Với sự áp đảo cả về số lượng lẫn chất lượng trong danh sách các sản phẩm được công nhận, ngành chè Thái Nguyên đang cho thấy những bước chuyển mình mạnh mẽ từ sản xuất nông nghiệp truyền thống sang kinh tế nông nghiệp hàng hóa, hiện thực hóa khát vọng đưa cây chè trở thành ngành kinh tế tỷ đô vào năm 2030.
Sự áp đảo về số lượng và bước tiến về chất lượng
Kết quả đợt đánh giá và phân hạng OCOP mới nhất của tỉnh Thái Nguyên đã vẽ nên một biểu đồ tăng trưởng ấn tượng. Trong tổng số 59 sản phẩm được công nhận, bao gồm 29 sản phẩm mới và 30 sản phẩm được đánh giá lại, các sản phẩm chế biến từ cây chè chiếm tỷ trọng lớn nhất và giữ vai trò chủ đạo. Điều này không gây ngạc nhiên đối với một địa phương có truyền thống canh tác chè lâu đời, nhưng điểm đáng chú ý nằm ở sự thăng hạng về chất lượng. Hầu hết các sản phẩm tham gia đánh giá lại đều đạt tiêu chuẩn 4 sao, và nhiều sản phẩm mới cũng ngay lập tức chạm ngưỡng 3 đến 4 sao, cho thấy các chủ thể sản xuất đã có sự đầu tư nghiêm túc và bài bản hơn rất nhiều so với giai đoạn trước.
Không còn dừng lại ở những gói chè khô đóng túi hút chân không đơn giản, các hợp tác xã và doanh nghiệp tại Thái Nguyên đang cuộc đua "tinh hoa hóa" sản phẩm. Những cái tên đạt OCOP 4 sao trong đợt này như "Trà nén san chi sha", "Trà ướp sen Đạt Phát", "Ngọc xuân trà Hương Vân" của Hợp tác xã Hương Vân Trà, hay "Thanh Hải Trà - Trà tôm nõn thượng hạng" của Hợp tác xã Chè La Bằng và "Nhất tâm trà" của Hợp tác xã Chè Thủy Thuật là minh chứng rõ nét cho xu hướng này. Các sản phẩm này không chỉ đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe về an toàn vệ sinh thực phẩm, quy trình canh tác VietGAP, hữu cơ mà còn được đầu tư mạnh về công nghệ chế biến sâu, bao bì mẫu mã tinh xảo và câu chuyện sản phẩm đầy cảm xúc. Sự xuất hiện của các dòng trà ướp hương, trà nén hay trà tôm nõn thượng hạng cho thấy Thái Nguyên đang dần thoát khỏi cái bóng của việc bán nguyên liệu thô để tiến vào phân khúc quà tặng cao cấp và thưởng thức nghệ thuật.
Mở rộng bản đồ địa lý và đa dạng hóa hệ sinh thái sản phẩm
Bên cạnh sự thống trị của các vùng chè trung du trứ danh như Tân Cương, La Bằng hay Trại Cài, bức tranh OCOP Thái Nguyên năm 2025 còn ghi nhận sự trỗi dậy của những vùng nguyên liệu mới, đặc biệt là sau quá trình sáp nhập và quy hoạch lại địa giới hành chính. Sự xuất hiện của vùng chè Shan tuyết Bằng Phúc tại xã Đồng Phúc là một mảnh ghép hoàn hảo, bổ sung cho sự đa dạng của hệ sinh thái trà Thái Nguyên. Nếu như chè trung du nổi tiếng với hương cốm non nồng nàn, vị chát dịu hậu ngọt, thì chè Shan tuyết vùng cao lại mang đến hương vị hoang dã của núi rừng, nước vàng óng và vị ngọt sâu lắng. Sự cộng hưởng giữa hai dòng chè này giúp Thái Nguyên có thể đáp ứng đa dạng gu thưởng thức của khách hàng, từ những người yêu thích hương vị truyền thống đến những người tìm kiếm sự mới lạ, độc đáo.
