Một xã hội văn minh trước hết được hình thành từ ý thức và hành động của từng cá nhân. Thượng tôn pháp luật không phải là khái niệm xa vời, mà được thể hiện qua những việc rất cụ thể trong đời sống hằng ngày: đội mũ bảo hiểm đạt chuẩn khi đi xe máy, tuân thủ tín hiệu giao thông, đi đúng làn đường, không lấn chiếm vỉa hè, không vượt đèn đỏ, chấp hành quy định về tốc độ.
Ảnh minh họa
Cùng với đó là ý thức giữ gìn không gian sống chung, không xả rác tùy tiện, hạn chế những hành vi gây ảnh hưởng đến cộng đồng, xây dựng cách ứng xử có văn hóa và tôn trọng những giá trị tốt đẹp trong đời sống xã hội.
Khi những chuẩn mực ấy trở thành thói quen, pháp luật không chỉ được thực hiện bằng các quy định, mà còn trở thành một phần của văn hóa cộng đồng. Đây chính là nền tảng để hình thành môi trường sống an toàn, trật tự và đáng tin cậy hơn.
Công tác tuyên truyền, giáo dục, hướng dẫn hành vi cũng ngày càng được triển khai theo nhiều cách gần gũi với đời sống. Bên cạnh các hình thức truyền thống, sân khấu, âm nhạc, điện ảnh, hội họa, triển lãm, giao lưu trực tiếp và các nền tảng số đang mở ra những phương thức mới để lan tỏa kiến thức, kỹ năng sống và những giá trị tích cực, đặc biệt đối với thế hệ trẻ.
Điều quan trọng là sự thay đổi không chỉ đến từ những khẩu hiệu lớn, mà bắt đầu từ cách mỗi người lựa chọn hành động trong những tình huống rất bình thường của cuộc sống.
Một xã hội phát triển không thể chỉ được đo bằng tốc độ tăng trưởng kinh tế. Chất lượng cuộc sống, khả năng tiếp cận giáo dục, y tế, văn hóa, thể thao và các dịch vụ thiết yếu mới là những thước đo quan trọng phản ánh mức độ phát triển bền vững.
Trong những năm qua, nhiều chính sách an sinh đã hướng mạnh hơn tới việc bảo đảm cơ hội tiếp cận các dịch vụ thiết yếu cho người dân, nhất là trẻ em, học sinh, người cao tuổi và những nhóm ở khu vực còn nhiều khó khăn.
Từ việc đầu tư cơ sở giáo dục tại các địa bàn vùng sâu, vùng xa, khu vực biên giới đến mở rộng cơ hội học tập; từ chăm sóc sức khỏe cộng đồng đến phát triển không gian công cộng, sân chơi, khu luyện tập thể thao; từ các chương trình hỗ trợ đời sống đến mở rộng phương tiện giao thông công cộng, tất cả đều hướng tới một mục tiêu chung: để thành quả phát triển được lan tỏa rộng hơn trong xã hội.
Giáo dục và y tế vì thế không chỉ là những lĩnh vực dịch vụ thiết yếu, mà còn là những nền móng quan trọng của một xã hội tiến bộ. Khi trẻ em có thêm cơ hội học tập, người dân được chăm sóc sức khỏe tốt hơn và các gia đình có điều kiện tiếp cận những không gian văn hóa, thể thao, nghỉ ngơi, chất lượng sống sẽ được cải thiện theo hướng toàn diện hơn.
Đó cũng là cách xây dựng sự hài hòa giữa phát triển kinh tế và đời sống tinh thần, giữa nhu cầu vật chất và nhu cầu hưởng thụ văn hóa, giữa tốc độ đô thị hóa và yêu cầu tạo dựng môi trường sống lành mạnh.
Bên cạnh những chuyển biến tích cực, quá trình xây dựng một xã hội kỷ cương, an toàn và văn minh cũng đứng trước không ít thách thức mới.
