Nhận diện nguy cơ và giải pháp bảo đảm an toàn cho xe điện

Những nguyên nhân chính làm gia tăng rủi ro đối với pin Lithium-ion

Thực tế cho thấy, phần lớn các sự cố liên quan đến xe điện đều bắt nguồn từ hiện tượng thoát nhiệt ngoài tầm kiểm soát, một phản ứng hóa học dây chuyền khiến pin tự gia nhiệt nhanh, khó can thiệp khi đã khởi phát. Hiện tượng này có thể bị kích hoạt bởi nhiều yếu tố, trong đó nổi bật là:

• Tác động cơ học mạnh: Va chạm trong quá trình lưu thông hoặc những cú va đập lớn có thể làm tổn hại cấu trúc bên trong pin, dẫn tới chập mạch và phát sinh phản ứng nhiệt bất thường chỉ trong thời gian rất ngắn.

• Bất cập trong quá trình sạc: Đây là nguyên nhân thường gặp nhất, xuất phát từ các thói quen thiếu an toàn như sạc pin quá thời gian khuyến cáo, sạc qua đêm không theo dõi, sử dụng bộ sạc không đạt chuẩn, hoặc cắm sạc ngay sau khi xe vừa vận hành khi pin vẫn đang ở nhiệt độ cao.

• Chất lượng pin và lỗi kỹ thuật: Những khiếm khuyết trong khâu sản xuất, lắp ráp như lẫn tạp chất kim loại, sai lệch kỹ thuật có thể tạo ra nguy cơ tiềm ẩn ngay từ bên trong. Ngoài ra, pin đã qua thời gian dài sử dụng, bị suy giảm hiệu suất hoặc pin không rõ nguồn gốc thường có mức độ an toàn thấp hơn đáng kể.

• Điều kiện nhiệt độ môi trường: Việc sử dụng hoặc sạc xe trong môi trường nắng nóng kéo dài, nhiệt độ cao vượt ngưỡng khuyến nghị sẽ thúc đẩy quá trình xuống cấp của pin, làm gia tăng nguy cơ quá nhiệt và mất ổn định.

Nhận diện đầy đủ các nguyên nhân này là cơ sở quan trọng để người sử dụng chủ động phòng ngừa, qua đó bảo đảm an toàn cho bản thân, gia đình và cộng đồng trong quá trình sử dụng xe điện.

Vì sao sự cố liên quan đến pin xe điện được đánh giá là đặc biệt nguy hiểm?

Các tình huống phát sinh từ pin Lithium-ion có tính chất rất khác so với những đám cháy thông thường và tiềm ẩn mức độ rủi ro cao hơn, bởi những đặc điểm sau:

• Khó kiểm soát và xử lý: Hiện tượng xảy ra trong pin là phản ứng hóa học nội tại, có khả năng tự duy trì quá trình sinh nhiệt mà không phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn không khí bên ngoài. Vì vậy, các phương tiện chữa cháy phổ biến như bình bột hay bình khí CO₂ thường không mang lại hiệu quả rõ rệt. Nếu sử dụng nước không đúng cách hoặc với lượng không đủ, nguy cơ phát sinh phản ứng phụ có thể khiến tình huống phức tạp hơn. Trong thực tế, giải pháp phù hợp là làm mát liên tục bằng lượng nước lớn hoặc sử dụng các thiết bị chữa cháy chuyên dụng gốc nước nhằm hạ nhiệt khối pin.

• Phát tán khí độc hại: Khi pin bị sự cố, quá trình phân hủy nhiệt có thể giải phóng nhiều loại khí nguy hiểm cho sức khỏe, trong đó có những khí có tính ăn mòn cao. Việc hít phải các khí này trong không gian kín có thể gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến hệ hô hấp và cơ thể con người, đòi hỏi phải nhanh chóng di chuyển ra khu vực an toàn và có biện pháp bảo hộ phù hợp.

Chính những đặc thù này khiến các sự cố liên quan đến pin xe điện không chỉ khó xử lý mà còn đòi hỏi người sử dụng phải nâng cao ý thức phòng ngừa, tuân thủ nghiêm các khuyến cáo an toàn để hạn chế rủi ro ngay từ đầu.

Giải pháp bảo đảm an toàn PCCC đối với xe điện: Từ hạ tầng đến ý thức cộng đồng

Để hạn chế rủi ro và bảo đảm an toàn trong quá trình phát triển phương tiện giao thông điện hóa, cần triển khai đồng bộ các giải pháp cả về kỹ thuật lẫn con người, trong đó trọng tâm là xây dựng hạ tầng an toàn và nâng cao nhận thức xã hội.