Không chỉ độc canh cây chè, tư duy phát triển OCOP của Thái Nguyên còn thể hiện sự linh hoạt trong việc khai thác các thế mạnh bản địa khác. Một điểm sáng đáng tự hào trong đợt này là sản phẩm "Rượu men lá Thanh Tâm" của Hợp tác xã Rượu men lá Thanh Tâm tại xã Đồng Phúc. Việc sản phẩm này xuất khẩu thành công sang thị trường Nhật Bản – một trong những thị trường khó tính nhất thế giới – là một tín hiệu vô cùng tích cực. Nó chứng minh rằng nông sản Thái Nguyên, dù là chè hay các sản phẩm chế biến khác, hoàn toàn đủ năng lực để vươn ra biển lớn nếu tuân thủ nghiêm ngặt các quy chuẩn chất lượng quốc tế. Thành công của Rượu men lá Thanh Tâm cũng tạo động lực lan tỏa, thúc đẩy các chủ thể chè tự tin hơn trong việc xúc tiến thương mại quốc tế.
Động lực từ chính sách và tầm nhìn kinh tế tỷ đô
Đằng sau sự khởi sắc của các sản phẩm OCOP là bệ đỡ vững chắc từ các cơ chế, chính sách đặc thù. Xác định chè là cây trồng mũi nhọn, Hội đồng nhân dân tỉnh Thái Nguyên nhiệm kỳ 2021-2026 đã thông qua nghị quyết chuyên đề về hỗ trợ phát triển ngành chè với nguồn ngân sách khái toán cho giai đoạn 2025-2030 lên tới khoảng 523 tỷ đồng. Đây là một con số khổng lồ, thể hiện quyết tâm chính trị rất lớn của địa phương trong việc hiện thực hóa mục tiêu đưa giá trị ngành chè đạt ngưỡng tỷ đô la vào năm 2030.
Nguồn lực này sẽ được phân bổ để giải quyết những điểm nghẽn cốt tử của ngành: từ việc cải tạo giống, chuẩn hóa vùng nguyên liệu, hỗ trợ công nghệ chế biến sâu đến xúc tiến thương mại và xây dựng thương hiệu. Theo số liệu từ Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, với diện tích hơn 23.500 ha và sản lượng gần 300.000 tấn chè búp tươi mỗi năm, Thái Nguyên đang sở hữu nguồn tài nguyên vô giá. Giá trị sản phẩm chè sau chế biến năm 2025 đã đạt gần 15.000 tỷ đồng, một con số ấn tượng nhưng vẫn còn nhiều dư địa để tăng trưởng nếu so với tiềm năng.
Việc tập trung nguồn lực để nâng hạng OCOP không chỉ là phong trào thi đua mà là chiến lược kinh tế bài bản. Khi một sản phẩm chè được gắn sao OCOP, đặc biệt là 4-5 sao, giá trị của nó có thể tăng gấp nhiều lần. OCOP trở thành "giấy thông hành" để trà Thái Nguyên đi vào các hệ thống siêu thị lớn, các sàn thương mại điện tử và xuất khẩu. Hơn thế nữa, phát triển OCOP chè còn gắn liền với du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng, tạo ra chuỗi giá trị kép, giúp người nông dân làm giàu ngay trên mảnh đất quê hương.
Có thể khẳng định rằng Thái Nguyên đang đi đúng hướng trên con đường khẳng định thương hiệu "Đệ nhất danh trà". Sự thống trị của các sản phẩm chè trong bảng xếp hạng OCOP không chỉ phản ánh thế mạnh tự nhiên mà còn là kết quả của sự chuyển đổi tư duy từ sản xuất nông nghiệp sang kinh tế nông nghiệp. Với đà tăng trưởng này, cùng sự hỗ trợ mạnh mẽ từ chính sách, mục tiêu tỷ đô vào năm 2030 không phải là giấc mơ viển vông mà là một đích đến nằm trong tầm tay, đưa hương trà Thái Nguyên bay xa hơn nữa trên bản đồ nông sản toàn cầu.
Bảo An