Sự bùng nổ của các thị trường trọng điểm
Số liệu thống kê tháng 1/2026 đã mang lại một luồng sinh khí mới cho cộng đồng doanh nghiệp và người nông dân. Với giá trị xuất khẩu ước đạt gần 6,51 tỷ USD, tăng trưởng tới 29,5% so với cùng kỳ năm trước, ngành nông nghiệp đã có một bước chạy đà hoàn hảo. Con số này không chỉ phản ánh nhu cầu phục hồi mạnh mẽ của thị trường toàn cầu mà còn chứng minh năng lực cung ứng bền bỉ và chất lượng ngày càng cao của nông sản Việt.
Phân tích sâu hơn về cơ cấu thị trường, có thể thấy rõ sự dịch chuyển và củng cố vị thế tại các khu vực truyền thống. Châu Á tiếp tục khẳng định vai trò là "bệ đỡ" vững chắc nhất cho nông sản Việt Nam khi chiếm tới 45,3% thị phần. Sự gần gũi về địa lý, tương đồng về văn hóa tiêu dùng và các hiệp định thương mại tự do khu vực đã giúp kim ngạch xuất khẩu sang khu vực này tăng trưởng ấn tượng 41,1% so với cùng kỳ. Đứng thứ hai là thị trường Châu Mỹ với 22,7% thị phần và mức tăng trưởng 22,4%, cho thấy các sản phẩm của Việt Nam đang ngày càng thâm nhập sâu hơn vào các thị trường khó tính và xa xôi.
Trung Quốc với thị phần chiếm 22,6%, quốc gia láng giềng này tiếp tục là khách hàng lớn nhất của nông sản Việt. Đáng chú ý, mức tăng trưởng giá trị xuất khẩu sang Trung Quốc đạt con số kỷ lục 66,1% so với cùng kỳ năm trước. Sự bùng nổ này không phải là ngẫu nhiên mà là kết quả của quá trình đàm phán mở cửa thị trường bền bỉ, cùng với việc các doanh nghiệp Việt Nam ngày càng tuân thủ tốt các quy định khắt khe về mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói. Bên cạnh đó, Hoa Kỳ và Nhật Bản cũng duy trì đà tăng trưởng ổn định lần lượt là 21,6% và 19,6%, tạo nên thế "chân kiềng" vững chắc cho xuất khẩu nông sản.
Tuy nhiên, nhìn nhận một cách khách quan và đa chiều, bức tranh xuất khẩu không chỉ toàn màu hồng. Bên cạnh những con số tăng trưởng ấn tượng tổng thể, vẫn tồn tại những "khoảng lặng" đáng lo ngại tại một số thị trường và ngành hàng cụ thể. Sự sụt giảm kim ngạch của một số mặt hàng chủ lực tại các thị trường truyền thống đang đặt ra bài toán về tính bền vững và khả năng cạnh tranh.
Cụ thể, việc giá trị xuất khẩu gạo giảm tới 43,7% tại thị trường Malaysia hay chè giảm 39,5% tại Indonesia là những tín hiệu cảnh báo sớm. Tương tự, cao su và cà phê – hai mặt hàng chiến lược – cũng ghi nhận mức giảm đáng kể lần lượt tại Ấn Độ và Philippines. Nguyên nhân của sự sụt giảm này có thể đến từ nhiều yếu tố: sự cạnh tranh gay gắt về giá từ các quốc gia xuất khẩu khác, thay đổi trong chính sách nhập khẩu của nước sở tại, hoặc những biến động về tỷ giá và logistics. Điều này đòi hỏi các doanh nghiệp không được ngủ quên trên chiến thắng mà phải liên tục theo dõi sát sao diễn biến thị trường để có những điều chỉnh linh hoạt, tránh tình trạng phụ thuộc quá lớn vào một vài thị trường hay mặt hàng nhất định.
