Hệ lụy “tin dùng”, thiếu kiểm chứng
Trong bối cảnh AI phát triển mạnh mẽ và ngày càng tác động sâu rộng tới đời sống xã hội, bên cạnh những cơ hội lớn cũng xuất hiện nhiều hệ lụy đáng lưu ý. Việc lợi dụng AI để tạo ra nội dung giả mạo, lan truyền thông tin thiếu kiểm chứng, bóp méo bản chất sự việc hay dẫn dắt dư luận đang đặt ra nhiều thử thách đối với môi trường thông tin lành mạnh và nhiệm vụ bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong thời đại số.
Sự bùng nổ thông tin trên không gian mạng đang mang đến nhiều thách thức trong nhiệm vụ bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng (ảnh minh họa).
Theo nhiều chuyên gia công nghệ và truyền thông, sự phát triển mạnh mẽ của AI đang mở ra nhiều cơ hội cho đời sống xã hội, song cũng đặt ra không ít thách thức trong việc kiểm chứng thông tin trên không gian mạng. Sundar Pichai từng nhận định rằng AI là một trong những công nghệ có sức ảnh hưởng lớn nhất đối với nhân loại, đồng thời nhấn mạnh việc sử dụng AI cần đi kèm trách nhiệm và các chuẩn mực kiểm soát phù hợp. Trong khi đó, Elon Musk cũng nhiều lần cảnh báo về nguy cơ công nghệ bị lạm dụng để tạo ra thông tin sai lệch, gây tác động tiêu cực tới xã hội nếu thiếu cơ chế quản lý và nhận diện hiệu quả.
Thực tế hiện nay cho thấy công nghệ AI và Deepfake đang bị lợi dụng để tạo ra hình ảnh, video, giọng nói giả với mức độ tinh vi ngày càng cao, khiến việc phân biệt thật – giả trở nên khó khăn hơn. Một số nội dung bị cắt ghép, chỉnh sửa hoặc lồng ghép chi tiết thiếu kiểm chứng nhằm tạo cảm giác chân thực, dễ tác động đến cảm xúc và nhận thức của người tiếp nhận. Những vấn đề được dư luận quan tâm như quản lý đất đai, môi trường, tiến độ dự án hay các vụ việc đơn lẻ đôi khi bị khai thác theo hướng phiến diện, tạo hiệu ứng lan truyền mạnh trên không gian mạng.
Trong môi trường số, các thông tin gây chú ý hoặc mang cảm xúc mạnh thường lan truyền nhanh hơn các nội dung chính thống, khách quan. Khi người dùng tiếp xúc liên tục với các luồng thông tin chưa được kiểm chứng, nguy cơ hình thành nhận thức lệch lạc là điều cần được cảnh giác. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc nâng cao kỹ năng số, khả năng nhận diện thông tin giả và ý thức trách nhiệm khi tiếp nhận, chia sẻ nội dung trên mạng xã hội.
Trong kỷ nguyên AI, xây dựng “sức đề kháng số” không chỉ là kỹ năng công nghệ mà còn là bản lĩnh, sự tỉnh táo và trách nhiệm của mỗi cá nhân nhằm góp phần giữ gìn môi trường thông tin lành mạnh, củng cố niềm tin xã hội và lan tỏa các giá trị tích cực trong cộng đồng.
Không phó mặc cho AI
Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo (AI) ngày càng được ứng dụng sâu rộng trong nhiều lĩnh vực của đời sống, công nghệ này đang trở thành công cụ hỗ trợ hiệu quả, góp phần nâng cao năng suất lao động và mở rộng khả năng tiếp cận tri thức. Tuy nhiên, AI dù hiện đại đến đâu cũng chỉ là sản phẩm do con người tạo ra và vận hành, không thể thay thế hoàn toàn tư duy độc lập, khả năng phân tích, cảm xúc hay trách nhiệm của con người trong mỗi quyết định.
Việc quá phụ thuộc hoặc tuyệt đối hóa vai trò của AI có thể dẫn đến tâm lý thụ động, giảm khả năng phản biện và dễ bị tác động bởi những thông tin thiếu kiểm chứng. Nếu coi AI là “giải pháp vạn năng”, con người rất dễ đánh mất thói quen nghiên cứu, đánh giá và kiểm tra thông tin một cách chủ động. Trong môi trường số hiện nay, khi lượng dữ liệu lan truyền với tốc độ rất lớn, sự tỉnh táo và khả năng kiểm chứng thông tin càng trở nên quan trọng hơn bao giờ hết.
Vì vậy, cùng với việc khai thác hiệu quả những tiện ích mà AI mang lại, mỗi người cần giữ vai trò chủ động trong nhận thức, tư duy và kiểm chứng thông tin, từ đó sử dụng công nghệ một cách đúng đắn, an toàn và có trách nhiệm.
Chủ động nhận diện nội dung giả mạo do AI tạo ra là yêu cầu cần thiết đối với mỗi cán bộ, đảng viên BIDV trong môi trường số hiện nay.
Theo nhiều khảo sát tại Việt Nam, phần lớn người dùng hiện nay có xu hướng ưu tiên các nền tảng AI miễn phí hoặc cho phép trải nghiệm không mất phí. Tuy nhiên, đi cùng sự tiện lợi ấy là những hạn chế về độ chính xác, khả năng phân tích và chất lượng dữ liệu đầu vào. Không ít công cụ AI hoạt động theo hướng đưa ra các câu trả lời mang tính phổ thông, thiên về đáp ứng nhanh nhu cầu người dùng hơn là bảo đảm chiều sâu và độ kiểm chứng của thông tin. Dù vậy, nhiều người vẫn dễ dàng đặt niềm tin tuyệt đối vào kết quả do AI tạo ra mà thiếu sự đánh giá, đối chiếu cần thiết.
