Khung tiêu chí và phân loại các nhóm ngành hàng OCOP
Sự dịch chuyển của kinh tế nông thôn gắn liền với các hoạt động trải nghiệm thực tế đang nhận được sự định hướng mạnh mẽ về mặt chính sách từ các cơ quan quản lý. Việc lồng ghép các mô hình du lịch dịch vụ vào chương trình Mỗi xã một sản phẩm (OCOP) là giải pháp chính sách đang được triển khai nhằm thúc đẩy kinh tế nông thôn gắn với xây dựng nông thôn mới. Theo định hướng từ các cơ quan quản lý, nhóm sản phẩm dịch vụ du lịch cộng đồng, du lịch sinh thái và điểm du lịch đóng vai trò quan trọng trong việc khai thác các tài nguyên bản địa, hỗ trợ tiêu thụ sản phẩm tại chỗ và bảo tồn các giá trị văn hóa, làng nghề truyền thống.
Để đạt chuẩn phân hạng OCOP, các sản phẩm đặc sản vùng miền hoặc gói dịch vụ phải đáp ứng các yêu cầu về tính đặc trưng địa phương, tuân thủ tiêu chuẩn kỹ thuật về an toàn thực phẩm, bảo vệ môi trường sinh thái và thể hiện trách nhiệm xã hội. Hiện nay, cấu trúc phân loại của chương trình được chia tách đồng bộ thành 6 nhóm ngành hàng chính, bao gồm: thực phẩm; đồ uống; dược liệu và sản phẩm từ dược liệu; hàng thủ công mỹ nghệ; sinh vật cảnh; cùng nhóm dịch vụ du lịch cộng đồng, du lịch sinh thái và điểm du lịch.
Cơ cấu thang điểm thẩm định và phân hạng chất lượng dịch vụ
Công tác đánh giá và công nhận các hạng sao OCOP được thực hiện dựa trên hệ thống tiêu chí kỹ thuật với tổng thang điểm tối đa là 100 điểm. Cơ cấu điểm số này được phân bổ cụ thể thành 3 nhóm cấu phần độc lập nhằm bảo đảm tính khách quan. Nhóm tiêu chí về đặc tính sản phẩm và sức mạnh cộng đồng chiếm tỷ trọng lớn nhất với 40 điểm, phản ánh mức độ liên kết sản xuất và hàm lượng văn hóa bản địa. Nhóm tiêu chí về khả năng tiếp thị, kênh phân phối chiếm 25 điểm để đánh giá năng lực thương mại hóa của sản phẩm trên thị trường. Nhóm tiêu chí về chất lượng sản phẩm, quy trình kiểm soát kỹ thuật và tiêu chuẩn an toàn chiếm 35 điểm còn lại.
Dựa trên kết quả chấm điểm thực tế, các sản phẩm đạt yêu cầu sẽ được phân hạng chất lượng theo thang từ 1 sao đến 5 sao. Việc áp dụng bộ tiêu chí kỹ thuật này đối với mảng dịch vụ du lịch nông thôn đặt ra yêu cầu bắt buộc cho các đơn vị quản lý điểm đến, hợp tác xã và hộ kinh doanh phải chuẩn hóa quy trình phục vụ. Một điểm du lịch dịch vụ muốn đạt thứ hạng sao cao không chỉ dựa vào lợi thế cảnh quan thiên nhiên sẵn có, mà cần chứng minh được năng lực quản lý hạ tầng lưu trú an toàn, dịch vụ đón tiếp chỉn chu, đa dạng hóa sản phẩm lưu niệm và có giải pháp xử lý rác thải bảo vệ môi trường theo đúng quy định.
Khai thác tài nguyên du lịch và mục tiêu tạo sinh kế bền vững
Đối với ngành du lịch lữ hành, việc chuẩn hóa các tiêu chuẩn OCOP cho khối dịch vụ du lịch cộng đồng và sinh thái là cơ sở để các địa phương khai thác tài nguyên nông thôn một cách hiệu quả và khoa học. Thay vì phát triển tự phát, manh mún hoặc trùng lặp ý tưởng giữa các vùng miền, bộ tiêu chí OCOP hoạt động như một công cụ điều tiết, giúp định hình bản sắc riêng cho từng điểm đến và nâng cao chất lượng dịch vụ phục vụ du khách. Việc đạt chứng nhận phân hạng chính thức giúp tăng cường năng lực tiếp cận thị trường của các điểm du lịch nông thôn, tạo sự tin tưởng đối với các đơn vị lữ hành và người tiêu dùng.
Giá trị thực tế lớn nhất của chiến lược tích hợp này chính là việc tạo ra sinh kế bền vững và đa dạng hóa nguồn thu cho cư dân nông thôn. Thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào canh tác nông nghiệp thuần túy vốn chịu nhiều rủi ro từ thời tiết và biến động giá cả nông sản, người nông dân hiện nay có thể trực tiếp tham gia vào chuỗi cung ứng dịch vụ du lịch với tư cách là những hướng dẫn viên bản địa, người cung cấp dịch vụ lưu trú homestay hoặc nghệ nhân trình diễn làng nghề.
Doanh thu từ hoạt động đón khách, kết hợp với việc bán trực tiếp các sản phẩm đặc sản tại chỗ sẽ giúp nâng cao đáng kể thu nhập cho người dân, đẩy nhanh tiến trình xóa đói giảm nghèo thực chất. Đây chính là gốc rễ để xây dựng nông thôn mới một cách bền vững, nơi người dân có đủ năng lực kinh tế và lòng tự hào để tự giác gìn giữ không gian văn hóa, bảo tồn cảnh quan thiên nhiên và duy trì các giá trị di sản của cha ông ngay trên chính mảnh đất quê hương mình.
Bảo An