Không còn mang dáng dấp của những món "quà quê" đơn sơ, mộc mạc chỉ dừng lại ở phạm vi tiêu dùng nội vùng, các sản phẩm OCOP giờ đây đang thực hiện một cuộc "lột xác" ngoạn mục để trở thành những lựa chọn tiêu dùng hiện đại, tinh tế và đầy sức cạnh tranh. Nhìn vào sự sôi động của thị trường Thanh Hóa – một trong những địa phương dẫn đầu cả nước về số lượng và chất lượng sản phẩm OCOP, ta có thể thấy rõ một xu hướng dịch chuyển mạnh mẽ từ tư duy sản xuất manh mún sang liên kết chuỗi giá trị, từ cách bán hàng truyền thống sang làm chủ các nền tảng số hóa, khẳng định vị thế bền vững của kinh tế nông thôn trong bối cảnh hội nhập mới.
Tư duy liên kết và chiến lược "giỏ quà bản sắc"
Một trong những chuyển biến rõ nét nhất của mùa Tết năm nay là sự thay đổi tư duy tiếp cận thị trường của các chủ thể sản xuất. Nếu như trước đây, các hợp tác xã hay hộ kinh doanh thường hoạt động theo kiểu "mạnh ai nấy làm", tự loay hoay tìm đầu ra cho từng sản phẩm riêng lẻ, thì nay xu hướng liên kết để cùng đi xa đã trở nên phổ biến. Thanh Hóa với lợi thế sở hữu tới 661 sản phẩm OCOP đa dạng từ thực phẩm, đồ uống đến thảo dược và thủ công mỹ nghệ, đang trở thành ví dụ điển hình cho chiến lược "buôn có bạn, bán có phường" này.
Thay vì bán một gói chè, một chai mật ong hay một hộp bánh rời rạc, các chủ thể đã chủ động bắt tay nhau để thiết kế nên những giỏ quà Tết OCOP đồng bộ. Đây không phải là sự gom nhặt ngẫu nhiên, mà là sự tính toán kỹ lưỡng để tạo ra một hệ sinh thái sản phẩm bổ trợ cho nhau, đáp ứng nhu cầu quà biếu toàn diện của người tiêu dùng. Một giỏ quà giờ đây là sự hội tụ tinh hoa của nhiều vùng miền: có trà ngon của vùng đồi núi, có hải sản chế biến sâu của vùng biển, có bánh mứt của vùng đồng bằng. Cách làm này không chỉ giúp gia tăng giá trị đơn hàng mà còn giải quyết bài toán tiêu thụ cho các sản phẩm OCOP quy mô nhỏ, giúp chúng có cơ hội xuất hiện trong các phân khúc quà tặng cao cấp mà nếu đứng một mình khó có thể cạnh tranh được.
Minh chứng cụ thể từ Hợp tác xã Nông lâm nghiệp Bình Sơn tại xã Thọ Bình cho thấy, việc không chỉ tập trung vào sản phẩm chủ lực như chè xanh hay trà túi lọc mà còn chủ động liên kết với các đơn vị sản xuất rượu sâm báo, yến sào để tạo thành các set quà tặng đã mang lại hiệu quả kép. Nó vừa giúp đa dạng hóa danh mục sản phẩm phục vụ nhiều phân khúc khách hàng từ bình dân đến cao cấp, vừa tạo ra sức mạnh cộng hưởng thương hiệu, nơi các sản phẩm OCOP cùng nâng đỡ nhau thâm nhập thị trường.
Cuộc cách mạng về mẫu mã và định vị thương hiệu
Song hành với tư duy liên kết là cuộc cách mạng về hình thức bên ngoài. Đã qua rồi thời kỳ sản phẩm OCOP bị đóng khung trong định kiến là bao bì thô sơ, thiếu tính thẩm mỹ. Áp lực cạnh tranh của thị trường quà Tết, nơi hình thức đóng vai trò quyết định đến 50% hành vi mua hàng, đã buộc các nhà sản xuất phải "thay áo" cho sản phẩm. Tại các điểm trưng bày OCOP ở phường Hạc Thành hay nhiều địa phương khác của Thanh Hóa, người tiêu dùng dễ dàng nhận thấy sự chuyển mình mạnh mẽ trong thiết kế bao bì.