Sự phát triển nhanh của trí tuệ nhân tạo, tự động hóa và kinh tế số đang làm thay đổi sâu sắc thị trường lao động. Một số công việc có thể được thay thế hoặc tái cấu trúc, đòi hỏi người lao động phải liên tục cập nhật kỹ năng, thích ứng với phương thức làm việc mới.
Không gian mạng cũng trở thành một phần không thể tách rời của đời sống xã hội. Đây là môi trường mở ra cơ hội lớn cho kết nối, học tập, kinh doanh và sáng tạo, nhưng đồng thời đặt ra yêu cầu cao hơn về khả năng tiếp nhận, kiểm chứng và sử dụng thông tin.
Thông tin thiếu kiểm chứng, nội dung gây tranh cãi, những cách ứng xử thiếu chuẩn mực hay tâm lý chạy theo hiệu ứng đám đông có thể tạo ra những tác động không nhỏ đến nhận thức và hành vi, đặc biệt ở người trẻ.
Trong bối cảnh đó, xây dựng năng lực số và văn hóa số trở thành một phần quan trọng của giáo dục công dân. Mỗi người cần có khả năng phân biệt thông tin đáng tin cậy, sử dụng mạng xã hội có trách nhiệm, tôn trọng người khác và hiểu rõ giới hạn giữa quyền tự do cá nhân với trách nhiệm đối với cộng đồng.
Kiến tạo xã hội phát triển là một quá trình lâu dài, trong đó xây dựng những giá trị mới phải song hành với gìn giữ những giá trị tốt đẹp đã được vun đắp qua nhiều thế hệ.
Đó là tinh thần trách nhiệm, sự tử tế, lòng nhân ái, ý thức cộng đồng, truyền thống tương trợ và cách ứng xử phù hợp với những chuẩn mực văn hóa. Những giá trị ấy, khi được kết hợp với tư duy hiện đại, tinh thần sáng tạo và năng lực thích ứng, sẽ trở thành nguồn lực mềm quan trọng của quốc gia.
Cùng với việc hoàn thiện thể chế, nâng cao hiệu quả quản trị và mở rộng các chính sách an sinh, yếu tố quyết định vẫn là sự tham gia của toàn xã hội. Mỗi cán bộ, công chức, doanh nghiệp, nhà trường, gia đình và từng người dân đều có thể góp một phần vào quá trình ấy bằng những hành động cụ thể.
Một xã hội kỷ cương không chỉ được tạo nên bởi những quy định chặt chẽ; một xã hội an toàn không chỉ được bảo đảm bằng các biện pháp quản lý; một xã hội văn minh cũng không chỉ được nhận diện qua những công trình hiện đại. Cốt lõi nằm ở chất lượng của các mối quan hệ xã hội, ở niềm tin, trách nhiệm và cách con người cùng nhau xây dựng không gian sống chung.
Những thay đổi ấy có thể diễn ra chậm, bắt đầu từ những việc rất nhỏ, nhưng khi được duy trì bền bỉ sẽ tạo thành nền nếp lớn. Từ mỗi gia đình, trường học, cơ quan, doanh nghiệp đến từng khu dân cư, những chuẩn mực tích cực được hình thành và lan tỏa sẽ góp phần tạo nên diện mạo mới của xã hội.
Trong một đất nước đang bước vào giai đoạn phát triển với nhiều cơ hội đan xen thách thức, xây dựng những trụ cột cốt lõi của xã hội không phải là câu chuyện của riêng một lĩnh vực. Đó là quá trình tổng hòa giữa phát triển kinh tế, nâng cao chất lượng sống, bảo đảm an sinh, củng cố nền nếp xã hội và phát huy những giá trị văn hóa tốt đẹp.
Khi người dân được đặt ở vị trí trung tâm, khi pháp luật trở thành chuẩn mực ứng xử, khi giáo dục và văn hóa trở thành động lực, khi môi trường sống ngày càng an toàn và lành mạnh, những nền móng cho một xã hội phát triển bền vững sẽ ngày càng được củng cố. Từ những nền móng ấy, một diện mạo xã hội hài hòa, văn minh và nhân văn có thể từng bước được hình thành trong kỷ nguyên mới.
VĂN HÙNG