Quần thể chè cổ thụ trên dải núi Quảng Nam Châu
Theo thông tin từ chính quyền xã Đường Hoa (Quảng Ninh) mới công bố, đợt khảo sát thực địa tại khu vực dãy Quảng Nam Châu đã ghi nhận sự xuất hiện của các quần thể chè cổ mọc tự nhiên. Riêng tại khu vực thôn Lý Quáng, lực lượng chức năng phát hiện 3 cây chè có chu vi gốc 70–95cm, tuổi đời ước tính khoảng 180–200 năm. Trong đó, 2 cá thể đã được Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường Việt Nam quyết định công nhận là Cây Di sản Việt Nam và dự kiến đón bằng công nhận tại Lễ hội Trà Đường Hoa vào tháng 8/2026.
Mở rộng phạm vi tìm kiếm sang bản Tài Chi, các đợt khảo sát tiếp theo ghi nhận thêm nhiều vạt chè cổ mọc tập trung với quy mô hàng trăm cây, có những gốc ghi nhận chu vi lên tới 120cm. Hiện địa phương đang phối hợp với các cơ quan chuyên môn hoàn thiện hồ sơ khoanh vùng bảo vệ, lập đề xuất công nhận cây di sản nhằm ngăn chặn nguy cơ xâm hại nguồn gen bản địa.
Lợi thế thổ nhưỡng và giá trị từ nguồn gen quý
Đường Hoa từ lâu đã khẳng định vị thế là một trong những thủ phủ sản xuất chè lớn của tỉnh Quảng Ninh. Với tổng diện tích canh tác hiện duy trì khoảng 120ha, vùng đất này cung ứng ra thị trường nguồn nguyên liệu dồi dào với sản lượng búp tươi đạt từ 1.400 đến 1.600 tấn mỗi năm. Điểm làm nên sự khác biệt của nông sản nơi đây nằm ở vị trí địa lý độc đáo, khi địa hình đồi núi cao nằm sát dải bờ biển. Sự hội tụ giữa luồng không khí lạnh từ vùng cao biên giới và hơi ẩm cùng gió biển từ Vịnh Bắc Bộ tạo nên điều kiện vi khí hậu đặc biệt. Yếu tố này giúp búp trà tích tụ hương vị riêng biệt với độ thanh dịu cùng vị ngọt hậu kéo dài, tạo được sự nhận diện rõ nét đối với thị trường tiêu dùng.
Mặc dù sở hữu năng suất ổn định cùng phẩm chất sản phẩm tốt, việc phát hiện thêm các quần thể chè cổ thụ mới thực sự tạo ra một cú hích về mặt giá trị. Nguồn gen chè cổ không chỉ bổ sung vào bản đồ chè Shan Tuyết hay chè cổ thụ của Việt Nam một tọa độ hoàn toàn mới, mà còn cung cấp chất liệu quý cho khâu nghiên cứu, chọn tạo giống. Trong bối cảnh người tiêu dùng toàn cầu ngày càng ưa chuộng các dòng sản phẩm có tính bản địa cao và câu chuyện lịch sử rõ ràng, phát hiện này giúp Đường Hoa sở hữu một tài sản truyền thông tự nhiên mà nhiều vùng trồng khác phải tốn rất nhiều chi phí mới xây dựng được.
Chiến lược phát triển và rào cản bảo tồn
Để khai thác hiệu quả tài sản tự nhiên này, chính quyền xã Đường Hoa đã cụ thể hóa định hướng bằng việc xây dựng Đề án phát triển, nâng cao giá trị và sức cạnh tranh của vùng chè Đường Hoa giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến năm 2040. Chiến lược này đặt cây chè vào vị trí dòng sản phẩm hàng hóa chủ lực, hướng tới việc chuẩn hóa quy trình chăm sóc, chế biến và nâng cấp giá trị thương mại trên thị trường. Việc kết hợp giữa vùng nguyên liệu thương mại 120ha hiện hữu với các quần thể chè cổ thụ di sản sẽ tạo ra cấu trúc sản phẩm đa dạng, đáp ứng từ phân khúc tiêu dùng phổ thông đến các tệp khách hàng thưởng trà cao cấp.
Bên cạnh giá trị nông nghiệp thuần túy, sự xuất hiện của các quần thể chè cổ hàng trăm năm tuổi tại khu vực Quảng Nam Châu còn mở ra không gian phát triển mới cho ngành du lịch sinh thái và du lịch trải nghiệm. Việc kết nối hành trình khám phá thiên nhiên vùng cao, trải nghiệm văn hóa bản địa với các hoạt động thưởng trà sẽ giúp Đường Hoa kéo dài chuỗi giá trị nông sản. Tuy nhiên, ranh giới giữa khai thác thương mại và bảo tồn nguồn gen tự nhiên luôn rất mong manh. Bài toán đặt ra cho địa phương là phải quản lý chặt chẽ khâu truy cập vùng chè cổ, tránh tình trạng khai thác quá đà làm tổn hại đến sự phát triển tự nhiên của cây, đồng thời giữ vững tính nguyên bản của hệ sinh thái bản địa trong suốt quá trình phát triển.
Bảo An