Các sản phẩm hiện nay không chỉ đảm bảo các tiêu chuẩn kỹ thuật về tem nhãn, truy xuất nguồn gốc mà còn được đầu tư kỹ lưỡng về mỹ thuật. Xu hướng thiết kế hiện đại, tối giản nhưng vẫn lồng ghép khéo léo các họa tiết mang bản sắc văn hóa bản địa đang lên ngôi. Một hộp trà, một chai rượu không chỉ là thực phẩm mà còn là một tác phẩm văn hóa, kể câu chuyện về vùng đất và con người làm ra nó. Sự chỉn chu này giúp sản phẩm OCOP tự tin đứng cạnh các dòng bánh kẹo nhập khẩu trên kệ hàng siêu thị hay trong các giỏ quà doanh nghiệp sang trọng. Nó xóa bỏ ranh giới giữa "hàng quê" và "hàng hiệu", khẳng định rằng nông sản Việt hoàn toàn có thể đáp ứng những tiêu chuẩn khắt khe nhất về thẩm mỹ và sự sang trọng.
Chuyển đổi số: Đưa trải nghiệm từ nông trại lên màn hình
Bên cạnh sự đổi mới về sản phẩm, phương thức phân phối cũng đang chứng kiến một bước nhảy vọt nhờ công nghệ số. Mùa Tết 2026 đánh dấu sự bùng nổ của xu hướng bán hàng livestream thực tế ảo và thương mại điện tử. Không còn giới hạn trong việc bày bán tại chợ hay cửa hàng vật lý, các chủ thể OCOP tại Thanh Hóa đang biến chính nông trại, nhà xưởng của mình thành trường quay. Những phiên livestream "từ nông trại đến bàn ăn" trên các nền tảng TikTok, Shopee hay Facebook đang thu hút hàng ngàn lượt theo dõi và chốt đơn.
Sức hút của phương thức này nằm ở tính minh bạch và trải nghiệm chân thực. Người tiêu dùng thành thị, vốn luôn lo ngại về vấn đề an toàn vệ sinh thực phẩm, nay được tận mắt chứng kiến quy trình sản xuất sạch, từ khâu thu hái nguyên liệu đến chế biến đóng gói thông qua màn hình điện thoại. Niềm tin được củng cố ngay lập tức thúc đẩy quyết định mua hàng. Những phiên livestream cháy hàng chỉ sau vài giờ không còn là chuyện hiếm, cho thấy tiềm năng to lớn của kinh tế số trong việc xóa bỏ khoảng cách địa lý, đưa đặc sản địa phương tiếp cận trực tiếp với khách hàng toàn quốc mà không cần qua nhiều khâu trung gian. Đây là bước tiến quan trọng giúp tối ưu hóa lợi nhuận cho người sản xuất và mang lại giá trị thực cho người tiêu dùng.
Lan tỏa giá trị văn hóa và tầm nhìn bền vững
Nhìn sâu hơn vào bức tranh tiêu thụ dịp cuối năm, có thể thấy OCOP không chỉ dừng lại là một chương trình phát triển kinh tế mà đang trở thành một phong trào văn hóa sâu rộng. Khi một giỏ quà OCOP được trao đi, đó không chỉ là sự trao gửi vật chất mà còn là sự lan tỏa những giá trị văn hóa gắn liền với làng nghề, cộng đồng và ký ức vùng miền. Chiều sâu văn hóa này chính là "vũ khí mềm" tạo nên sự khác biệt và lợi thế cạnh tranh độc bản cho sản phẩm OCOP so với các sản phẩm công nghiệp đại trà.
Sự sôi động của thị trường OCOP dịp Tết 2026 chính là một phép thử thành công cho năng lực thích ứng của kinh tế nông thôn Việt Nam. Từ sản xuất đơn lẻ sang tư duy chuỗi giá trị, từ kinh doanh truyền thống sang kinh doanh số, và từ bán sản phẩm sang bán câu chuyện văn hóa, các chủ thể OCOP đang từng bước chuyên nghiệp hóa hoạt động của mình. Điều này mở ra một triển vọng lạc quan cho tương lai, nơi sản phẩm OCOP không chỉ là "ngôi sao" của mùa Tết mà sẽ trở thành một phần thiết yếu, bền vững trong đời sống tiêu dùng hiện đại, đóng góp tích cực vào sự thịnh vượng của khu vực nông thôn và gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc.
Bảo An