Điểm tên những Đại danh trà ở thủ phủ chè Thái Nguyên

Vùng Chè Tân Cương

Vùng chè Tân Cương nằm ở khu vực phía tây của tỉnh Thái Nguyên, gần với khu du lịch Hồ Núi Cốc. Theo tài liệu ghi lại lịch sử và nguồn gốc chè Thái Nguyên thì ông Vũ Văn Hiệt (1883 - 1945) là người đã tiên phong mang giống chè từ Phú Thọ về Thái Nguyên trồng. Nhờ sự ưu đãi phù hợp với thổ nhưỡng, vi khí hậu nơi đây nên cây chè đã phát triển rất tốt. Người dân nơi đây đã chuyển sang trồng cây chè làm nguồn thu nhập chính. Ông Hiệt chính là người có công rất lớn trong việc cải thiện đời sống người dân ở vùng Tân Cương, Thái Nguyên. Ghi nhận những đóng góp của ông, người dân suy tôn ông là “ông tổ nghề chè Tân Cương”.

Vùng chè La Bằng

Vùng chè La Bằng nằm ở khu vực phía Đông chân núi Tam Đảo nơi đây có dòng suối Kẹm mát lành quanh năm. Từ thế kỷ XIX, cây chè La Bằng đã xuất hiện tại xã La Bằng. Người dân nơi đây đã nhận ra giá trị đặc biệt của loại cây này đối với quá trình phát triển kinh tế. Sản phẩm trà La Bằng đã nhiều lần giành được giải cao về chất lượng tại các cuộc thi như: giải nhất trong cuộc thi chất lượng chè Thái Nguyên năm 2004 và 2006.

Trong Liên hoan văn hóa Trà tỉnh Thái Nguyên (năm 2007) và Liên hoan 10 làng nghề chè ngon nhất tỉnh Thái Nguyên (năm 2009) sản phẩm trà La Bằng thêm một lần nữa đạt giải vàng về chất lượng, năm 2021 và 2022 cũng đạt danh hiệu sản phẩm nông thôn tiêu biểu cấp khu vực và nhiều sản phẩm trà OCOP 3, 4, 5 sao qua đó khảng định chất lượng các sản phẩm trà nơi đây.

Vùng chè Trại Cài

Là một trong những danh trà của Thái Nguyên, chè Trại Cài không chỉ chinh phục giới thưởng trà trong và ngoài nước bởi hương vị mà còn bởi bề dày lịch sử. Từ trước năm 1960, những gốc chè đầu tiên đã được người dân vùng Trại Cài, Sông Cầu, Tân Lập vun trồng để cung cấp nguyên liệu cho Nông trường Chè Sông Cầu.

Nhờ sự hòa hợp giữa thổ nhưỡng, khí hậu cùng kỹ nghệ chăm sóc lâu đời, chè Trại Cài mang một bản sắc rất riêng. Những búp chè non mướt, săn cứng sau khi chế biến sẽ cho ra sắc nước sóng sánh màu mật ong cùng hương thơm đầy quyến rũ. Cái hay của chè Trại Cài nằm ở cái chạm đầu tiên: vị chát đậm đà nhanh chóng chuyển sang vị ngọt hậu tinh tế, để lại dư vị "hương rừng sắc núi" vấn vương mãi không thôi.

Những người sành chè đều cảm nhận được sự khác biệt riêng của chè Trại Cài: búp chè cứng, khi pha, hương thơm bốc lên đầy quyến rũ. Rót ra chén, nước sóng sánh màu mật ong thơm ngan ngát. Cầm chén chè nhấp một ngụm, đầu lưỡi chạm vào vị chát đậm, rồi chuyển sang vị ngọt và lan dần xuống cuống họng. 

Vùng chè Khe Cốc

Khe Cốc thuộc xã Vô Tranh ngày nay, nơi đây có diện tích trồng chè lớn, với ưu đãi từ nguồn nước dùng tưới chè từ chính dòng suối Khe Cốc mát lành. Vậy nên Khe Cốc nổi tiếng trên khắp đất nước với hương vị trà đặc biệt với độ đượm, hậu vị ngọt.

"Cái rốn chè" của vùng Khe Cốc nằm ở cụm làng nghề Khe Cốc, xã Vô Tranh. Cả cụm chè gồm 5 xóm quây quần 300 nóc nhà. Nhà nào cũng trồng chè và chế biến trà. Ngoài vài loại cây ăn quả xen trên đất đồi, cây chè chiếm 95% cơ cấu cây trồng cả vùng. Có 60% diện tích nơi đây trồng giống chè trung du. Chè trung du sinh trưởng tốt trên đất đồi dốc cằn cỗi, chịu hạn, năng suất cao. Đặc biệt, giống chè này cho mầm thưa, dễ hái. Những gốc chè trung du ở Khe Cốc trung bình đã hơn 40 năm tuổi.

Vùng chè San tuyết Bằng Phúc

Khảo sát khoa học khẳng định, quần thể chè Shan tuyết cổ thụ tại xã Bằng Phúc (Thái Nguyên) mang giá trị độc đáo về cả sinh học, văn hóa, lịch sử lẫn tiềm năng du lịch sinh thái. Với tuổi đời trung bình lên tới 97 năm — trong đó có nhiều cây trên một thế kỷ và cây "trẻ" nhất cũng đã 65 năm — quần thể này chính là một di sản sống, minh chứng cho sự gắn bó sắt son qua nhiều thế hệ của cộng đồng cư dân bản địa.