Thực tế cho thấy, nguy cơ không chỉ đến từ công nghệ mà còn xuất phát từ tâm lý chủ quan, lệ thuộc vào công nghệ của chính người sử dụng. Một hành động tưởng như bình thường như chụp ảnh tại nơi làm việc rồi đăng tải lên mạng xã hội cũng có thể vô tình làm lộ lọt dữ liệu, tài liệu hoặc hình ảnh liên quan đến hoạt động nội bộ của cơ quan, đơn vị. Trong thời đại AI, những dữ liệu nhỏ lẻ này hoàn toàn có thể được thu thập, tổng hợp và phân tích để phục vụ cho các mục đích không mong muốn.
Đáng lưu ý, việc lạm dụng AI trong các công việc đòi hỏi tư duy và trách nhiệm cá nhân cũng đang trở thành vấn đề cần được quan tâm. Chỉ với vài dữ liệu đầu vào, AI có thể nhanh chóng tạo ra bài phát biểu, tham luận, kế hoạch hay văn bản hoàn chỉnh. Tuy nhiên, nếu người sử dụng chỉ sao chép, áp dụng máy móc mà không nghiên cứu, kiểm tra hay phản biện nội dung, lâu dài sẽ làm suy giảm khả năng tư duy độc lập, tính sáng tạo và trách nhiệm nghề nghiệp.
Trong xu thế AI ngày càng được ứng dụng rộng rãi, có thể khẳng định AI chỉ là công cụ hỗ trợ, không thể thay thế hoàn toàn tư duy, cảm xúc và trách nhiệm của con người. Việc tuyệt đối hóa vai trò của AI hoặc xem đây là “giải pháp vạn năng” dễ dẫn đến tâm lý thụ động, lười suy nghĩ và mất dần khả năng phản biện. Vì vậy, cùng với việc khai thác hiệu quả những tiện ích mà AI mang lại, mỗi người cần giữ vai trò chủ động trong nhận thức, nghiên cứu và kiểm chứng thông tin để sử dụng công nghệ một cách đúng đắn, an toàn và có trách nhiệm.
Lập “lá chắn mềm”, phủ xanh thông tin tích cực, chính xác
Trong bối cảnh AI ngày càng trở thành “trợ lý số” trong nhiều lĩnh vực của đời sống, nhiệm vụ bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng đặt ra yêu cầu phải có những giải pháp đồng bộ, toàn diện và phù hợp với thực tiễn chuyển đổi số hiện nay. Khi công nghệ phát triển với tốc độ nhanh, yếu tố cốt lõi vẫn là con người – chủ thể quyết định cách tiếp cận, sử dụng và lan truyền thông tin. Vì vậy, cần đặc biệt chú trọng nâng cao bản lĩnh chính trị, tư duy phản biện và “sức đề kháng” trước các thông tin sai lệch cho cán bộ, đảng viên và nhân dân.
Trong thời đại số, giáo dục chính trị, tư tưởng không chỉ dừng lại ở việc truyền đạt kiến thức mà cần gắn với việc trang bị kỹ năng sử dụng mạng xã hội an toàn, văn minh và có trách nhiệm. Khả năng nhận diện tin giả, kỹ năng bảo mật dữ liệu cá nhân, ý thức kiểm chứng thông tin trước khi chia sẻ hay ứng xử đúng mực trên không gian mạng đang trở thành yêu cầu cần thiết đối với mỗi người dùng. Khi người tiếp nhận có đủ bản lĩnh và khả năng phân tích khách quan, những thông tin xuyên tạc hoặc thiếu kiểm chứng sẽ khó tạo ra tác động tiêu cực.
Bên cạnh đó, cần chủ động lan tỏa các thông tin tích cực, chính thống trên nền tảng số. Thực tế cho thấy, nếu “khoảng trống thông tin” không được lấp đầy bằng những nội dung chính xác, khách quan thì rất dễ bị thay thế bởi các thông tin sai lệch, giật gân hoặc mang tính dẫn dắt cảm xúc. Do đó, các cơ quan, tổ chức cần tiếp tục đổi mới phương thức truyền thông theo hướng hiện đại, trực quan, gần gũi với người dùng, đặc biệt là giới trẻ, nhằm tăng sức lan tỏa của những giá trị tích cực và củng cố niềm tin xã hội.
Cùng với đó, việc ứng dụng công nghệ và AI vào công tác giám sát, phát hiện thông tin giả, phân tích xu hướng dư luận và cảnh báo sớm các nguy cơ trên không gian mạng cũng cần được đẩy mạnh. Xây dựng hệ thống dữ liệu chuẩn hóa, công cụ hỗ trợ kiểm chứng thông tin hay nền tảng cảnh báo sớm sẽ góp phần nâng cao hiệu quả bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong môi trường số hiện nay.
Trong kỷ nguyên AI, mỗi hành động đăng tải, tiếp nhận hay chia sẻ thông tin đều cần đi kèm với ý thức trách nhiệm. Giữ vững kỷ luật trong sử dụng không gian mạng, đề cao sự tỉnh táo và thận trọng trước mọi nguồn tin chính là “lá chắn” quan trọng để góp phần xây dựng môi trường thông tin an toàn, lành mạnh, đồng thời bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng trong thời đại số.