Di sản sống từ đôi bàn tay người làm nghề
Ngày 27/10/2026, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch chính thức đưa tri thức trồng và chế biến chè Thái Nguyên vào Danh mục quốc gia về di sản văn hóa phi vật thể. Không gian bảo tồn tập trung tại 5 xã gồm Tân Cương, La Bằng, Đồng Hỷ, Vô Tranh và Đồng Phúc. Khác với di sản vật thể tĩnh, tri thức làm chè là một di sản sống, được tích lũy và hoàn thiện qua nhiều thế hệ. Đó là kinh nghiệm nhìn đất chọn giống, đón hướng gió để thu hái búp 1 tôm 2 lá, hay kỹ năng áp tay vào chảo gang nóng để căn chỉnh nhiệt độ khi sao chè. Cây chè không chỉ bảo đảm nguồn sống cho hàng chục nghìn hộ dân mà còn định hình nếp sống và văn hóa ứng xử trọng tình nghĩa của người dân xứ trung du.
Việc ghi danh cụ thể 5 vùng chè cho thấy tính đa dạng về nguyên liệu của Thái Nguyên. Tân Cương giữ vị thế trung tâm với dòng chè xanh hương cốm đặc trưng, vị chát dịu và hậu ngọt sâu. La Bằng tận dụng khí hậu mát mẻ chân núi Tam Đảo để phát triển mô hình hợp tác xã gắn với du lịch sinh thái. Khu vực Đồng Hỷ nổi danh với thương hiệu chè Trại Cài và truyền thống giao thương lâu đời. Vô Tranh dẫn đầu về vùng chè an toàn sinh học Khe Cốc. Cuối cùng, Đồng Phúc tạo nét mới lạ nhờ nguồn chè Shan tuyết cổ thụ sinh trưởng tự nhiên trên núi cao. Năm vùng đất với điều kiện thổ nhưỡng riêng biệt đã tạo nên dải sản phẩm phong phú, đáp ứng thị hiếu tiêu dùng đa dạng.
Chuẩn hóa kỹ thuật để chinh phục mục tiêu 16.800 tỷ đồng
Danh hiệu di sản chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi giúp nâng cao thu nhập cho người nông dân. Cây chè hiện là trụ cột kinh tế nông nghiệp của Thái Nguyên với quy mô hơn 22.000 ha và sản lượng búp tươi đạt trên 265.000 tấn mỗi năm. Sau khi đạt doanh thu 14.800 tỷ đồng vào năm 2025, tỉnh đặt mục tiêu nâng lên 16.800 tỷ đồng trong năm 2026. Để chinh phục con số này, ngành chè không thể chỉ dựa vào tiếng tăm sẵn có mà phải chuẩn hóa toàn diện quy trình sản xuất.
Thực tế, Thái Nguyên đã cấp 147 mã số vùng trồng với diện tích 1.359,71 ha, phát triển 6.483 ha chè VietGAP và 186,8 ha chè hữu cơ, đồng thời bảo hộ nhãn hiệu tập thể tại 6 thị trường quốc tế lớn gồm Mỹ, Trung Quốc, Đài Loan, Nga, Nhật Bản và Hàn Quốc. Thách thức lớn nhất hiện nay là đưa kinh nghiệm truyền thống vào các quy chuẩn kỹ thuật an toàn, đồng thời ứng dụng chuyển đổi số và tem mã QR để người mua dễ dàng kiểm chứng nguồn gốc từng gói trà.
Thương mại hóa di sản tại Festival Trà Quốc tế 2026
Việc công nhận di sản diễn ra đúng thời điểm Thái Nguyên tổ chức Festival Trà Quốc tế từ ngày 30/10 đến 7/11/2026, gắn với dịp kỷ niệm 195 năm ngày thành lập tỉnh. Với chủ đề Thái Nguyên - Đệ nhất danh trà, lễ hội tập trung vào chuỗi trải nghiệm thực tế như Chuyến tàu Di sản kết nối Hà Nội - Thái Nguyên, diễn đàn thương mại quốc tế và cuộc thi pha chế sáng tạo Vietnam Master Tea.
Đưa du khách và các nhà phân phối về tận nương đồi Tân Cương, La Bằng hay Đồng Hỷ là cách tiếp thị nông sản trực quan nhất. Khi người tiêu dùng tận mắt thấy sự công phu trong từng mẻ sao chè thủ công, giá trị của sản phẩm sẽ được nâng tầm rõ rệt. Đây chính là bước đi thực tế để chuyển hóa di sản văn hóa thành tài sản kinh tế bền vững, mở đường cho chè Thái Nguyên tự tin bước ra thị trường toàn cầu.
Bảo An