Vựa nguyên liệu 14,5 nghìn hecta và gánh nặng bán thô
Cây chè đã gắn bó với vùng đồi gò trung du Phú Thọ suốt nhiều thập kỷ, đi từ vai trò xóa đói giảm nghèo đến cây trồng nông nghiệp mũi nhọn. Toàn tỉnh hiện có khoảng 14,5 nghìn ha chè đang cho thu hoạch tại các vùng truyền thống như Tân Sơn, Thanh Sơn, Cẩm Khê, Thanh Ba và Thanh Thủy. Tỷ lệ diện tích cho năng suất và chất lượng cao chiếm trên 95% với các giống lai chủ lực như LDP1, LDP2 hay PH1, biến các dải đồi tại Minh Đài hay Tu Vũ thành những vùng sản xuất nguyên liệu dồi dào quanh năm.
Dù có hơn 1.000 xưởng chế biến, bài toán kinh tế của ngành chè suốt thời gian dài vẫn quẩn quanh ở khâu gia công thô. Hàng trăm nghìn tấn chè đen xuất xưởng mỗi năm chủ yếu đóng bao tải bán sang Trung Đông và châu Á với mức giá thấp. Việc bán nguyên liệu thô qua nhiều tầng thương lái trung gian khiến biên lợi nhuận của người trồng chè bị thu hẹp, đồng thời đẩy toàn ngành vào thế bị động trước những biến động giá cả trên thị trường quốc tế.
Nâng tầm chất lượng bằng thước đo OCOP
Để thoát bẫy xuất khẩu thô, Phú Thọ chủ động chuyển dịch một phần diện tích sang các giống đặc sản như Kim Tuyên, Bát Vân Tiên và Ô long nhằm phục vụ phân khúc chè xanh chất lượng cao. Các vùng trọng điểm như Minh Đài đã đưa máy móc hiện đại vào khâu thu hái để giảm chi phí công nhân và đồng đều búp nguyên liệu. Cùng với đó, việc chuẩn hóa canh tác theo tiêu chuẩn VietGAP và các dự án an toàn sinh học giúp búp chè đáp ứng tốt những yêu cầu khắt khe về an toàn thực phẩm.
Chất lượng chè được khẳng định rõ nét qua chương trình OCOP. Trong tổng số 593 sản phẩm OCOP từ 3 sao trở lên của tỉnh, ngành chè đóng góp tới gần 100 sản phẩm, trong đó có hơn 20 sản phẩm đạt 4 sao và 1 sản phẩm chạm mốc 5 sao. Những dòng sản phẩm sạch như Chè Quý Lê đạt chuẩn 3 sao tại Long Cốc đã tạo dựng được chỗ đứng vững chắc, giúp chè Phú Thọ từng bước có mặt tại các hệ thống siêu thị lớn và tiếp cận thị trường xuất khẩu cao cấp dưới sự bảo hộ của nhãn hiệu chứng nhận địa phương.
Đồi chè Long Cốc mở lối du lịch trải nghiệm
Bên cạnh giá trị nông sản thuần túy, cảnh quan nương đồi đang mở ra hướng đi mới cho kinh tế nông thôn. Đồi chè hình bát úp tại Long Cốc thuộc huyện Tân Sơn quanh năm mờ ảo trong làn sương sớm, trở thành điểm đến thu hút đông đảo du khách và giới nhiếp ảnh. Thay vì chỉ bán búp tươi, người dân tại Long Cốc và Minh Đài đã bắt đầu làm quen với mô hình du lịch sinh thái và trải nghiệm cộng đồng.
Du khách đến đây không chỉ để chụp ảnh mà còn muốn tìm hiểu cuộc sống của người làm nông: tự tay gùi sọt lên đồi hái búp, xem thợ lành nghề sao chè thủ công và thưởng thức nước trà nóng ngay giữa nương đồi. Hoạt động du lịch giúp người dân bán được sản phẩm chè trực tiếp cho khách với giá trị cao hơn nhiều so với việc bán qua thương lái, đồng thời tạo thêm nguồn thu nhập ổn định từ dịch vụ homestay và ăn uống bản địa.
Giữ gốc nông nghiệp để phát triển bền vững
Dù du lịch mang lại nguồn thu mới hấp dẫn, nông nghiệp an toàn vẫn phải là cái gốc nuôi dưỡng cảnh quan. Nếu mải mê chạy theo các dịch vụ bề nổi mà bỏ bê khâu chăm sóc, đồi chè sẽ nhanh chóng cằn cỗi và mất đi chất lượng búp vốn có. Cảnh quan chỉ thực sự đẹp và giữ chân được du khách khi đất đai không bị lạm dụng hóa chất và quy trình sản xuất sạch được duy trì đều đặn.
Để phát triển lâu dài, tỉnh Phú Thọ đang đẩy mạnh liên kết giữa doanh nghiệp, hợp tác xã và hộ nông dân. Việc đầu tư công nghệ chế biến sâu, hoàn thiện hạ tầng giao thông liên thôn và nâng cao kỹ năng làm du lịch thân thiện cho bà con sẽ giúp tối ưu hóa chuỗi giá trị. Khi cây chè vừa là nông sản sạch đạt chuẩn vừa là một sản phẩm du lịch đặc sắc, 14,5 nghìn ha chè đất trung du sẽ thực sự trở thành nguồn tài sản xanh, giúp người dân làm giàu bền vững trên chính quê hương mình.
Bảo An