Cơn khát nguyên liệu từ các thị trường trọng điểm
Động lực chính thúc đẩy sự chuyển mình của nông sản Việt Nam xuất phát từ nhu cầu thực tế của thị trường quốc tế, đặc biệt là tại các khu vực có điều kiện tự nhiên khắc nghiệt như Trung Đông. Theo các báo cáo từ Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO), xu hướng tiêu dùng các sản phẩm có nguồn gốc thực vật, đặc biệt là trái cây và đồ uống từ trái cây tự nhiên, đang tăng trưởng ổn định trên quy mô toàn cầu. Tại Trung Đông, do hạn chế về nguồn nước ngọt và diện tích đất canh tác, khu vực này hiện phải nhập khẩu trên 80% nhu cầu lương thực và thực phẩm. Đây được xem là một "khoảng trống" thị trường khổng lồ, tạo ra sức hút mạnh mẽ đối với các nguồn cung từ bên ngoài, đặc biệt là từ các quốc gia nhiệt đới có khả năng cung ứng ổn định như Việt Nam.
Nhu cầu này không chỉ dừng lại ở trái cây tươi để tiêu dùng trực tiếp mà đang dịch chuyển mạnh sang mảng nguyên liệu cho công nghiệp chế biến đồ uống. Sự gia tăng của tầng lớp dân cư trẻ, cùng với sự phát triển của ngành du lịch và dịch vụ tại các thị trường mới nổi đã kích thích nhu cầu về các loại nước ép, sinh tố (smoothie) và đồ uống pha chế hương vị tự nhiên. Đây chính là cơ hội vàng để nông sản Việt Nam thâm nhập sâu hơn vào chuỗi cung ứng, không phải dưới dạng những container hàng tươi dễ hư hỏng, mà là những lô hàng nguyên liệu cô đặc, puree (nhuyễn) hay hương liệu tự nhiên với giá trị gia tăng cao và thời gian bảo quản dài.
Lợi thế "trời phú" và năng lực sản xuất quy mô công nghiệp
Để đáp ứng được "cơn khát" của ngành đồ uống toàn cầu, Việt Nam đang nắm trong tay những lợi thế cạnh tranh tuyệt đối nhờ vào sự ưu đãi của thiên nhiên. Với khí hậu nhiệt đới gió mùa trải dài, Việt Nam sở hữu khả năng sản xuất trái cây quanh năm, khắc phục được điểm yếu về tính mùa vụ gián đoạn mà nhiều quốc gia ôn đới gặp phải. Các khu vực trọng điểm như Đồng bằng sông Cửu Long, Đông Nam Bộ và Duyên hải Nam Trung Bộ đã và đang hình thành nên những trung tâm sản xuất trái cây quy mô lớn, phục vụ chuyên biệt cho nhu cầu chế biến.
Những con số thống kê từ Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã minh chứng cho năng lực cung ứng dồi dào này. Tính đến năm 2024, diện tích cây ăn trái của cả nước đạt trên 1,2 triệu héc-ta với sản lượng hơn 13 triệu tấn mỗi năm. Đáng chú ý, các loại trái cây chủ lực cho ngành ép nước và chế biến đồ uống đều có sản lượng ấn tượng: xoài đạt trên 1 triệu tấn/năm từ diện tích khoảng 120.000 héc-ta; dứa với vùng nguyên liệu hơn 50.000 héc-ta cung cấp gần 900.000 tấn sản phẩm; chuối và dừa lần lượt đạt sản lượng khoảng 2 triệu tấn và 1,8 triệu tấn mỗi năm. Đặc biệt, cây chanh leo – "ngôi sao mới" của ngành chế biến nước ép – đang ghi nhận tốc độ tăng trưởng diện tích nhanh chóng, hiện đạt khoảng 12.000 héc-ta. Khả năng cung ứng nguyên liệu liên tục quanh năm giúp các nhà máy chế biến hoạt động tối đa công suất và đảm bảo sự ổn định nguồn hàng cho các đối tác quốc tế, một tiêu chí sống còn trong chuỗi cung ứng công nghiệp.
Định vị lại vị thế trong kỷ nguyên đồ uống thế hệ mới
Sự chuyển dịch từ xuất khẩu thô sang chế biến sâu cũng được phản ánh rõ nét qua bức tranh kim ngạch xuất khẩu. Năm 2024, kim ngạch xuất khẩu nông – lâm – thủy sản của Việt Nam đạt trên 53 tỷ USD, trong đó nhóm hàng rau quả và các sản phẩm chế biến từ trái cây ghi nhận mức tăng trưởng hai con số đầy ấn tượng. Điều này cho thấy nông sản Việt đang đi đúng hướng khi tập trung vào các phân khúc có hàm lượng công nghệ và giá trị gia tăng cao hơn.
Xu hướng này hoàn toàn tương thích với dự báo về sự bùng nổ của thị trường đồ uống không cồn toàn cầu. Theo dữ liệu từ Statista, quy mô thị trường này có thể đạt hơn 1.200 tỷ USD vào năm 2027. Người tiêu dùng ngày càng khắt khe hơn, họ tìm kiếm các sản phẩm đồ uống ít đường, tốt cho sức khỏe (healthy drinks) và minh bạch về nguồn gốc nguyên liệu. Trong bối cảnh đó, trái cây nhiệt đới Việt Nam với hương vị đặc trưng, giàu vitamin đang được các thương hiệu đồ uống lớn trên thế giới "săn đón" để làm mới danh mục sản phẩm của họ.
Thay vì chỉ được biết đến như một quốc gia xuất khẩu nông sản thô, Việt Nam đang dần định hình hình ảnh của một "bếp ăn" và "quầy bar" thiên nhiên của thế giới. Từ những vườn cây trái trĩu quả tại miền Tây hay các nông trường trên cao nguyên, nông sản Việt đang trải qua quá trình chế biến hiện đại để trở thành những thành phần không thể thiếu trong ly nước ép tại Dubai, châu Âu hay Bắc Mỹ. Đây là bước tiến vững chắc, khẳng định tầm nhìn dài hạn của doanh nghiệp Việt trong việc nâng cao vị thế quốc gia trên bản đồ nông nghiệp và thực phẩm thế giới.
Bảo An