và dịch vụ, kế hoạch IPO của Highlands Coffee được kỳ vọng sẽ bổ sung một lựa chọn mới cho danh mục đầu tư khi sàn chứng khoán hiện tại còn thiếu vắng các đại diện lớn thuộc ngành F&B. Với hệ thống cửa hàng có độ phủ rộng, thương vụ này sẽ là thước đo thực tế cho năng lực thương mại hóa dịch vụ nội địa. Ở một khía cạnh khác, việc một doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) quy mô lớn như C.P Việt Nam cân nhắc phương án niêm yết tại sàn giao dịch trong nước sẽ tạo tiền đề để các tập đoàn đa quốc gia khác đại chúng hóa nguồn vốn tại chỗ, góp phần quốc tế hóa cấu trúc thị trường. Tuy nhiên, một khuyến nghị thực tế đối với các nhà đầu tư cá nhân là cần phân tích kỹ biên độ vốn hóa và rủi ro định giá quá cao trong các phiên chào bán ban đầu, nhằm bảo toàn hiệu quả đầu tư tại thị trường thứ cấp.
Bảo An