Hoàn thiện khung pháp lý cho kinh tế biển: Mở đường cho nuôi trồng thủy sản quy mô lớn

Trên thực tế, nuôi trồng thủy sản trên biển đang trở thành một trong những trụ cột của kinh tế biển Việt Nam. Tuy nhiên, việc thiếu các quy định cụ thể về quyền tài sản đối với khu vực biển đã khiến nhiều tổ chức, cá nhân gặp khó khăn trong huy động vốn, liên kết đầu tư hay mở rộng sản xuất. Dự thảo Nghị định lần này đã trực tiếp giải quyết những khoảng trống đó, khi lần đầu tiên xác lập đầy đủ các quyền như thế chấp, cho thuê, góp vốn, chuyển nhượng quyền sử dụng khu vực biển.

Điểm đáng chú ý là quyền sử dụng khu vực biển được nhìn nhận tương tự một loại tài sản có giá trị kinh tế. Tổ chức, cá nhân được giao khu vực biển có thể dùng quyền này để thế chấp tại các tổ chức tín dụng, với điều kiện đã hoàn thành nghĩa vụ tài chính, không có tranh chấp và còn thời hạn sử dụng. Quy định này mở ra khả năng tiếp cận nguồn vốn lớn cho các dự án nuôi biển công nghiệp, vốn đòi hỏi chi phí đầu tư cao và thời gian thu hồi dài.

Cùng với đó, việc cho phép cho thuê, góp vốn, chuyển nhượng quyền sử dụng khu vực biển giữa các tổ chức, cá nhân trong nước tạo điều kiện thúc đẩy thị trường quyền sử dụng khu vực biển vận hành linh hoạt hơn. Những khu vực biển đã được đầu tư bài bản có thể được khai thác hiệu quả hơn thông qua hợp tác, liên kết sản xuất, thay vì bị bỏ hoang hoặc sử dụng kém hiệu quả.

Đáng chú ý, dự thảo cũng mở ra cơ chế để nhà đầu tư nước ngoài tham gia lĩnh vực nuôi trồng thủy sản trên biển thông qua việc thuê, nhận góp vốn hoặc nhận chuyển nhượng quyền sử dụng khu vực biển từ phía Việt Nam. Tuy nhiên, quá trình này được kiểm soát chặt chẽ, phải có sự chấp thuận của cơ quan có thẩm quyền và lấy ý kiến các bộ, ngành liên quan, nhất là các yếu tố quốc phòng, an ninh. Điều này thể hiện cách tiếp cận thận trọng, hài hòa giữa thu hút đầu tư và bảo đảm chủ quyền, lợi ích quốc gia.

Không chỉ dừng lại ở việc tạo điều kiện cho đầu tư, dự thảo Nghị định còn đặc biệt quan tâm đến quyền lợi của người dân và doanh nghiệp khi Nhà nước thu hồi khu vực biển. Nguyên tắc bồi thường được quy định rõ ràng, ưu tiên bồi thường bằng khu vực biển mới có cùng mục đích sử dụng. Trường hợp không thể bố trí, sẽ thực hiện bồi thường bằng tiền trên cơ sở giá trị quyền sử dụng khu vực biển và tài sản gắn liền với khu vực biển.

Các loại tài sản như lồng bè, công trình nuôi trồng thủy sản hay sản phẩm thủy sản chưa đến kỳ thu hoạch đều được xem xét bồi thường theo giá trị thực tế. Điều này góp phần giảm thiểu rủi ro cho người nuôi, nhất là trong bối cảnh nhiều dự án hạ tầng, quốc phòng, an ninh ngày càng có xu hướng mở rộng ra biển.

Một điểm tiến bộ khác là việc quy định rõ quy trình bồi thường, từ khâu kiểm đếm, lập phương án, thẩm định đến phê duyệt và tổ chức thực hiện. Quy trình này giúp nâng cao tính minh bạch, hạn chế phát sinh khiếu nại, tranh chấp, đồng thời bảo đảm tiến độ các dự án cần thu hồi khu vực biển.

Ở góc độ quản lý, Nghị định cũng phân định rõ thẩm quyền của các cơ quan từ trung ương đến địa phương trong việc cấp, cấp lại, thu hồi Giấy chứng nhận quyền sử dụng khu vực biển. Việc xác lập giấy chứng nhận này không chỉ có ý nghĩa pháp lý mà còn là cơ sở để hình thành thị trường giao dịch quyền sử dụng khu vực biển trong tương lai.

Có thể thấy, dự thảo Nghị định lần này không chỉ đơn thuần là văn bản kỹ thuật, mà còn mang ý nghĩa định hình một thị trường mới gắn với tài nguyên biển. Khi quyền sử dụng khu vực biển được bảo đảm và có thể giao dịch, huy động vốn, giá trị của không gian biển sẽ được “đánh thức” đúng mức, góp phần chuyển dịch từ khai thác ven bờ sang nuôi biển xa bờ, quy mô lớn.

Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu trở thành quốc gia mạnh về biển, giàu từ biển, việc hoàn thiện thể chế cho kinh tế biển, trong đó có nuôi trồng thủy sản, là yêu cầu cấp thiết. Nghị định này, khi được ban hành và triển khai hiệu quả, sẽ tạo nền tảng quan trọng để thu hút đầu tư, nâng cao năng suất, đồng thời bảo đảm hài hòa giữa phát triển kinh tế với bảo vệ môi trường và chủ quyền quốc gia trên biển.