Nhờ lợi thế địa hình cao, khí hậu quanh năm mát lạnh và độ ẩm lớn, cả 7 thôn tại Bằng Phúc đều quần tụ làm nghề trồng và chế biến chè Shan tuyết. Vừa qua, quần thể quý báu này đã chính thức được công nhận là Cây Di sản Việt Nam. không chỉ mang lại sinh kế, nâng cao đời sống cho người dân, những gốc chè cổ thụ nơi đây còn đóng vai trò như một bộ phận của rừng bản địa, giúp giữ nước, chống xói mòn và bảo vệ đa dạng sinh học. Bảo tồn chè cổ thụ Bằng Phúc cũng chính là bảo vệ môi trường sống và lưu giữ vẹn nguyên ký ức lập bản, dựng làng bền bỉ của cha ông.

Do đó, việc bảo tồn quần thể Chè Shan tuyết cổ thụ này, cũng chính là bảo vệ môi trường, bảo tồn hệ sinh thái của địa phương. Hơn thế, mỗi cây chè cổ thụ còn là một minh chứng lịch sử, lưu giữ những ký ức về lập bản, dựng làng, lao động sản xuất bền bỉ của bao thế hệ người dân nơi đây.

Vùng chè Phú Đô

Với diện tích canh tác lớn trên 2.600ha cùng xu hướng ứng dụng công nghệ cao, vùng chè Phú Đô (xã Vô Tranh) đang từng bước thay đổi toàn diện phương thức làm kinh tế nông nghiệp. Cùng sự dẫn dắt của đội ngũ trí thức trẻ và tư duy đổi mới từ canh tác tuần hoàn đến số hóa chuỗi cung ứng, thương hiệu trà nơi đây đã khẳng định vị thế xứng tầm danh hiệu “Lục Đại Danh Trà Thái Nguyên”. Minh chứng rõ nét nhất cho hành trình này là chuỗi giải thưởng danh giá cả trong nước lẫn quốc tế mà Phú Đô liên tục gặt hái được trong những năm qua.

Bước ngoặt lớn đến vào năm 2024 khi Hợp tác xã (HTX) trà an toàn Phú Đô xuất sắc nhận giải thưởng "Vua chuyển đổi số nông nghiệp" do Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn trao tặng. Đây là đơn vị duy nhất của ngành chè Việt Nam nói chung và Thái Nguyên nói riêng được vinh danh nhờ sự tiên phong minh bạch hóa quy trình sản xuất trên môi trường điện tử, giúp người tiêu dùng dễ dàng truy vấn thông tin theo thời gian thực. Sự nhạy bén này tiếp tục giúp Phú Đô tỏa sáng tại Hà Nội trong chương trình TOP Công nghiệp 4.0 Việt Nam 2024 (do Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam tổ chức) với giải thưởng "Top doanh nghiệp có sản phẩm số thông minh và giải pháp công nghệ công nghiệp 4.0", khẳng định vai trò then chốt của nguồn nhân lực trẻ trong kỷ nguyên mới.

Không dừng lại ở sân nhà, Phú Đô đã chính thức điền tên mình lên bản đồ trà thế giới tại cuộc thi Golden Leaf Awards (Lá trà vàng) 2024 (Úc). Tại đấu trường quốc tế uy tín này, sản phẩm Trà tôm nõn Hoàng Gia của Phú Đô đã vượt qua hàng trăm đối thủ từ nhiều quốc gia để được Hội trà sư Úc trao giải Đồng danh giá. Đây là sản phẩm trà thứ 5 của tỉnh Thái Nguyên đạt chứng nhận quốc tế, đồng thời là đại diện trà xanh duy nhất của tỉnh được vinh danh dựa trên các tiêu chí khắt khe về chất lượng thượng hạng và hương vị chuẩn tự nhiên.

Nối tiếp mạch thành công, năm 2026 đánh dấu một cột mốc vàng son mới khi Lục Đại Danh Trà Phú Đô được Viện Sáng tạo và Chuyển đổi số vinh danh ở hai hạng mục lớn: “Lãnh đạo sáng tạo và chuyển đổi số” cùng “Tiên phong ứng dụng than sinh học, khoa học - kỹ thuật vào sản xuất chè hữu cơ tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số”.

Theo đánh giá từ hội đồng giám khảo, mô hình của Phú Đô sở hữu khả năng nhân rộng rất cao nhờ việc chuẩn hóa quy trình dựa trên dữ liệu lớn (Big Data), hệ thống truy xuất nguồn gốc điện tử và các tiêu chuẩn hữu cơ nghiêm ngặt. Định hướng chiến lược này không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế vượt trội cho các hộ thành viên, mà còn tạo ra tác động xã hội sâu sắc khi đồng hành, hỗ trợ bà con đồng bào dân tộc thiểu số nhanh chóng tiếp cận với tri thức khoa học và chủ động làm quen với dòng chảy của nền kinh tế số.

Với sự ổn định về chất lượng và sản lượng, giá trị các sản phẩm chè Thái Nguyên đang được khẳng định tại thị trường trong nước và nhiều nước trên thế giới. Qua đó từng bước hiện thực hóa mục tiêu cây tỷ đô ở xứ sở trà xanh này.

Bảo An