• Hoàn thiện hạ tầng sạc theo chuẩn an toàn: Việc quy hoạch, đầu tư các trạm sạc và khu vực sạc tập trung – đặc biệt tại chung cư, bãi đỗ xe ngầm, khu dân cư đông người, cần tuân thủ chặt chẽ các quy định về phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ. Luật PCCC và CNCH năm 2024 (có hiệu lực từ ngày 01/7/2025) đã bước đầu đặt ra yêu cầu đối với khu vực sạc tập trung trong nhà, trong đó nhấn mạnh giải pháp ngăn cháy, phân vùng an toàn và trang bị phương tiện, thiết bị chữa cháy phù hợp. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng để các chủ đầu tư, đơn vị quản lý và cơ quan chức năng triển khai đồng bộ, bài bản.

• Nâng cao nhận thức cộng đồng: Song song với hạ tầng kỹ thuật, công tác tuyên truyền, phổ biến kiến thức an toàn cần được đẩy mạnh, giúp người dân hiểu đúng và sử dụng xe điện một cách có trách nhiệm. Khi mỗi người dùng chủ động tuân thủ khuyến cáo, hình thành thói quen sạc và vận hành an toàn, họ sẽ trở thành “người gác cổng an toàn” cho chính phương tiện của mình, góp phần giảm thiểu rủi ro và bảo vệ không gian sống chung.

Sự kết hợp hài hòa giữa khung pháp lý, hạ tầng kỹ thuật và ý thức cộng đồng chính là nền tảng để xe điện phát triển bền vững, an toàn và phù hợp với mục tiêu giao thông xanh trong tương lai.

Quy tắc vàng bảo đảm an toàn khi sạc và sử dụng xe điện

Ý thức của người sử dụng chính là “lá chắn” quan trọng nhất trong việc phòng ngừa rủi ro. Để bảo đảm an toàn cho bản thân, gia đình và không gian sống, cần nghiêm túc tuân thủ những nguyên tắc sau:

• Sử dụng đúng thiết bị sạc: Chỉ dùng bộ sạc chính hãng, đúng chủng loại và thông số kỹ thuật theo khuyến cáo của nhà sản xuất; tuyệt đối tránh các thiết bị trôi nổi, không rõ nguồn gốc.

• Kiểm soát thời gian sạc: Không sạc qua đêm, không sạc liên tục quá 8 tiếng. Tốt nhất nên theo dõi quá trình sạc và rút điện ngay khi pin đạt mức đầy.

• Lựa chọn vị trí sạc phù hợp: Sạc xe ở nơi khô ráo, thông thoáng, đặt trên bề mặt khó bắt lửa như nền xi măng, gạch; giữ khoảng cách an toàn tối thiểu 1 mét với các vật dụng dễ cháy như rèm cửa, sofa, đồ gỗ.

• Để pin ổn định nhiệt trước khi sạc: Sau khi vận hành, cần chờ pin nguội hoàn toàn (khoảng 15–20 phút) rồi mới cắm sạc; không sạc khi pin còn nóng.

• Không can thiệp kỹ thuật trái phép: Tuyệt đối không tự ý thay đổi kết cấu xe, “độ” pin hoặc lắp đặt linh kiện, pin/ắc quy không rõ nguồn gốc, kém chất lượng.

• Bảo dưỡng định kỳ: Đưa xe đi kiểm tra, bảo dưỡng tại các cơ sở được nhà sản xuất ủy quyền để phát hiện sớm các nguy cơ tiềm ẩn.

• Chủ động xử lý khi có dấu hiệu bất thường: Ngừng sử dụng và đưa xe đi kiểm tra ngay nếu pin xuất hiện các biểu hiện như phồng, nứt, biến dạng, có mùi lạ, nóng bất thường hoặc sạc nhanh đầy nhưng cũng nhanh hết.

An toàn trong sử dụng xe điện không phải là trách nhiệm của riêng cá nhân hay tổ chức nào. Khi mỗi người chủ động trang bị kiến thức và duy trì thói quen sử dụng an toàn, chúng ta đang cùng nhau góp phần xây dựng một môi trường giao thông điện văn minh, bền vững và an toàn cho cộng đồng.

Thân Đạt – PC07