Chiến lược "Chất lượng hơn số lượng": Chìa khóa cho mục tiêu 74 tỷ USD
Để hiện thực hóa mục tiêu 74 tỷ USD trong năm 2026, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng toàn ngành đã xác định rõ con đường đi không thể là sự tăng trưởng nóng về diện tích hay sản lượng thô. Thay vào đó, "tái cơ cấu" và "đổi mới sáng tạo" là những từ khóa cốt lõi. Ngành nông nghiệp đang thực hiện cuộc chuyển dịch mạnh mẽ từ tư duy "lượng" sang "chất", lấy khoa học công nghệ làm trụ cột để nâng cao giá trị gia tăng.
Chiến lược này không chỉ giới hạn trong khâu trồng trọt hay chăn nuôi mà bao trùm toàn bộ chuỗi giá trị. Từ việc chọn tạo giống mới có năng suất cao, khả năng chống chịu sâu bệnh tốt, đến quy trình canh tác đạt chuẩn hữu cơ, VietGAP, và quan trọng nhất là khâu chế biến sâu, bảo quản sau thu hoạch. Việc áp dụng công nghệ số vào truy xuất nguồn gốc đang trở thành yêu cầu bắt buộc để nông sản Việt có thể tự tin bước vào các hệ thống siêu thị cao cấp trên thế giới thay vì chỉ dừng lại ở các chợ đầu mối hay xuất khẩu tiểu ngạch.
Bên cạnh đó, công tác phát triển thị trường đang được đẩy mạnh theo hướng chuyên nghiệp hóa. Không chỉ tập trung vào các thị trường lớn, ngành nông nghiệp đang nỗ lực đa dạng hóa thị trường ngách, khai thác tiềm năng từ các khu vực như Châu Phi và Châu Đại Dương, dù thị phần hiện tại còn khiêm tốn nhưng tốc độ tăng trưởng lại rất hứa hẹn (Châu Đại Dương tăng 32,3%, Châu Phi tăng 21,6%). Hoạt động xúc tiến thương mại được đổi mới, kết hợp giữa trực tiếp và trực tuyến, giúp doanh nghiệp và hợp tác xã tiếp cận đối tác toàn cầu với chi phí thấp nhất nhưng hiệu quả cao nhất.
Xây dựng hệ sinh thái nông nghiệp bền vững
Một yếu tố then chốt khác để đảm bảo sự ổn định cho xuất khẩu là an toàn dịch bệnh. Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang tăng cường các biện pháp phòng chống dịch bệnh trên cây trồng, vật nuôi và thủy sản. Chỉ khi vùng nguyên liệu sạch bệnh, nguồn cung mới được đảm bảo liên tục và chất lượng sản phẩm mới đáp ứng được các rào cản kỹ thuật ngày càng tinh vi của các nước nhập khẩu.
Đồng thời, việc xây dựng hệ sinh thái doanh nghiệp nông nghiệp và hợp tác xã kiểu mới đang được chú trọng. Sự liên kết chặt chẽ giữa "bốn nhà" (Nhà nước - Nhà nông - Nhà khoa học - Nhà doanh nghiệp) không còn là khẩu hiệu mà đang đi vào thực chất thông qua các mô hình cánh đồng mẫu lớn, chuỗi liên kết tiêu thụ. Điều này giúp giảm thiểu rủi ro cho người nông dân, đảm bảo đầu ra ổn định và giúp doanh nghiệp chủ động được nguồn hàng chất lượng cao cho các đơn hàng xuất khẩu lớn.
Có thể khẳng định nông sản Việt Nam đang đứng trước vận hội lớn chưa từng có. Mục tiêu 74 tỷ USD dù thách thức nhưng hoàn toàn khả thi nếu chúng ta kiên định với con đường phát triển bền vững, minh bạch và trách nhiệm. Sự bứt phá ngay từ đầu năm chính là động lực mạnh mẽ để toàn ngành nông nghiệp vững tin bước tiếp, đưa thương hiệu nông sản Việt vươn xa hơn nữa trên bản đồ lương thực thực phẩm toàn cầu.
Bảo An